The politics of an executive order

Marginal Note

By Felix ‘Boy’ Espineda, Jr.,

At this early takers of greening position in local politics here in the province of Sorsogon are throwing stones with their possible opponents by way of couched personal interest, using position held by a family member who were given a woeful feedback on how to upend the incumbency in a position of influence and power.

For lately, legislative fiat is being secured by a woman chief executive inviting attention to its supervisory power over barangay affairs specifically in the monitoring of national funded projects. The scheme was seen as an early fireworks to the floated interest of her husband who is aiming the seat of an incumbent representative.

Disguising its family intent by way of an executive order was too much for the taking of the provincial board where sitting committee members were heard that its all about politics and nothing more. The exercise was futile, though arguing certain provisions of the local government code which was interpreted to suit its political purposes.

It was a dismal performance by the lady chief executive and her staff who argued their cause but who willfully misinterpreted the exact provisions of the local government code. The committee does not want to be in the crossfire for 2013 is just about in the corner, thus doing the explaining is the provincial director of the interior and local government, supplying the missing, omitted provisions of the local government code with regard to the role, duties and responsibilities of a chief executive.

Pity for the executive order is full of antagonistic ideas to the sitting congressman and did put to test the position of the engineering district, thus the value of loyalty was opened.

Creating a technical monitoring team was too good to be true, it was the icing of the executive order, but the biggest chunk of the take is to negate the authority of an independent local government executive to accept a finish project in his barangay funded out from the national treasury specifically, congressional funds. That was the rub, and the play of the executive order is rubbish for it overstep its limitations and intends to transgress upon a legal authority to function as clearly defined in the local government code.

Taking the issue of corruption and using the line of the present administration of ‘matuwid na daan’ the executive order falls smack in the face of the executive, but do not blame her, it was her husband who purloined the interest by his ilks in the municipal government. He counts his people for he served nine long dubious years and the wife is currently on her last term in their moonless town.

Here’s another rub, at the hearing, she was overheard name-dropping a cabinet secretary who according to her is a relative, as if pushing out the contradiction of the provincial director of the interior and local government for their department is the same. But, to no avail.

Their object of ire is a man who do’esnt expect to win but took the seat from under for his district believed that he performed far better as local chief executive that his contenders.

Presentation of the Executive Agenda 2010-2013

Note: The following is the Executive Agenda presented by Hon. Mayor Helen C. De Castro before the Sangguniang Bayan of Bulan during its Inaugural Session on July 5, 2010 at the Sangguniang Bayan Session Hall. (PIO Bulan)

Inaugural Session

Presentation of the Executive Agenda

SB Session Hall

July 5, 2010/ Monday


By Mayor Helen C. De Castro

Honorable Vice-Mayor and Presiding Officer Marnellie Robles

Honorable Members of this August Council

Honorable Barangay Officials

Heads of Offices of the Local Government Unit

Ladies and Gentlemen:

Good morning to all of you!

It is with honor and pleasure that I congratulate the Honorable Vice-Mayor and the Members of the Sangguniang Bayan of Bulan.

Today, the just concluded political exercise had given us the fresh mandate to lead our people for the next three years. I am deeply elated by the warm trust and confidence. We venture into a new beginning for our Municipal Government. And it is us, the new officials of this beloved town who will be instruments in ushering in that new beginning.

Tradition has it that as we start our work as the new officials of Bulan, it is necessary that we first meet, and set down in fundamental terms the basic blueprints for the next three years. These fundamental principles of local governance shall guide and direct our actions. It is necessary that we should be able to work in solidarity.

It has been mandated by law that the Office of the Local Chief Executive, or the Mayor, and that of the Sangguniang Bayan, as a collegial body, are co-equal in power and authority. According to law, one cannot do without the other. It is my firm belief that collaboration and harmony, whether constructive or critical, between these two offices, must always work for the betterment and welfare of our community. Even ideologies or political differences must not be obstacles with what we want to achieve or accomplish. Even within a deliberative body like the Sangguniang Bayan, your discussions and debates, your opinions and views, your political differences and affiliations, can be worked out to produce a syntheses of ideas and plans that can be concretized into policies, programs and projects. Our people must not suffer or be sacrificed just because we differ in our views. We are supposed to be held together by our desire to serve Bulan. The Executive Department shall heavily rely and depend upon your ideas, crafted into legislations, which we pray shall be great in quality, pro-active, pro-poor and pro-peace.

If I were to be asked as a re-electionist mayor, all I want is that we shall be able to help realize the vision for our beloved community – a safe, peaceful, progressive place to live in. It is not an easy task however, in a growing town like ours. The challenges are multi-faceted; the tasks enormous, the efforts needed are great. But it shall all depend upon ourselves as leaders and stewards of Bulan. We are here for the next three years to keep, protect and take care of this community. It ought to be our political philosophy that while we have the privilege of power and authority, we are also servants and stewards of our people. And many of our people are expecting much from us.

Bulan, being a premier, first-class town in Sorsogon must continue in its eminence as a model community. We have been looked up to by many of our neighbor communities. But more importantly, Bulan has a bigger number of souls with more needs to take care of.

Honorable Ladies and Gentlemen, I am respectfully setting down before you our three –year Executive Agenda, which shall serve as the bases of our development plans. And this shall need the necessary legislative support. We are fortunate, that in this my third term, we shall be having the Community-based Monitoring System (CBMS) and the State of Local Governance Report (SLGR) and the data therein shall be guides for all of us in both the Executive and Legislative aspects.

Allow me therefore to enumerate on our three-year Agenda:

1. We shall continue all along to strengthen, improve, enhance and institutionalize the HELEN Program – Health, Education, Livelihood, Environment, Nutrition and Food. These are the major programs which include the auxiliary/component programs, we are pursuing. These wide-ranging and general scope of activities shall, in one way or another, necessitate legislation, especially in its funding and budgetary support; we are improving and streamlining our educational assistance and support to poor but deserving Bulaneno college students; we are going to build a bigger and better Bulan Health Center and Birthing Facility, and we wish to purchase a Mobile Clinic to serve our far-flung barangays;

2. We need to strengthen and improve on our Peace, Order and Public Safety programs, especially in the areas of anti-illegal drugs program, Traffic Management programs, Disaster Management and Risk-reduction Programs, and the protection of our women, children and the elderly. We shall strengthen our relationship with the Philippine National Police, and when opportunity arises in terms of funds, we shall make necessary provisions and facilities to our police, fire and force-multiplier groups;

3. We shall put more emphasis on our Economic Agenda. I believe that notwithstanding the gains we have, if our constituents do not have gainful employment, much is useless. It is an obligation that we have to look in to. In this regard, the concerns and tasks are daunting, considering our limited resources. But we shall make sure that we shall make strong steps in this area like helping our farmers and fishermen with a Revolving Fund or Capitalization Scheme to improve on their productivity; We shall institutionalize the Municipal Investment Incentive program to attract investors to our town; we shall improve on our technical-vocational training activities for the youth and women sector; strongly coordinate and network with job placement agencies;

It is our plan to institutionalize the Coastal Resource Management Programs as this is vital to the fishing industry of our municipality, through artificial reefs installations, strengthening of the Bantay-Dagat program; and plans for seaweeds production programs.

We want to provide a Bagsakan ng Bayan, or a convergence terminal for all our local products.

We intend to now construct a Poblacion Terminal for all our Tricycles, Pedicabs, and Jeepney and Aircon Vans Sector. This job sector is very important in our growing economy.

And we intend to pursue our Farm-to-Roads programs as we have been wont to do. Our Road Program has been one of the greatest assets of this incumbent Administration. These economic arteries provide the lifeline to and from our barangays. Life has been a lot easier with improved roads, better bridges and all the necessary infrastructures to help our constituents be fully engaged in economic activities, have better access to education, health and social services from the local government;

All we have to do is to be creative and be resourceful in sourcing out ways and means for these local projects.

4. It is our executive plan, that in my third and final term, we hope we shall finally be able to put and set in place a comprehensive Tourism, History and Culture Heritage Development Program. This is a legacy I wish to leave to our next set of leaders and to our people. It is an ardent dream that we can have a Bulan Heritage Museum. History and Culture is the soul of the Tourism Industry. While we have the Padaraw Festival now fully in place, we must let spring forth and let flower the beauty of our identity as a community. A political philosopher once said that our political maturity as a nation or as a community is greatly dependent on our historical maturity. Leaders are poor who have no sense of history and identity. And our people also need to be inspired and be transformed by the lessons of our local history. History is a bond that makes our present and future stronger.

In this regard, we also intend to put in place a concrete program for Poblacion Improvement as the Poblacion is the showcase of the whole town — cleaner and better-looking streets and walkways, a good marketplace and greener surroundings. We have to work hard to clean up and protect our Managa-naga River, which has been an icon of our town. There is a positive psychology in greener, cleaner surroundings, especially in the Poblacion.

5. We need a new Cemetery or Municipal Memorial Park. Our LCR data says that we have an average of 450 deaths a year. This goes along with our burgeoning population. Our cemeteries are now congested and it is time we look for and build a new one to give greater dignity to loved ones who have passed away. And this shall need your greatest support.

On top of all of these plans, we in the Executive Branch would like to inform this Honorable Body, that in line with the Executive implementations of vital ordinances and codes, I think it is necessary that we have to review the following:

A. The Bulan Revenue and Tax Code

B. The Bulan Public Market Code

C. The Bulan Integrated Traffic Management Code

D. The Agriculture and Fisheries Code of Bulan

E. The Municipal Investment Incentives Code

F. The Zoning Ordinance

The Sangguniang Bayan must also come up with the Integrated Safety Code of Bulan and an Investment and Business Code. We must review our Disaster Management Code. It is also a must that the Sangguniang Bayan must work with the Municipal Planning and Development Office in updating the Municipal Socio-Economic Profile. The MSEP is a comprehensive volume of local governance literature that is the very basis of all our development and investment efforts. We cannot do without it.

I wish to also respectfully inform you that I would like to certify as urgent legislative matter the reconstitution of the different LGU organizations like the Local Development Council, the Health Board, the School Board, the Personnel Selection Board, the Municipal Child Protection Council, the Local Peace and Order Council and all the mandated local councils necessary to immediately put in place our tasks and functions in governance.

Also, it has become imperative that with the modern methods of governance, administration and supervision and the complications of local governments, it is necessary that the executive department, together with the legislative branch, must be kept abreast of all department activities. Thus we are planning to go full computerization in our municipal government. We shall network and wire the office of the Local Chief Executive with all our departments. This will make our task of governance, easier, facile and more convenient.

I hope that with Vice-mayor Robles at the helm of this Honorable Body, there will be a new impetus for the Sangguniang Bayan. In other localities, the Sangguniang Bayan is a source of pride and honor for the community. We hope this Council shall be that.

We must have foresight in the next 20 years of governance. Bulan is fast-growing and fast-expanding. The Sangguniang Bayan must come up with a very comprehensive Urban Expansion Program from which we shall initiate our Urban Planning and Development activities.

I hope you will not begrudge me if each one of us shall keep this list as a checklist, and that we keep on checking it so that we shall be able to accomplish them.

“A Public Office is a Public Trust” so we are being constantly reminded, and as the motto of this Council goes that we have to render “Service with Integrity”. So be it.

We are looking to a very productive term of office. During the campaign period, we have promised a lot to our people, and now that we have been endowed with that privilege of service, and power, it behooves all of us to do so as a matter of gratitude to our people. It is a sacred oath, a duty, a call; we cannot turn our backs from.

Once more, congratulations to all of us. Good luck and may God bless us in our endeavors and may God bless our beloved town.  //


LGU-Bulan 2010 Budget At 118 Million Pesos

From PIO- LGU Bulan  Mr. Tonyboy Gilana


Bulan, Sorsogon, December 31, 2009:

The Sangguniang Bayan has passed Appropriation Ordinance No. 02, series of 2009, authorizing the Annual Budget of the Local Government Unit for Fiscal Year 2010 in the total amount of 118,197,163.00 pesos covering the various expenditures for the municipal government.

In her Budget Message, Mayor Helen De Castro emphasized the need to judiciously manage the finances of the Local Government Unit to properly address the growing needs of about a hundred thousand people in the municipality, through the various programs of her Administration especially in the areas of Health, Education, Livelihood, Environment and Nutrition/Social Services (HELEN Program).

Of this amount, P98,197,163.00 shall come from the Local Government share from the Internal Revenue Allotment, while an estimated P20,000,000.00 shall be from the local taxes and revenues to be generated by the economic enterprises facilities like the Public Market, the Terminal, the Community Park, the Muncipal Fishport and various other revenue-generating activities.

The bulk of the expenditures, amounting to P54,173,506.00 shall go to General Services accounts like personnel services. Social Services Sector gets a share of P15,989,236.41, with Health taking in P8,884,993.00.The Economic Services Sector expenditures are expected next year to be in the amount of P11,281,176.60.

For Other Services, which includes Statutory Obligations, the 20% Community Development Fund comes in the amount of P19,639,432.60. Five percent or P5,909,858.15 is reserved for the Calamity Fund. P63,000 has been allotted as Aid to Barangays. A Lumpsum Appropriations of P2,500,000.00 as Terminal Leave Pay is also intended this year for out-going elective and other appointive officials.

Debt-servicing stands at P8,640,000.00 to cover payments for loans made by the Local Government Unit, and these include the Bulan Integrated Terminal and the DOF Premiumed Loans for the public market.

More municipal roads are due for repair and rehabilitation this year on account of the floods that caused much destruction this year, and the LGU is making sure that the pool of equipment is properly maintained to ensure consistent operation.

The municipal government is still waiting for the full implementation of the budget pending final approval by the Sangguniang Panlalawigan, which has the power to review and/or reject the municipal proposal. /


“The Municipal Budget last year 2009 was P103,873,243.00. In 2008, the Budget was P102,078,480.70. So there was a marked increase especially in the share the municipal government got from the national government through the IRA or Internal Revenue Allotment.”

Please take note that the Local Revenues/ Incomes (P20,000,000.00) are mostly estimates. This amount will be possible only if we can realize our collection targets, through our economic enterprises and revenue-generating activities like business licenses, local taxes, service facility charges, etc.

The purpose why we released this news is because it is necessary that we in the LGU of Bulan be  TRANSPARENT  in our fiscal responsibilities and duties to the people of Bulan.




By: Mayor Helen C. De Castro


Bulan, Sorsogon

Sa Entero na Taga-Bulan,

Pinapadaba Ko na mga Kabungto:


Dios marhay na adlaw sa iyo entero.

Ipauna ko man an pagpaabot sa entero sin Maogmang Pasko nan Bag-ong Taon na puno sin bendisyon!

Ini tabi si Helen De Castro, an saiyo Mayor nan Ina san bungto ta. Huyaa ako niyan basi mag-report sa iyo san mga nahimuan san ato Gobierno Lokal sa paagi san ako Administrayon niyan na 2009. Ini an paagi nato na ma-impormar an kada taga-Bulan sa mga programa, mga proyekto o mga aktibidades dire lang san ako Opisina, kundi pati na san mga departamento san Municipio.

Ini na taon 2009, sa paniwala ko tabi, maski baga taon sin krisis sa ekonomiya, mga kalamidad na apektado an ato mga pagbuhay nan mga pananom, nan mga maraot na karanasan sa ato nasyon nan bungto, alagad taon man ini sin pagkasarayo, kahigusan, paghinguha, nan, sabihon na nato, tunay na biyaya nan progreso. Padagos na indedikar nan inkomiter san iyo mga opisyales-lokal nan san mga opisyales sa 63 na barangay an pagserbi nan pag-giya sa ato padaba na komunidad. Inpanindugan namo an sagrado niyo na mandando sa amo; Inpanindugan namo an obligasyon na kami mga serbidor-publiko, nan obligasyun namo an makadanun nan maging kasangkapan san ato komunidad-Bulanenyo para sa pagladas sin sayo na progresibo, mayad, maogma nan matoninong na puturo!

Sa solod man sini na taon, kami na mga lideres niyo, lalo na tabi ako nan an Opisina san Mayor, dire nakalibre o naka-ibitar sa mga manlaen-laen na pagtatsar nan mga kritisismo sin nagkapera na mga tawo, lalo na an mga dire naniwala sa ako Administrasyon, dahilan lang sa kalaban ko sira sa politika. Alagad, ini na mga pakaraot nan mga kritisismo, pati na ngani ini na surunod-sunod na mga kaso o mga asunto na-insang-at kontra sa ako, na maski ngani baga grabe an kagub-atan sa ako personal na pagkatawo, alagad ini dire kaulangan sa amo, kundi naging danun ini para maging inspirasyon na lalo namo pakay-adon an pag-administrar nan paglingkod sa iyo.

Niyan na taon, daghanun talaga tabi an inhimo nato na mga programa nan mga proyekto para sa komunidad ta, sa ngaran sin pag-administrar, sa ngaran sin pagserbi, sa ngaran sin pagbabag-o nan progreso, nan sa ngaran sin pag-ataman san ato komunidad nan mga syudadano.

Sa Report na ini, isasaysay ko tabi an mga minasunod :














Unahon ta tabi an Programa sa Salud o Health Programs.

Prayoridad ta ini na programa. Nan prayoridad ta an ato mga kabatan-an, mga ina, mga gurang. Pinakapokus man sini na programa an mga kabubungto nato na tios nan kawaraon. Nan sa abot san ato makakaya, talagang inhinguha san administrasyon ko na may-on ini sin numero uno na atensiyon.

Bag-o ako magreport san sa Health Programs, hatagan ko mun-a pagsaludar nan pasalamat an departamento san Rural Health Unit o RHU na nasa pamumuno ni Dra. Estrella Payoyo, nan an Barangay Volunteer Health Workers o BHW sa pamumuno san Presidente san organisasyun nira na si Mrs. Perla Oli. Dire man nato paglimutan tabi si Dra. Maria Tita Palad nan kaurupod niya sa Pawa Municipal Hospital. Sobra man na naging aktibo sa pagkooperar sa ato si Konsehala Tessie Guran na mao an SB Chairperson sa Committee on Health.

Primary Health Care for Bulaneno Children:

Primero na tutukaron ko an mga aktibidades-medikal para sa mga kabatan-an nato.

Niyan na taon, batog na Enero hasta niyan na Nobyembre, an Programa nato sa Pagbakuna o Expanded Program for the Immunization of Children matriunfo nan haros siyento porsiyento (100%) an accomplishment.

May-on kita sin total na 2,338 na mga bata sa bilog na bungto an nabakunahan sin mga bakuna kontra-tipdas, kontra hepatitis, kontra-diphteria, anti-polio nan iba pa na mga bakuna. Ini man na mga kabatan-an hinatagan ta entero sin Vitamin A supplementation. Nan may-on pa sin 202 na mga bata edad santaon hasta onom kataon na tinagan man sin dagdag na Vitamin A supplements.

Dire pinabayaan san ato pampubliko na health care program an mga mahapdos na mga baby o mga bata. Halimbawa, may 728 na mga bata na edad 6 meses hasta 11 meses, 1,477 na mga bata edad sangtaon hasta sinco anyos, nan 685 na mga bata edad hasta sais anyos, an inpakonsulta, inasikaso nan binulong san Rural Health Unit. Sa mga mahapdos na mga bata na ini, dagdag Bitamina an inhatag ta. 183 na anemic nan underweight na mga bata an pinatumada ta sin mga Iron supplements. 269 na mga bata na nagkukurso o may diarrhea an binulong nan tinagan ta Oresol supplements. 197 na mga bata an binulong sa hapdos nira na pneumonia. Entero tabi ini libre, wara bayad. Kun minsan, may mga magurang man na nahatag diyo na boluntad sa RHU nato, pero dapat libre.

Sa niyan man, may-on sin 8 na bata na taga-Bulan an may tuberculosis, pero may libre ini na full-course therapy, may-on man sin 145 na mga bata na positive potential sa hapdos na TB kaya nagreresponde an RHU na maagapan ini na mga bata kaya binatugan na an preventive medication para sa kanira.

Dire man nato inpapabayaan an taun-taon na deworming o paghimulate san ato mga kabatan-an. Kaya sa deworming activities nato san Abril nan sinundan ini san Oktubre, napahimulatehan ta an 12,553 na mga bata edad sangtaon hasta sais anyos.

San Hulyo, nag-atender ako sa sayo na patipon san DOH- Center for Health Development para makisumayo sa adbokasiya san DOH sa pagdanon san mga bata na bag-o ipanganak para sa kanira newborn screening implementation. Desidido ako na mapangatamanan an mga new born baby nato sa paagi sin efektibo na newborn screening procedures.

Primary Health Care for Mothers/Maternal Care:

Niyan na taon 2009, an nairekord san RHU na pag-anak o live-births sa bilog na bungto nag-aabot sa 1,587. Puwera ini san iba pa na mga nag-anak sa mga pribado na klinika nan mga taga-Bulan na nag-deliver sa iba na ospital. Sa listahan na ini , an 81 sini na mga burod inpaanak san ato mga municipal midwives sa Otavi Maternity Clinic, nan 432 na ina an nag-deliver sa Obrero Maternity Center. Puwera sa diyo seguro na gastuson sin sayo na pamilya sa pagpaanak, an pagpaanak didi sa RHU nan Otavi libre tabi, wara bayad. Kaya dako na danon sa mga pamilya ta ini na maternity program san municipio. Maski sa Pawa Hospital, dako na danon an serbisyo san ato mga medical attendants doon pag-abot sa pagpaanak. Puwera sa nagkapera na mga seryoso nan delikado na kaso, na indadara ta sa Irosin, o Sorsogon Provincial Hospital, kadaghanan san mga taga-Bulan na burod didi na sa mga center ta nag-aranak.

Ini na childbirth delivery program an talagang sayo sa tinutukan ko sin pansin bilang Mayor kay ako ina man, nan aram ko an peligro na inaagihan sin sayo na ina na manganak. Sa katunayan sayo sa pinakadako ko na plano otro taon mao ini na lalo maging mahiwas an saato RHU center nan makapatindog pa ako mga additional na maternity centers.

Puwera pa soon, talagang may programa kita sa mga nagbuburod na ina, nan programa pakatapos nira mag-anak.

Mala ngane tabi kay sa mga nagbuburod na ina, an mga midwives nato nan municipal nurses nakarekord sin 2,160 na mga pre-natal visits, 828 sa mga burod an nakarecibe sin tetanus toxoid immunization, 1,753 an nakakuwa sin dosage sin TT2+, nan 1,203 an tinagan ta sin complete iron with folic acid. San Hunyo, Nakarecibe an mga burod ta sin 100 tablets sin FeSO4 (ferrous sulfate) kada sayo hale kan Gobernadora Sally Lee.

May programa man kita pakatapos manganak an sayo na ina. 1,887 na post-partum visit an na-irekord ta; 849 an tinagan sin complete iron; 1,887 an nahatagan sin Vitamin A; nan an makaoogma kay 1,887 na mga ina an nag-be-breastfeeding dahil man sa mahigos na kampanya san RHU na mag-breastfeeding an mga ina.

San Pebrero 17, 18, 19 , an saato RHU staff nagkondukta sin sayo na Advocacy on High- Risk Pregnancy sa mga Barangay san JP Laurel, Aquino nan San Vicente. 108 na burod an nakinabang sini na orientation. Nagkaigua man kita sin Mothers’ Class sa San Vicente nan Aquino.

Reproductive Health:

Nan siyempre pa, may programa man an RHU sa family planning basi maging muklat an mga magurang sa reproductive health nan sa tama na pagplano sin pamilya kay basi mas maasikaso an pamilya lalo na an kanira mga bata. Nasa magurang na an pagpili san gusto niyo na metodo na gagamiton. Sa niyan may-on kita sin 5,607 acceptors o mga magurang na nagpapatukdo sin family planning methods.

San Hunyo nan Hulyo, nagkondukta an RHU sin mga information classes tungkol sa Responsible Parenting Movement nan Natural Family Planning Methods sa Lajong, Pawa, Magsaysay, Inararan, Zone 4, Zone 7, San Ramon, N. Roque, Quezon, Aguinaldo, Otavi, Jamor-awon, Beguin, San Rafael, Zone 6, Managa-naga, M. Roxas, Somagongsong, Calomagon, Nasuje, San Isidro, Gate, Aquino.

Women’s Health:

Sa women’s health program, nai-organisar ta na tabi an mga grupo na madanun magbayabay sa mga salud san kababayehan didi sa Bulan sa paagi sin Women’s Health Team Training san Oktubre. May-on kita sin 65 teams san RHU nan BHW na maasikaso sini na programa.

Outpatient Services:

An Rural Health Unit center nato sa Obrero nakaserbi tabi sin 9,185 na outpatients hale sa bilog na Bulan. Pagsinabi nato nakaserbi kaupod sini an konsultasyon nan paghatag bulong sa entero na klase sin hapdos na kaya asikasuhon san mga medical practitioners nato. Dahilan sa talagang nagdadako na an populasyon san bungto ta kaya duwa na baga an doktora ta sa RHU, si Doktora Payoyo nan si Doktora Kates Rebustillo.

Laboratory Services:

An Laboratory Department san RHU nakaserbi man sa mga taga-Bulan. Sa sulod sini na taon 2009, nakaserbi kita sa mga masunod na libre na palaboratoryo: 525 pasyente sa direct sputum microscopy; urinalysis, 1,087; hemoglobin determination nan blood typing, 670; gram staining, 23; stool exam, 29 nan may-on pa sa platelet count; fasting blood sugar nan newborn screening.

Nan siyempre pa tabi, pasalamatan ko man an entero na nagdonar sin dugo sa ato mga bloodletting activities. San September 11, 42 na blood donors nan san Nobyembre 30, 14 na blood donors an nagdonar dugo nan ini inpadara ta sa provincial blood bank. An bloodletting activity san November 30, in sponsor tabi san grupo san USWAG Bulan.

Daghanun pa na mga trabaho an inhimo san ato RHU, pareho sin mga inspeksiyon san ato Sanidad sa mga inkukuwaan tubi na inumon basi maseguro na deri mameligro an ato mga syudadano; mga sanitary inspection sa kaunan o food establishments, nan pag-isyu mga medical examinations..

Serbisyo para sa mga Mentally-ill Patients:

Komo an Bulan tabi wara sin pasilidad para sa mga makalolooy na mga kabubungto nato na may mga hapdos o diperensya sa pag-iisip, an inhihimo tabi nato sini, inpapadara ta sa Sorsogon Provincial Hospital kada ikaduwang Sabado san bulan , basi didto sira ma-check-up kay may nagbibisita na mga psychiatrists doon by schedule. Sa niyan na taon, nakarekord kita sin 71 na pasyente na regular an pabulong doon. An municipio an nagsisimbag san mga pagbiyahe sini nan kun minsan pati mga allowance o gastuson.

Sa mga malala nan emergencia na mga kaso sin may diperensiya sa pag-iisip, didto na nato ini indadara sa Cadlan Hospital for Mental Health.

Serbisyo san Ambulancia ta:

Dako-dako an serbisyo san ambulancia san municipio sa pag-asikaso sin mga pasyente na darahun sa iba na mga ospital. An Pawa Hospital tabi may sadire man na ambulancia, pero haros oroadlaw man gihapon an paggamit san ambulancia ta. May mga adlaw ngani na tolo o opat na biyahe an municipal ambulance ta. Niyan na taon, nakarekord kita sin 255 na biyahe. Dapat man siguro maaraman niyo tabi na may mga biyahe kun minsan an ambulancia san Pawa Hospital na kita pa an nasimbag san gasolina. Hatagan ta man komendasyon si Depunto Ernani Lupera na dati drayber san ambulancia. Grabe man an kabayanihan sadto na drayber sa pagmaneho lang san ambulancia.

Niyan na Enero, nakaayo ako nan may maabot na bag-o na ambulancia hale sa National Government sa paagi san ato Gobernadora Sally Lee. Papadarhan tabi kita sin de-aircon na ambulancia, nan sayo sa plano ko na magamit ini maski sa mga pasyente na talagang darahon sa Manila kay didto dapat ipabulong.

Assistance to Persons in Medical Crisis-Situations:

Puwera pa tabi san mga inhihimo san RHU nan mga Barangay Health Workers nato, daghanun pa na mga tawo, lalo na an mga talagang kawaraon an nagrarani sa ako opisina oroadlaw, basi madanunan sira sa mga pangangaipo nira sa mga mahapdos na kampamilya. Dire ta ini insasayumahan.

May mga pasyente na intatagan reseta hale sa RHU o sa Pawa Hospital o kaya maski hale sa mga pribado na doctor o klinika, na an bulong na kaipuhan wara sa ato mga Botika sa Barangay o kaya sa RHU, pero may-on sa mga pribado na Farmacia. Mao man an sa mga laboratory needs, na wara kita available sa public facilities pero may-on an mga private laboratories didi sa Bulan.

An Opisina tabi san Mayor an nagdaranun sini. Mala ngane kay batog san Enero hasta niyan na Disyembre, 216 katawo o mga nag-aayo danon pabulong an tinagan ta sin ayuda. An kantidad sini 95,000 pesos. Tapos, 256 man na mga tawo an tinagan ta financial assistance basi makapalaboratory lalo na an mga burod, mga pa-ultrasound, blood chemistry, liver, kidney o heart laboratory. An binayadan ta sa mga private laboratory clinics pareho san SMMGHHSC Diagnostic Center nan sa Bulan Diagnostic Center, nan kaupod man tabi didi an sa BIMS Group bale 195,025.00 pesos. An mga binayadan ta man tabi na bulong sa dowa na botika nagkakantidad sin labi 500,000 Pesos o media milyon.

May mga inmamantenir man kita na mga pasyente na may tuberculosis nan an mga espesyal sini na bulong an Opisina san Mayor an nagmamantenir. May nagkapera man na mga undernourished children na permi ta man inbabakalan gatas basi makabawi an kanira salud.

Medical Missions:

Inrani ta man an Health Services nato sa mga Barangay nan Sector sa paagi sin Medical- Dental Missions. San Marso 17, Medical Mission sa Barangay Abad Santos, 181 na pasyente an naserbisyuhan nato. March 18, sa Otavi naman an Medical Dental Mission, 239 an pasyente ta; San Marso 19, 124 na pasyente sa Jamor-awon. San Hulyo, nagpamedical mission kita para sa sector na may kapansanan, o disabled, 59 na pasyente medical nan 20 na dental. San Disyember 15, Medical Mission para sa mga Senior Citizens. San Enero man, nag upod an saato doktora sa sayo na surgical mission sa Sorsogon Provincial Hospital na sponsored san Washington USA, nan The Bicolanos and Friends Foundation.

San Abril 10 nan 11, nakiupod an RHU ta sa circumcision project na sponsored san Uswag Bulan, 67 na bata an nagkinabang.

Botika sa Barangay:

An Municipio ta kadanon man sa Programa na Botika Sa Barangay. Puwera pa suon, talagang nag-aayuda kita sin mga bulong sa mga Botika sa Barangay. Simple man lang ini na bulong para sa mga common illnesses. San Marso, inkondukta nato an orientation san mga Barangay Capitanes nan mga BNB Operators on Management sa napulo na barangay san Calpi, Somagongsong, Calomagon, Beguin, Marinab, Quezon, San Juan Bag-o, N. Roque, Danao nan Namo. Nan san Hunyo, pinatagan ta sin bulong para sa Botika nira an pito na Barangay san N. Roque, Calpi, Somagongsong, Calomagon, San Juan Bag-o, Namo nan Danao.

Information Campaign

Sayo sa intutukan tabi nato mao ini na mga Information nan Education Campaigns basi maka-ibitar sa mga peligroso na hapdos pareho san Dengue nan AH1N1.

San Pebrero, nagkondukta an Provincial Health Office sin sayo na Etymological Survey kontra Dengue sa Zona 5, Zona 7, Bulan PTA, Bulan South nan SLI, nan in-edukar nato an mga escuela sa hapdos na Dengue.

San Mayo hasta Hulyo, inlibot san RHU nan BHW an ato bungto nan nagkondukta sin mga seminar nan oryentasyon kontra sa AH1N1, lalo na sa mga paratukdo, mga escuela nan mga magurang sa mga barangay nan lugar san San Vicente Elementary School, Bulan North–B, Solis Institute, SSC-IMIT, Bulan North A, SLMS, Bulan National High School, Bulan South, ADES, AG Villaroya High School and College, Chinese School, ICLC, Jerusalem School, Nazarene School, Montessori, Entero na Catchment Areas san Senior Citizen Sector, sa Municipal Disaster Coordinating Council, nan may mga Radio Guesting pa an RHU.

Puwera pa tabi suon, regular man an guesting san ato mga medical attendants sa mga radio programs basi updated an ato mga ciudadano sa health programs nato.

PhilHealth/Health Insurance for Poor Families:

Sa Health Insurance Program lalo na para sa mga pobre na pamilya, sa niyan tabi na taon nakadistribuer na kita sin dagdag na 1,127 na Philhealth Cards na binakal san municipio hale sa Philhealth. Importante ini na sistema basi makabawas man lang kita sa pagtios san mga pobre nato na mga kabungto. Sa niyan, may-on na kita sin sobra 3,000 na indigent families na insured sa Philhealth.

Problema san Pawa Hospital

 Solusyun na Hinimo san Municipio:

Sayo sa tinagan ta man atensiyon an pag-asikaso sa problema san Pawa Hospital dahil baga aram ta man na nagka-igwa mga reklamo an mga pasyente na indadalgan ta duon.

Sayo sa nangyari doon kay may mga adlaw na wara sin doctor, nan siyempre pa, apektado lalo na kun emerhensiya. Maski ngane baga deri nato sakop sa administrasyun an Pawa Hospital alagad grabe an naging concern namo ni Gobernadora Sally sini na isyu. Kaya an hinimo namo ni Gobernadora Sally, naghanap kame solusyun na mahipnuan na an mga oras na wara doctor. Sa niyan, naibalik na tabi nato sa ospital si Dra. Maria Tita Palad.

 Dati sadto, grabe talaga an reklamo dahil ngane sa kawaraan doctor, pero niyan mayad-ayad na man kay naaatenderan na an ato mga pasyente na kadaghanan mga taga-Bulan. Nan siyempre pa, gusto ko gihapon i-onabi na ako tabi an naghimo paagi basi maski Sabado nan Domingo may doctor kita. Sa niyan, regular man an mga week-end doctors nato duon na sira Dr. Bernard San Jose nan Dr. James Apin. Ako tabi an nakihuron sa dowa na doctor na magpa-assign sa Bulan pag Sabado nan Domingo.

Dental Services:

Mamundo kita sa pagtalikod nan pagkamatay san ato dentista na si Dr. Marilou Jimenez. Mabuoton yadto na tawo. Alagad, sinalidahan ta siya sin sayo man na kapable na dentista, si Dra. Mari-el Rebustillo. Sa Dental Services Program nato batog na Hunyo hasta Nobyembre, padagos an mga programa nato lalo na para sa mga kabatan-an. May dowa na stage an ato programa, an preventive nan curative programs.

 Sa Curative programs, kaupod doon an dental consultations nan an pag-gabot ngipon, 1,561 na pasyente an naserbisyuhan ta. Sa Preventive Program naman, kaupod an Oral Health Education, Oral Prophylaxis, Tooth brushes distribution, supervised tooth brushing drills, fluoride mouth rinsing, oral examination nan pag-gabot, 1,724 na pasyente entero an nakinabang.

An mga Barangay man na nabisita san ato Dentista mao an mga minasunod: San Vicente Day Care School, Aquino Daycare, Sitio Oyango, JP Laurel, Gate, Sitio Lay-a, Sta. Teresita, San Isidro, N. Roque, G. Del Pilar, Fabrica, Padre Diaz, Zone 7 A &B, Taromata, Magsaysay, Otavi, Zone 6, Managa-naga, San Rafael, San Juan Daan, Abad Santos..

RHU/BHW Staff Development:

Importante man na padagos an staff development san ato mga personnel sa RHU nan ini inleleksiyon man nira sa mga BHW.

San Enero, pinatraining ta an mga personnel san RHU sa Fabella Hospital para sa kanira BEMONC Training.

San Pebrero, may inpatraining naman kita sa Sto. Domingo, Albay para sa Sexually Transmitted Disease.

San Mayo, nag-atender an entero na RHU Personnel sa Scorecard Orienttion na sponsored san Provincial Health Office.

San Agosto, may training on Barangay Implementers on Promotion of Good Nutrition o PABASA sa Nutrisyun. Dies y otso na barangay an recipiente sini nan kaupod sa nag-aratender an mga Rural Health Midwivews, BHWs, Barangay Nutrition Scholars nan Mother Leaders.

Nan san Oktubre, an pagkondukta nato san Women’s Health Team Training.

Niyan na Kapaskuhan, tinagan ta man tabi atensiyon an mga BHW sa paagi sin sayo na maogma na merry-making.


An Programa sa Edukasyon an sayo sa mga priority programs nato pareho san programa sa salud. An edukasyon mao an lyabe sa mayad na puturo dire lang san mga kabatan-an ta kundi san komunidad.

Niyan na taon, daghanun man na mga aktibidades an inhimo nato basi mapromotir ini na programa nan makadanon kita sa mga kabatan-an ta, mga eskuela nan pati mga pamilya nira. Inhatagan ta atensiyon lalo na an mga estudyante na hale sa mga pobre na pamilya.

School Population san Bulan:

Dapat maaraman san entero na taga-Bulan na dako-dako na an papolasyun san mga estudyante ta sa Bulan. An bilog na bilang san mga escuela sa Bulan niyan lang na school year bale 32,279 batog na pre-school hasta college. Sa Daycare may-on sin 1,349 pupils; sa Pre-school, 2,796 pupils; elementary school, 16,800 na escuela; sa high school 8,700 na estudyante; sa Technical-vocational school, may enrolment na 260 na escuela; nan sa college, public nan private, an total na college students, 2,374. Kaya dako-dako na agyat o challenge an sector san edukasyon. Seguro, kun idagdag ta pa didi an mga ginatos na Out-of-School Youth, mas grabe an populasyon san mga dapat ta hatagan asistencia sa pag-adal.

Benepisyo san Pagkatindog sin Pito na mga Barangay High Schools sa Panahon san De Castro Administration:

Sa Bulan National High School lang grabe na an kadaghan san mga escuela, bale 3,598 na mga estudyante. Surosoan na ngane nan makalolouy an mga escuela nan mga paratukdo ta. Mayad ngane tabi kay maski puro-pan-o huyoon an mga barangay high schools na nadanunan san De Castro Administration na maitindog sa mga barangay san Otavi, Butag, Gate, Beguin, San Juan Bag-o, Cadandanan, nan JP Laurel. Dahilan sini, nadistribuer an mga escuela sa high school nan na-decongest an Bulan High.

Sayo pa sa benepisyo san pagkatindog san mga barangay high schools mao an napasayon ta an kamutangan san mga magurang nan mga escuela nan menos gastos pa sa kanira dahil mas harani na an escuelahan. Gusto ko man sabihon na kun nano kadekalidad an pagtukdo sa Poblacion mao man tabi sa barangay high school dahilan na mga matibay nan mayad an mga paratukdo ta sa Bulan.

Ini na pito na barangay high schools niyan daghanun na an nakinabang tabi. An total na enrolment sini niyan na taon 1,891 na escuela.

Nationalized High Schools na an Gate nan Cadandanan:

Maogma man tabi ako na i-anunsiyar na niyan na taon, insabatas na san Kongreso na Nationalized High School na an Cadandanan nan an Gate. An gusto sabihon suon na may-on na sin sadire na budget sa National Government ini na mga eskuelahan.

LGU Scholarships’ Facilitation Programs:

Huyaa tabi an mga Scholarships’ Facilitation Program san Municipio.

An Mayor Helen Scholarship Grant:

 Nasa ikaduwang taon na an Mayor Helen Scholarship Grant para sa siyam na valedictorians hale sa mga barangay high schools nato. Sa niyan, opat na sa kanira an nasa second year college sa BS Accountancy, 3 nasa SSC, nan an sayo yadto sa Technological University of the Philippines. Lima naman an nasa First Year College, tolo an BS Accountancy sa SSC, sayo na nagkukuwa sin BS Agriculture sa Castilla Campus san SSC, nan may sayo na scholar kita na BSE sa SSC Sorsogon Campus.

An Special Program for the Employment of Students o SPES: Padagos an pakipag-ugnayan san Municipio ta sa DOLE basi matriunfo nato na ma-implementar an SPES niyan na taon 2009, 77 na college students an tinagan ta oportunidad na magkaigua sin summer job, basi pag-entrada san school year may-on sira sin pangbayad tuition o panggastos na kaipuhan sa escuelahan.

An Pangulong Gloria Scholarships:

 An municipio ta sa paagi san Public Employment Service Office nakipagkoordinar sa PESO-Sorsogon basi madara didi sa Bulan, nan magkaigua kita sin daghan na mga benepisyario, lalo na estudyante, san mga programa san TESDA. Beinte na mga estudyante, lalo na Out-of-School Youths an nakagraduar sa short course Motorcycle/Small Engine Servicing. Dis y siete sa kanira an pasado na sa national competency exams nan niyan may mga trabaho na sa Manila. Nakapatapos man kita sin 60 na mga kabatan-an sa manlaen-laen na technical-vocational courses sa Bulusan Vocational School nan sa Castilla Agri-Fisheries School.

An Private Education Students Financial Assistance (PESFA):

 Nakipagkoordinar man an PESO Office ta sa gobierno nasyonal para sa PESFA. 45 na mga estudyante an na-pasilitar ta na maging PESFA Scholars sa Solis Institute of Technology nan AG Villaroya Institute. Nag-graduar na ini na 45 na escuela sa mga vocational courses na inadalan nira.

An Career Guidance/Counseling Program san PESO:

Sayo man na aktibidad san PESO, sa paagi ni Mrs. Anilin Diaz, mao an pagdanon sa mga High School Students nato na magkaigua sin career guidance, o kaaraman kun nano na college course o karera an gusto nira paka-gradwar sa high school. 489 na mga estudyante an nadanunan ta sa aktibidad na ini.

An Educational Assistance san Opisina san Mayor:

Sayo sa dako na paagi sa pagdanon nato sa mga pobre na mga estudyane lalo na sa mga college students nato mao an paghatag financial assistance sa kanira lalo na pangmatrikula nan mga iba pa na kaipuhan sa escuelahan Gusto ko tabi ireport sa iyo na niyan na taon, nakadanon kita sin 395 na mga escuela na nagkakantidad sin 504,341 pesos o sobra medya milyon de pesos. Dire tabi ini dole-out kundi inseseguro nato na an mga deserving students ta magkaigua sin pribilehiyo dahil sa mga paghinguha nira.

Sisters of Mary School Scholarship Facilitation Activity:

May sayo pa kita na paagi basi makadanon pa sa mga bata nato didi sa Bulan. Mao ini an danon na makasulod nan maka-escuela sa Sisters of Mary School Boystown and Girlstown School sa Silang, Cavite. Ini na escuelahan intindog ni depunto Fr. Aloysius Schwartz nan inmamanehar san mga madre na Sisters of Mary. Pag nakaescuela didi an bata libre entero batog na first year hasta fourth year high school, nan may job placement pa pakatapos sin high school. Didto maestar an mga bata sa Sisters of Mary. Daghanun na an nakagraduar na mga taga-Bulan sa SOM, nan ini na mga Alumni mao an sayo sa mga instrumento na makapadara pa kita mga escuela didto, lalo na an mga poorest of the poor na mga bata na nakagraduate pa lang sa elementary.

San Pebrero, ako an nag-arkila sin sayo na bus na insakayan san mga scholars na nakapasa nan mga magurang nira na naghatod pakadto sa SOM sa Cavite. Nakaistorya ko man an mga madre nan naimud ko personal an escuelahan nan kamutangan san mga bata didto kaya kampante ako na mayad na lugar an insuludan nira. Niyan na naman na Septyembre, inayudahan ta sin sakayan an mga aplikante na mga bata na nagkuwa examin sa Irosin para sa otro taon na batch sin scholars. Ako an nag-arkila sin 7 na jeep basi masakayan nira. Kisyera ini na mga aplikante na mga bata makapasar entero basi maka-escuela libre sa SOM.

Programa para sa Out-of School Youths o OSY:

 Makamumundo na daghanon an mga kabatan-an ta sa Bulan na dahil sa pagtios, nag-urudong na sa pag-escuela o kaya atab na nagtrabaho para lang makadanon sa mga pamilya nira. Kaya kita sa municipio, sa paagi san MSWDO, may-on man sin program para sa kanira. An ngaran ta sini mao an Unlad-Kabataan Program. Sa niyan na taon, nakaorganisar kita mga grupo sin OSY sa Zone 8, JP Laurel, Managa-naga, Marinb nan San Ramon. 70 personas ini entero.

Intutukduan sira san MSWDO sin mga self-awareness and team-building activity para sa oportunidad sin self-development nan positive values. Kanina baga tabi, namensyonar ko an mga technical vocational courses san TESDA, 15 sa kanira an mga OSY na nakagraduar sa mga short course na autodriving, motorcycle servicing, tile-setting, steel bar installation nan commercial cooking.

An “Balik sa Escuelahan Program” para sa mga Street Children:

Didi sa Bulan, pareho man sa iba na daragko na lugar, may-on kita sin mga kaso sin mga street children na naglalagawlagaw sa mga tinampo ta, dahil sa pagtios, lalo na sa poblacion. Kaya an hinimo ta sini, in tiripon nato ini na 18 na mga bata sa paagi san MSWDO nan kaupod an kanira mga magurang, in-organizar nan nagkaigua kita sin ingagahoy na psychological intervention, mga counseling sa values formation nan self-enhancement. Sayo sa importantehon na aspeto sini mao an pag-enganyar sa kanira na magbalik sa escuelahan an mga bata. Intaragan ta ini sin mga gamit sa escuelahan nan sa sadire, kaupod na an diyo na asistensiya pinasiyal basi makabatog an mga bata sa pag-escuela.

Special Education (SpEd) Classes:

Banggiton ko tabi niyan an sayo na magayunon nan pambihira na edukasyon na inhahatag ta sa sayo na grupo sin espesyal na mga kabatan-an didi sa Bulan. Sira tabi an mga kabatan-an ta na may kapansanan, mga buta, ngola nan mga bungol na mga kabatan-an o Children with Special Needs. Niyan na taon, may-on kita sin 8 na mga Special Children nan Teen-agers an naka-enroll sa SpEd Classes sa Bulan High, 7 an hearing impaired o bungol nan 1 na learning disabled. Sa Bulan South naman, 27 na mga bata, napolo (10) an hearing–impaired o bungol, 4 na buta, 5 na mentally-challenged nan 16 na learning disabled. Maski baga parte ini san programa san Dep Ed, inhinguha san Opisina ko nan san nagkapera na tawo na maka-ambag nan maka-asiste lalo na pinansiyal sa mga pobrehon na mga bata na dire kaya an oroadlaw na gastuson. Ako tabi nag-sponsor sin lima na mga bata basi maka-escuela sira.

 Pasalamatan ta man tabi si Kgd Dondon De Castro na nag-sponsor sin tolo na mga bata sa SpEd nan naghatag man mga t-shirts na pang-escuela; si Kgd. Joey Guban, tolo na bata an in-sponsor, si Kgd. Elmer Burias nagdonar sin 15 na bag nan mga kagamitan pang-eskuela; si Capitan Chito Del Monte nagdanon man , nan si Manang Linda Asuncion Argano naghatag mga regalo kantidad dos mil pesos niyan na pasko. Pina-ogma ta man ini na mga SpEd Children sa paagi sin sayo na merrymaking party nan Jollibee meals. San Marso inhatagan ta man pangastos an SpEd Class basi makahimo sira dianis na graduation ceremony.

Hatagan ta sin pambihira na rekognisyon ini si Edmon Morata nan Ms. Grace Dela Rosa, mga SpEd teachers nan an iba pa na mga SpEd teachers dahil sa kabayanihan nan sakripisyo nira sa pagtukdo nan pag-ataman sini na mga bata. Nan sa parte ko, padagos na susuportahan san ako Opisina ini na pambihira na programa pang-edukasyon habang ako tabi an sa iyo mayor.

Arabic Language and Islamic Values Education (ALIVE) Program o Madrasah Education:

Sayo sa dianison man na programa na insuportahan san ako Opisina mao po ini na Madrasah Education o an ALIVE Program o Arabic Language and Islamic Values Education para sa mga kabungto nato na Moslem o kaya Islam an pananampalataya. Daghanun na tabi an pamilya sin mga Moslem na nag-iistar na didi sa Bulan nan kaupod na sira sa komunidad ta.

 San nakaagi na Septyembre, nakipirmahan ako sin sayo na MOA o Memorandum of Agreement sa Department of Education, sa paagi ni Superintendent Dr. Marilyn Dimaano para sa pagsustenir san ALIVE Program didi sa Bulan. An municipio tabi an mabayad sin kantidad 5,000 pesos kada bulan para sa honorarium sin dowa na Islamic Teachers. Sa niyan tabi may-on sin 42 na estudyante na Moslem ini na programa didto sa Bulan South Central School.

Day Care Service Program:

I-report ko man niyan an tungkol sa Day Care Service program san municipio sa paagi san MSWDO na inpapamunuan ni Mrs. Adelfa Espenocilla. Padagos nato na inpapakusog ini na programa para sa ato mga pre-school children edad 3 hasta 5 anyos.

Niyan tabi na taon may-on kita sin 1,349 na mga pre-schoolers na nag-eescuela sa 67 na Day Care Centers sa bilog na Bulan. May-on man kita sin 67 na Day Care Workers na jointly subsidized san gobierno local nan san barangay.

Importante an papel na ingagampanan san ato Day Care Workers kay apesar na nagtutukdo o nag-aataman sira sa mga bata, kaupod pa didi an konsepto sin tama na pagpamilya sa ato mga magurang, nan early childhood care and development (ECCD).

Niyan na taon, san Hulyo 22-24 nan san November 4-5, nagkaigua man kita sin mga pa-training sa mga day-care workers ta basi maging updated sira sa mga paagi na maging dekalidad an pag-ataman nan pagtukdo sa mga bata.

Inkondukta ta man an Family Day Camp sa San Isidro san October 26, nan may-on man sira sin Educational Tour pa-Legaspi City san Nobyembre 12.

An Website nan Information Program san Bulan:

 Maogma man tabi ako na i-report sa iyo entero na san Septyembre, in-activate ta na tabi nan in online na nato an website san Bulan. Ini tabi na website nato tolong bulan ini in-design, inconstruct nan intrabaho. Kumpleto ini sin mga inpormasyon basi mapakinabangan san mga teachers nan mga estudyante nato sa Bulan na gusto mag-research tungkol sa municipio nan bungto ta. Pero an pinakaimportante sini na papel an magamit nato an teknolohiya san Internet sa pagpaabot impormasyon sa mga kabungto nato na nasa ibang lugar, nasa abroad nan gusto maaraman an nangyayari sa bungto ta.

 Bulan-bulan updated ini san Municipal Information Office, nan sa niyan tabi daghanun na mga taga Bulan sa abroad an maramam na sini na website. Nakarecibe man kita mga mensahe, komentaryo, suhestiyon nan kun minsan kritisismo sa website nato pero an importante na may-on kta diyalogo sa mga kabungto ta sa paagi sin Internet. Kun puwede tabi, pag nagsurat o naggahoy kamo o text o email sa mga kapamilya o kakilala niyo sa iba na lugar ipaisi niyo na may website na an Bulan. An address tabi sini na website mao ini:

Relasyon san Municipio sa mga Escuelahan:

Sayo sa pinaka-orgulyo ko, sa administrasyon na ini, an dianison nan very harmonious relationship san Opisina ko, san Municipio, sa mga escuelahan san Bulan, magpampubliko man o pribado. Permi nakakaupod an saindong lingkod sa mga management meetings san mga escuelahan, nan inpapasalamat ko ini na tiwala nira sa ato administrasyon. Kun kaya sayo man sa pagtan-aw ta sin utang na boot an magdamay man sa mga escuelahan kun may inrarani o insosolicit sira sa ato sa mga pangangaipo nira sa abot san kakayahan san gobierno local, mag-pinansiyal man o iba na resources.

 Halimbawa, permi kita nag-aasiste sa mga training-seminars para sa teacher development activities o kaya sa mga contests, extra-currricular , scouting, athletic events o mga lakawon nira. Sa katunayan tabi, sa 178 na mga solicitations sa ako opisina sin mga grupo o indibidwal, na nagkakantidad sin 318,000 pesos, sobra sa katunga sini an para sa mga escuelahan, mga teachers o kaya mga escuela.

Inhihimo ta man na maging mayad an paggamit san Special Education Fund o SEF para sa Bulan North nan Bulan South District, na hale sa parte san koleksiyon san municipio sa mga amelyar san ingod didi sa Bulan.

Sayo sa mga pruwebas ko san dianison na upudan san municipio nan san mga escuelahan ta mao an pambihira nira na kooperasyon sa mga programa nan mga proyekto san Gobierno Lokal na kun haen kinakaipuhan an partisipasyon san mga schools. Sa bagay na ini, dire kami nabibigo o nadi-disappoint sa kanira.

An Bulan Teachers’ Day 2009:

Niyan na taon, inselebrar ta tabi an ika-onom na Bulan Teachers’ Day. An Bulan Teachers’ day sayo na okasyon o adlaw , inhihimo ta kada ikadowang Biernes san Disyembre, para hatagan ta man sin pahuway. kaogmahan, pagsaludar, onra nan rekognisyon an mga paratukdo o teachers nato didi sa Bulan. Ini an adlaw na bida man an ato mga teachers.

San ako maging Mayor, inparaisip ko na dapat man ada tagan ta sin diyo na atensiyon an mga teachers ta, maski dire na lang sa material na bagay, kundi baga an morale booster para sa kanira. Kaya ngani, taon-taun na nato ini inhihimo, sayo na na institusyon. Sa bilog na probinsiya san Sorsogon, kita lang an may irog sini na activity para sa teachers.

Magayunon tabi an naging mga aktibidades nato niyan na taon na in co-sponsor san SSC nan mga private schools. An mga teachers nato nag-aratender sin Thanksgiving Mass, may parade nan motorcade, tapos an mga athletic nan academic contests nira sa Sabang. Pagkahapon, nagpaimod sin dianison na cultural show an SSC mao san iba na co-sponsors.

Pakagab-i tabi, inhimo ta an formal program para sa Awarding Ceremonies san Outstanding Teachers of Bulan. Niyan na taon, onom an napili ta na mga outstanding teachers, sira Pre-school Teachers Jose Gubat, Jr., nagtutukdo sa San Jose, Calomagon; nan Mr. Emmanuel Gueta, nagtutukdo sa A. Bonifacio.

Sa Elementary Level naman, intagan ta tabi award sira Mrs. Marideza Guran san BNCS-B, Mr. Rogelio “Jay-ar” Golimlim san Bulan South Central School , nan si Mr. Edmon Morata, na teacher sa Special Education Class san Bulan South Central School. Ini si Edmon, an intutukduan sini mga buta nan bungol na mga bata, may mga kapansanan na gusto nato kisyera mahatagan man sin mayad na puturo. Sa High School Level, an awardee man nato mao si Mr. Rino Orr san Bulan National High School.

An Bulan Teachers’ Day ta niyan an sayo sa pinakamagayon nan may pinakadaghan na teachers na nag-atender. An naging panauhing pandangal nato niyan na taon sayo na professor nan scientist na nagtutukdo sa Mindanao State University, si Dr. Remegio G. Tee.

Maogmahon man kita kay niyan tabi na taon , si Shaina Marie Obis Villareal, nagdara sa Bulan sin pambihira na onra dahil siya an champion sa bilog na Pilipinas sa contest san DepEd na Masining na Pagkukuwento. Ini tabi si Shaina bata ni Mr. and Mrs. Edgar nan Maritess Villareal, taga-Zone 6, nag-eescuela sa Bulan North Central School-A, nan an coach niya si Mrs. Ruby Luzuriaga-Hernandez. Naging guest man nato si Shaina sa Bulan Teachers’ Day.


Tukaron ko naman niyan an ikatolo na importante na programa san De Castro Administration – an Programa sa Kabuhayan o Livelihood Program.

Niyan na taon, daghan an hinimo san municipio, nan daghanun an taga-Bulan na nakinabang sa mga programa nato sa kabuhayan.

Mga Programa san Public Employment Service Office o PESO:

Huyaa an mga programa sa irarom san Public Emloyment Service Office o PESO.

Wage and Self-Employment Facilitation Services/ Community-based Training and Enterprise Development Program:

 Sa programa na ini, dowa na training program an saato inkondukta. An una mao an Production of Herbal Soap and Detergent na inkondukta para sa KALIPI organization na may-on sin 50 na miembros. Ini sa paki-ugnayan nato sa DOLE nan hinimo san Abril 23-24. Pakatapos san training activity , infacilitate nato na ini na grupo makakuwa sin P98,634 pesos basi magamit nira sa kabuhayan activities nira.

An masunod na training mao an Bay-ong –Making na inhimo san municipio sa pakipag-ugnayan sa Department of Trade and Industry san Hulyo 16 hasta 17 para sa 35 na kababayehan. Sa niyan, nagkapera na sa kanira an naghihimo sin mga bay-ong para sa pagbuhay nira.

Special Recruitment Activity (SRA) nan Jobs Fair:

 Proyekto pa san PESO Office an Special Recruitment Activity nan Jobs Fair. Sa paagi sini an PESO-LGU, nakikoordinar sa mga POEA-accredited nan licensed recruitment agencies na magbisita sa Bulan nan magkondukta an mga ini sin paghanap mga aplikante na trabahador sa manlaen-laen na propesyon o pagbuhay. Sa solod sini na taon, 431 an na-refer nato sa mga recruitment agencies.

Segun sa monitor nato may-on na sin naipadara sa abroad na 15 na domestic helpers, nan daghanun an nasa training niyan basi makatrabaho man sa abroad o sa Manila. Sayo sa naging very successful na recruitment nato mao an pag-imbitar ta sin sayo na security services agency o agency sin mga security guards. Niyan istable na an trabaho sini na mga Bulaneno na security guards sa daragko na mga kompanya sa Manila.

Overseas Employment Assistance:

 Sa paagi sin koordinasyon nato sa Department of Foreign Affairs, nagkondukta kita sin Mobile Machine Readable Passporting san September 28-29, basi ini na dokumento makapasayon sa mga kabungto nato na gusto magluwas sa iba na nasyon. 78 personas an nakinabang sini tabi.

Employment Counseling Services:

Sa paagi man sini na aktibidad na inaasikaso san PESO, 516 na mga jobseekers o mga naghahanap sin trabaho an tinagan ta sin mga counseling nan mga payo tungkol sa paghanap trabaho o empleyo.

Self-Assistance Kaunlaran (SEA-K):

Ini na SEA-K sayo na programa na in-ayo nato sa DSWD para sa mga kababayehan ta didi sa Brgy Aquino, Zone 7 nan Laurel. San nakaagi na Pebrero, 60 na kababayehan an nakarecibe sin kantidad 5,000 pesos na loan assistance kada sayo o total na 300,000 pesos para sa pagbatog hanap-buhay nira.

Hanapbuhay sa Agrikultura nan Pangisda

(Agriculture and Fishery Programs)

An pinakadako talaga na inkukuwaan sin pagbuhay san mga taga-Bulan mao an Pag-oma nan Pangisda. An saato mga pasakay, kalubihan mao san kadagatan ta an naghahatag sa ato sin pagbuhay. Dahil sini, inhahatagan ta man sin prayoridad na atensiyon ini na sector.

An Municipal Agriculture Office, sa pamumuno ni Mrs. Marietta Bayoca, mao man an frontline agency, basi mag-asikao san mga programa, mga proyekto nan aktibidades ta didi.

Database Profile of Farmers:

Niyan na taon, inpreparar ta na an database profile of farmers o updated na listahan san mga paraoma sa Bulan kay basi klarado sa gobierno local kun pan-o an hihimuon na mga pagresponde sa sector na ini, o pan-o maging mas episyente an implementasyun san mga programa san gobierno.

Farmer Field Schools:

 Ini na Farmer Field School taun-taon nato inhihimo kun haen inaalalayan san Agriculture Office an selected na mga paraoma sa mga siyentipiko na paagi sin mga pagtanom nan pag-ataman sin mga pananom. Niyan na taon, an dinanonan ta na mga paraoma, 41 na vegetable growers, 28 na palayamanan farmers nan 37 na palay farmers hale sa Lajong nan Somagongsong. Inkondukta an Field School batog na Enero hasta Mayo. San Hulyo nag-graduar sira sini na Field School.

Distribusyon sin mga Certified Seeds, Fertilizers nan Pesticides:

 Inpadagos ta man an nakagawian na san Agriculture Office na pagdistribuer nan pag-ayuda sin mga pisog, fertilizers nan pestisidyo sa mga paraoma. Sa paghatag nato certified seeds, 50:50 an paagi sini, na gusto sabihon, pag nakaani na an paraoma, ibabalik an tunga sako sin certified seeds sa municipio basi maiayuda man sa iba. San Enero hasta Febrero, naghatag kita sin 600 na sako sin certified palay seeds.

 San December naman, naka-avail kita sin 700 bags na gahi hale sa programa ni GMA nan 123 na Hybrid seeds. San Marso, 1,025 na paraoma nan households an tinagan ta sin vegetable seeds, nan san Hunyo, 24 na vegetable growers an tinagan ta na naman pisog sin maritatas. San September, nagpanghatag kita sin 150 na budded kalamansi nan 150 grafted mango sa mga barangay.

Batog na Enero hasta Disyenbre naghatag man an opisina san Agrikultura para sa 75 na paraoma sin mga rodenticides o panghilo sa iraga na nagpeperhuwisyo sin mga pananom. San Marso, nakikoordinar an Agriculture Office sa Philippine Coconut Authority para sa 80 na bags sin agriculture salt para sa mga kalubihan ta. San Disyembre, organic fertilizers an inhatag ta sa G. Del Pilar Improvement Club. Nagdistribuer man kita trichoderma para sa 20 na paraoma. Gamit ini sa organic fertilizer preparation.

Municipal Nursery:

May-on man kita sin plant nursery. Niyan na taon, nakapropagar kita sin 2,000 na Pili seedlings nan 1,500 mahogany seedlings nan inpangdistribuer ta ini sa mga barangay.

Trainings and Orientation:

San January 26, nagkaigua kita sin lecture para sa Semi-intensive Milkfish Culture sa Barangay San Rafael. San Marso, may livelihood seminar an MAO sa Pili Resin Production para sa 27 na Pili growers sa Calomagon. Inkondukta man an Pest and Disease Control and Management. Nakadistribuer man kita sin 225 na mga flyers nan IEC materials para sa 225 na paraoma nan mga paraisda. San nakaagi na Hunyo, nakikoordianr kita sa Opisina ni Senador Villar sa sayo na livelihood seminar on Patis and Bagoong-making. Inhimo ta ini sa Sorsogon State College-Bulan Campus nan inpartisiparan ini sin ma 200 na mga negosyante, fish processors nan mga pribado na mga ciudadano.

Pagpakusog san mga Farmers/ Fisherfolks Groups nan mga Cooperatives:

Intatagan ta man atensiyon an padagos na pagpakusog san mga manlaen-laen na mga grupo san mga paraoma nan mga paraisda. Permi nato sira invuelto sa mga pagtiripon san Municipal Agriculture Office nan san Municipal Agriculture and Fisheries Council. Importante an partisipasyon sini na mga grupo komo sira an mga stakeholders sa mga aktibidad pangkabuhayan sa ato bungto. Intatagan ta man sira prayoridad sa mga in-eekstender na mga asistencia san gobierno sa ato mga barangay.

Halimbawa, inkoordinar nato an proposal sa pag-instolar sin flatbed dryer sa paagi san Pigasus Cooperative san San Francisco nan Lapafara Cooperative san Mayo 22. San Oktubre, sa Pista sa Kabubudlan, napolo na Kooperatiba an tinagan san DA sin Rice-Hull carbonizer para sa pagpreparar sin mga Organic Fettilizers. Nakapasilitar man kita sin release sin loan para sa cattlefattening sa grupo san St. John 4h Club san San Juan Bag-o . nan indadanonan man san MAO nato an vegetable demo farm san G. Del Pilar 4H Club, nan daghanun na mga aktibidades pa an inhimo san ato Agriculture Office para sa kapakanan san mga farmers and fishermens’ groups.

An municipio tabi nagbakal sin sayo na traktora na inpapagamit nato sa mga kooperatiba para makadanun sa kanira mga pag-oma.

Programa para sa Kabuhayan sa Dagat:

An dagat san Bulan mao an sayo na inkukuwaan nato mayormente sin pagbuhay didi sa bungto. Kaya importante na magkaigua kita sin sustainable development plans para sa mga paraisda. Padagos an paghatag nato impormasyon sa bilog na bungto manungod sa pagprotehir nan pagpresebar san ato kadagatan nan mga yaman dagart. An Bulan Fishport mao an bagsakan sin labi 1.5 milyones kilos sin isda taun-taon lalo na an lawlaw.

Mahigpit an pag imponer nato san mga Fishery Laws nato kay kun dire ta ini himuon maaabuso sin grabe an dagat nato lalo na an pagdinamita. San Enero, nakadakop kita sin onom na paraisda na may dakop na manta ray. Bawal na an pagdakop sin manta ray. Niyan may kaso yuon na mga tawo. May mga kaso kita na in sarang-at sa nagkapera na mga paradinamita. Nasa Regional Trial Court an kaso sini na mga tawo. Sa niyan may-o tabi kita sin Bantay-Dagat Task Force na kompesto sin 80 na Fish Wardens na intraining ta sa mga paagi kontra sa mga illegal fishing activites. San Marso, nakakumpiskar kita sin 15 na chest sin lawlaw na binombahan.

Puwera tabi suon daghanun na na mga pawikan o sea turtles an inlukat nato sa mga paraisda nan ini inbaralik ta sa dagat. Ini na mga pawikan mga endangered species na kaya dapat ta hirutan tabi.

Nagkondukta man an Opisina san Agriculture sin Underwater Assessment sa mga coastal barangays san Bulan basi maaraman nato an kamutangan san kadagatan ta lalo na an mga bunayan san mga isda. Padagos man nato inbabatayan an Fish Sanctuary sa Butag nan Biton. Inhuhuron mi an padagos na kooperasyun san mga taga-Butag na itext tulos sa mga auoridad nato kun may mga bayolasyon sin pag-isda sa Fish Sanctuary nato.

Mga iba pa na Livelihood Projects:

Niyan na taon, nahuman ta na an Wet Market Section. Naibalyo ta na an mga paratinda isda nan karne sa bag-o nira na puwesto. Mas mayad an kamutangan nira didto. Bibisayon ta pa an dati nira na hinalean basi mapamutang ta man an mga paratinda sa luwas nan mabisay ta an paradahan san mga traysikol. Tagan lang tabi niyo kami diyo na panahon na mabisay ini, lalo na pag may pondo na an muniicipio ta.

Sa Barangay San Francisco may-on na kita sin Barangay Bagsakan Center para sa ato mga maritatas nan mga produkto san oma.

May mga insusulong man kita na mga proyekto sa paagi san koordinasyon nato sa Department of Agrarian Reform na kisyera pag-abot san panahon pakinabangan san ato mga ARCs o Agrarian Reform Communities didi sa Bulan.

An Agriculture Office man nato may-on sin mga pagbakuna o immunization san ato mga hayop niyan na taon. Ini para ligtas nan harayo sa hapdos an mga kahayupan nato Nakabakuna kita sin 1,983 na mga baka, karabao, kanding, karnero, nan poultry. May mga aktibidad pa kita pareho sin pagtibos, paghimulate, nan pagbulong sin mga hayop. May anti-rabies vaccination man kita sa mga ayam. An importante lang tabi magkadto kita sa Opisina san Agrikultura nan makikoordinar kamo sa mga technician nato kay tagan mi kamo sin mayad na serbisyo. Mga simple lang ini na mga bagay pero may epekto sa pagbuhay ta. An sayo na karabaw o baka o orig importante na sa buhay sin sayo na paraoma o para ataman sini.

Maski an tungkol sa mga paghatag mga pisog sin maritatas o mais o paray, maghapot lang tabi kita permi kay preparado man an ato mga empleyado magdanun sa iyo. May maihahatag man kita na mga asistencia teknikal sa iyo tabi. Ini na gobierno local nato para sa tawo na preparado magserbi sa mga nangaipo sin serbisyo.

Programa sa Kooperatibismo:

Kaogmahan ko tabi na i-anunsyar gihapon saiyo entero na an Bulan Municipal Cooperative Development Council (MCDC) mao tabi an indeklarar na ikaduwa sa pinakamayad na Cooperative Development Council sa bilog na Rehiyon Bikol.

Gusto po nato hatagan pagsaludar an mga miembros san Municpal Cooperative Development Council sa pamumuno ni Mrs. Joven Uy Gerona nan adviser Joy Dellomas-Fundano sa mga paghinguha nira na mapakusog lalo an kooperatibismo didi sa bungto ta. Importante na mapasarig ta an mga kooperatiba kay sayo yuon sa mga inhahalean sin mga pagbuhay san mga kabungto ta.

Tindahan Natin Project:

Niyan kay masakit an ekonomiya nato, sayo sa inhinguha san municipio sa paagi san MSWDO na makaalalay kita na mapagaan an kanira kasakitan. Kaya ungod an pakikoordinar nato sa National Food Authority na padagos an supply sin barato na bogas sa 24 na Tindahan Natin Outlets. Sa paagi sin barato na bogas san NFA, nakahangos maski puropan-o an mga kabungto ta. 6,000 na indigent families sa 22 na barangay an inseserbihan sini na mga Tindahan Natin outlets sa kantidad na 18.25 pesos o dire mababa sa 25 pesos kada kilo sin bogas.

An Mga Tinampo sa Bulan: Konektado sa Pag-buhay san Tawo

An mga Road-Opening, Repair/Maintenance nan Rehabilitation:

Ini na mga proyekto sa tinampo an sayo sa dako-dako na programa san Gobierno Lokal basi madanunan nato an mga taga-barangay makamate san programa sa pagbuhay. kun may tinampo na makabit san barangy sa poblacion nan sa relanse o sa mga bagsakan areas. Daghanun an apektado na aspeto sin pagbuhay kun may mayad na tinampo, puwera san pagbuhay kaupod na didi an edukasyon, serbisyo medical, komersiyo nan negosyo, o kaya turismo.

Padagos an mga naging paghinguha nato niyan na taon na mamantenir o ma-repair an ato mga tinampo kaya lang, an maraot na panahon nan mga kalamidad an kalaban nato. Halimbawa, perang beses na nato pinahingayad, inmantenir , inrehabilitar an entero na tinampo sa Bulan, pero pag render kuwenta nawawara man gihapon an pinagalan nato dahil na-wa-washout ini sin uran nan baha. Yuon tabi na sa Fabrica-San Juan, kada y bez hingayadon ta balik na naman sa pagkaraot dahil sa uran nan baha. Mao man an nangyari sa mga tinampo sa bilog na Bulan, lalo na ini na sa Busay-pa Dolos, Fabrica pa San Juan Daan, Pawa pa Daganas, Cadandanan pa Cocok-Cabitan, Pa Togbongon, Pa Butag, Pa Otavi.

Alagad gusto mi tabi kamo paisihon na maski ngane baga masaket an panahon, napuwersa kita na makaserbisyo kay dire ta man puwede pabayaan. Kaya sige pa gihapon an kapa-backfill nato sa mga lugar na inaayuhan kita ayuda nan serbisyo san tawo.

Ini ngane na sa Busay pakadto sa Dolos-Bical-Calpi, grabe na an luoy ta sa mga tawo doon kay maski nano nato na kappa-repair dahil na dire man konkreto, wash-out man gihapon pag-abot san uran. Kaya medyo halawig na an intios san mga taga Dolos, Bical, Calpi an grabe sa pagbaklay o kaya an pagsakay sa delikado na habal-habal na motorsiklo. Pasensiya na tabi kamo. Pero dire kame nagapahuway na makahanap sin paagi na kun puwede masemento an mga agihan doon maski manipis lang o kaya halitid lang basta importante masemento. Kaya nakikoordinar kita sa Opisina ni Gobernadora Sally Lee para magkaseremento an mga lugar na dapat masemento.

An Road nan Bridge Program ni Governor Lee:

Niyan ko tabi banggiton an pambihira na pagpadaba san Administrasyon ni Governor Sally Lee, pati na san asawa niya na si ex-Governor Raul Lee sa mga inhimo nira sa bungto san Bulan.

Road Concreting Project of Dolos-Calpi-Busay Road:

 Niyan tabi, inpapasemento na an mga portion na dapat sementuhon hale sa Dolos pababa didi sa Calpi nan Busay. Pamate ko tabi maski halitid lang yuon na agihan segurado ko makahaw-as na sa pagtios an mga kabarangay nato sa Dolos-Bical-Calpi. Kagahuman tabi yuon san administrayon ni Governor Sally Lee.

Road Concreting san Palale pakadto sa Cadandanan:

 Kun magpasyar tabi kamo didi sa Palale nan Cadandanan, maiimod niyo na tapos na an pagsemento san pasagka hale sa Palale pakadto sa Cadandanan. Ini na kahalaba sini na pasagka na tinampo an sayo sa pinakadelikado na tinampo sa Bulan, tapos na tabi yuon, kagahuman yuon san administrasyon ni Governor Lee.

Road Concreting of Beguin Road:

Kun magpakadto tabi kamo sa Beguin batog sa Beguin High School pakadto sa Baryo Site nira, may paconcreting project duon si Governor Lee. Dahilan ini sa in-imud ni Governor an kamutangan san mga bata sa high school. Ako man tabi, nagdagdag ako sin saday na proyekto na saday pero importante, ini na entrada sa Pawa, hampang san Ospital, pinasemento ko naimod ko na delikaduhon an mga traysikol nan mga sakayan ta kun maluwas hale sa Pawa.

Road Concreting of Butag Road:

Kun makakadto kamo sa Butag, ngangaraton kita san halabaon na tinampo hale didi sa may sapa nira pakadto sa Barrio Site mismo kay sementado na yuon. Awatun na yuon na kamaw-otan san mga taga Butag, narealisar na niyan dahil kan Governor Lee. Idagdag ko na man palan didi an water system san Butag na in-ayudahan man san municipio ta.

An mga Programa san Administrasyon ni Lee sa Bulan:

 Batog pa baga tabi san 1995, san makaingkod si Governor Raul, an Bulan an bungto na talagang pinadaba niya. Yuon dahil man sa pambihira namo na paki-upod sa kanira. An administrasyon ni Governor Raul Lee an dahilan kun nano kay sementado na an batog sa Uyango pakadto sa San Francisco, san 1997. An pondo kunta sini na tinampo didto sa Banuang Gurang sa Donsol, pero inhuron nato ini na didi sa Bulan ibutang. Puwera pa suon, tanda ta man ada tabi na dahilan kara Governor Lee natulayan na an mga barangay sa Calomagon, sa Butag nan Bonga, sa Bonga, nan sa J.Gerona.

Dati man sadto pa, pera na tulay na an natakod sa Bulan dahilan sa SIADP sa pamamahala san mga Lee—halimbawa yuon na mga tulay sa Butag, Lajong-Beguin, JpLaurel, nan iba pa. Idagdag ta naman didi an dati Hanging Bridge sa Magsaysay, sinalidahan ta na sin konkreto. Puwera pa yuon sin manlaenlaen na mga programa nan mga proyekto na pinakinabangan nato entero.

Tulay sa Inararan:

 Ireport ko man ngay-an tabi na an tulay sa Inararan na konektado man an mga taga Nasuje, Antipolo, Calomagon pinahingayad na tabi. Ini an tulay na na-wash out san mga makusugon na baha. Komo kulang an pondo nato, dire nato kaya an talagang konkreto na tulay na makasalida sadto na na-wash-out, kaya basi madanunan nato an mga escuela na nagdadaw-it duon kaupod na an mga pasaheros nan mga naghahanap-buhay, inpatakodan ta muna sin pansamantala na kahoy na tulay. Maski irog lang yuon suon dako na na danon nan serbisyo sa mga naggagamit suon na tulay.


Pakatapos san mga programa sa Salud, Edukasyon nan Pagbuhay, tukaron ko naman niyan an tungkol sa Programa nato sa Kapalibutan.

Nakilala kita na mga taga-Bulan dahil sa programa nato sa kapalibutan batog pa san 1995. Hasta niyan, dara ta yuon na onra, nan pamate ko daghanun na sa mga kabungto ta an muklat na sa mga dapat himuon para maprotehiran an kapalibutan nan makaambag kita basi maibitaran an paglala sini na ingagahuy na Global Warming nan Climate Change.

Pakalipas sin onom kataon ko na pag-administrar, naisa lugar na nato an entero na mga kasangkapaan nan mga elemento sa pag-implementar, pagmantenir nan pagsustenir san Environment Programs ta, nan lalo na an pag-improve. Sa katunayan nasa level na kita na kun haen an bungto ta mao na an inhihimo na halimbawa o model san iba na bungto dahil sini na programa. Kita na mga taga-bulan an nangunguna niyan sa bilog na Rehiyon Bikol na ma-share nato an programa bilang DILG GOFAR Model Town on Solid Waste Management.

Replication Inception Workshop (RIW) on Solid Waste Management:

Sa solod san Enero hasta Marso , inkondukta an sayo na joint activity san LGU Bulan nan DILG Region V an mga aktibidades para sa Replication Inception Workshop (RIW) on Solid Waste Management. Intukduan kita san mga eksperto san DILG kun pan-o an Bulan magiging sayo na host kun may magkanhi na mga LGUs na gusto magreplicate o mag-kopya san programa ta sa Solid Waste Management. Parte ini san obligasyun nato bilang sayo na model town. Pag may magbibirisita na mga LGUs o mga grupo sa bungto ta aram ta kun nano an mga dapat himuon sin sayo na host LGU.

Padagos na implementasyun san mga Programa sa Solid Waste Management:

Padagos tabi an implementasyon ta san mga paghakot basura. Prayoridad ta ini na dire magbaho an poblacion ta. Sa paghakot nato sin basura, in-iimplementar ta an waste segregation-at-source, segregation collection at source, nan segregated disposal policy, o pagsiway-siway sin basura. Maogma tabi ako sa pagreport sa iyo na maski puro-pan-o dire kita natatambakan sin basura lalo na sa mga matawo na lugar o mga residensya.

An mga garbage truck nato, padagos an pagmantenir nan mga repair kun kinakaipuhan. Dire ta ini puwede pabayaan, kay an sayo kaadlaw na dire mahakutan basura an sayo na lugar dako na na kaulangan sa iskedyul sin paghakot. Katunayan tabi, dahilan sa maaram na an ato mga kabungto lalo na sa pagsegregate nan recycle, an basura niyan dire na pareho san dati na daghanun nan grabe talaga.

Sayo sa magayon na proyekto san mga barangay ta didi sa Poblacion lalo na sa mga inababaha na lugar pareho san Managa-naga an pagrekober nan pagrecycle sin mga styro nan plastic nan magamit sa paghimo sin mga styropore na balsa na magagamit sa panahon sin mga pagbaha. In e-enganyar mi man an entero na mga residente nan mga barangay opisyal na mag-irog sa inhimo san mga taga-Managa-naga na i-recycle an mga raot na chest sin lawlaw nan himuon ini na mga burobalsa.

Information nan Education Campaign :

An saato Information nan Education campaign dire ta man inpapabayaan kay importante na consistent kita sini basi padagos mapadumdum an mga kabungto ta, lalo na an mga kabatan-an sa kahalagahan san relasyon ta sa kapalibutan .

Sa solod sini na Agosto hasta Setyembre, inkondukta san Municipal Environment and Natural Resources Office o MENRO sa pamumuno ni Ms. Kelly Tan, an ato MENRO Officer, nan kaniya staff an two-month long Information and Education Campaign/ Drive, nan Film Showings tungkol sa Solid Waste Management nan Global Warming: An mga sector nan mga lugar na inkadto nan intukduan ta mao ini na mga minasunod: An mga empleyado san Municipio, Sorsogon State College, Persons with Disabilities, Barangay Zone 4, Alcoba High School, Barangay Zone 3, Gate National High School, San Isidro Elementary School, Gate Elementary School, nan didto sa YES-O para sa mga batang delegado sa YES-O Camp sa Ecopark.

San November 10-11, inkondukta an joint activity san Barangay Zone 2 nan LGU na STEP Training on Solid Waste Management. Inatenderan ini sin 30 na opisyales san barangay nan 120 na mga purok leaders. In-establisar nato an sayo na Materials Recovery Facility o bagsakan san basura basi doon mahimo ta an programa sa Solid Waste. Salamat sa kooperasyon san mga taga- Zona 2 sa pamumuno ni Capitan Awel Gernale.

Community Mobilization:

An sayo na program dire magiging matriunfo o successful kun wara an partisipasyon san mga ciudadano. Maski nano na kahinguha sin sayo na opisyal kun wara kooperasyon , commitment, involvement hale sa komunidad mababalewala entero. Kaya ngane, pokus nan atensiyon san Gobierno Lokal na makuwa an boot san mga kabungto ta lalo na an mga kabatan-an. Pero, salamat tabi kay dianison permi an pagresponde niyo entero sa mga programa nato. Kun minsan ngane, may mga grupo na pareho san Sagip Dagat Volunteers nan TOFY na nagboboluntad san kanira danon basi ma- promoter lang an programa ta sa kapalibutan.

Yadi tabi an mga naging tree-planting nan environment activities nato batog na Abril hasta Octubre; Abril 2, Earth Day Celebration; Mangrove planting sa Butag mangrove reforestation area, sponsored san Uswag-Bulan, Tree-planting activities san St.Louise de Marillac School, Somagongsong Barangay Council , Barangay Fabrica Residents, official, teachers nan mga pupils sa elementary school, Obrero Elementary School, San Vicente Elementary School, Alcoba High School, Gate High School San Isisdro Elementary School, San Rafael SK; Nagkaigua man kita malunggay tree planting sa Alberto De Castro Elementary School, nan sayo na treepalnting activity sa Mount Karuhayon sa San Isisdro, sa paagi san San Isidro Barangay Council. Sa paagi man sin koordinasyon sa mga taga State College, intindog ta an sayo na campus mini-forest sa Bulan Campus.

An grupo san TOFY, o Time Organization for Youth, mao an nagkomitir sa ato municipio na madanon sira paglimpiya san Managa-naga River. May regular clean-up drive sira doon.

San September 19, International Coastal Clean-up Day, inpangunahan san Gobierno Lokal nan san mga organisasyon sa Bulan an paglimpiya sa mga baybayon ta. 2,000 katawo an nagpartisipar sini na aktibidad.

An Sagip –Dagat Volunteers:

Gusto ko tabi hatagan pagsaludar nan onra an sayo na grupo sin mga kabatan-an didi sa Zona 4 na an ngaran Sagip Dagat Volunteers dahil sa pambihira nira na kontribusyon sa bungto ta na makadanon sa paglimpiya san baybayon sa Zona 4, nan magkaigua pa sin iba na aktibidades. Ini na Sagip Dagat inbatugan lang ini sin onom na teen-agers na magbararkada, sa pamumuno ni Michael Andador na gusto kunta magkarigos sa dagat na dati nira inlalanguyan san Pista ni San Juan.

Pero dahil sa ati, imbes na magkarigos nagbatog na lang sira maglimpiya. Pag-otro semana, nagbalik sira paglimpiya gihapon. Hanggang sa mapansin na sira san mga taga-Zone 4 na mga magurang nan mga opisyales. Indanunan sira ni Capitan Chito Del Monte na maorganizar sin mayad. Niyan daghanun na ini na mga taga-Zona 4 na miembros san Sagip Dagat. May sadire naman sira na website na puwede tabi niyo i-access sa internet.

San Oktubre, inbatugan man i-organizar ni Kapitan Rey Lorilla an Sagip dagat san Zona 7. Dapat sabayan ta sira sa inhihimo nira, nan kisyera daghanun pa na mga kabatan-an parareho nira Michael Andador nan san mga barkada niya an gamiton an kanira mga enerhiya sa positibo na mga aktibidades na makadanun dire lang sa kanira sadire kundi pati na sa komunidad nan pamilya.

An Municipal Ecopark:

Didto naman tabi sa Bulan Ecopark, padagos ini na inmamantenir san ato MENRO. Padagos an production nato sin compost activators, vermicomposting program, production of carbonized rice hull, nan pag-establisar nan pagmantenir san Container Gardening Demo Farm.

An Ecopark tabi inbatugan yuon sa paagi sin pagdaranunan san entero na mga empleyado san Municipio. Kaya ngani , niyan tabi na taon, insumitir nato sa Civil Service Commission an entry nato sa mga paghinguha san mga empleyado sa Ecopark. Kaogmahan ko tabi na ireport sa iyo na kita an naging Bicol Regional Champion. Dinaog ta an daghanun na mga daragkuon na ahensiya san gobierno.

An Pista sa Kabubudlan 2009 (Feast of the Mountains):

Niyan na Oktubre, inkondukta nato an 2009 Pista sa Kabubudlan. Taun-taon nagdadaghan an nag-eentra sa Pista sa Kabubudlan. Sa lima kataon na nato na pagselebrar san Pista sa Kabubudlan, an nakaagi na Pista sa Kabubulan an pinakadako na na selebrasyon nato sa Ecopark. Sobra 8,000 katawo an nag-bisita, nagpartisipar nan naki-ogma sa mga aktibidades nato. Maabot sa 127 na organisasyon an nagpalista. Pati mga pamilya kaupod an mga bata nira. Baga yadto an naging Family Day.

Inhimo nato sadto na Pista an Techno Demo on Charcoal Briquetting, inpresentar an mangrove project san Prieto Diaz, may-on kita sin Search for Diyosa ng Kalikasan, barayle, may fireworks display, may Thanksgiving Mass, may Kite-flying Contest, nan an pinakasentro san Pista mao an pagtaranum sin puno sin sobra sangribo na mga kabatan-an. An entero man na istasyon sin radio sa Bulan nan kaupod man an media san Sorsogon, inbalita an mga nangyari sa Pista sa Kabubudlan. Imudon tabi niyo sa internet an mga naging aktibidades nato sadto na Pista.


Tapos na kita sa mga accomplishment report tungkol sa Health, Education, Livelihood nan Environment. Niyan an isunod ko na ireport sa iyo tabi mao an tungkol sa Social Services Program o mga Serbisyo Sosyal san Gobierno Lokal. Unahon ta na mun-a an tungkol sa programa sa Nutrisyon.

Nutrition Program

Bulan Nutrition Statistics:

 Niyan na taon, magayunon an accomplishment san ato Programa sa Nutrisyon sa paagi san Municipal Nutrition Council na inpapamunuan ni Municipal NutritionAction Officer Anilin Lolos.

San 2004, pag-ingkod ko bilang mayor, an prevalence of underweight children sa Bulan nasa 20.56%. An gusto sabihon na sayo sa kada lima na pre-school na bata underweight o kulang sa normal na timbang. Pero niyan na taon dako-dako an pagbabag-o sa bilang san mga underweight children. Niyan na taon , nasa 13.32 % na lang yuon o nagbaba sin 7% an istadistika.

San 2005, sa katorse na bungto san Sorsogon , dire kaupod an Sorsogon City, an bungto san Bulan nasa ika-onom na puwesto sa may pinakadiyo na underweight children. Pero niyan na taon, an bungto ta nasa ika-opat na sa may pinakadiyo na underweight children. Dako-dako an improvement san bilang san mga bata na dire na underweight.

Niyan na taon, inkondukta nato an Operation Timbang sa 13,298 na mga bata o sa entero na kabatan-an edad 0 hasta 6 anyos. 11,401 na mga bata an normal an timbang, pero 1,772 an kulang sa timbang o underweight nan 125 na bata an sobra sa timbang. Ini na 1772 na bata o 13.32% mao an intagan ta atensiyon sa paagi san ato day care program, early childhood care and development program nan an mga programa san RHU.

Nutrition Program Strategies:

Manlaen-laen na istratehiya o paagi basi makaresponde kita sa problema sin underweight children. Ini indaranunan san ako Opisina , san MSWDO, Municipal Nutrition Council nan Municipal Agriculture Office, RHU , an MENRO nan an DepEd. Kapartner ta man an mga barangay officials, mga organisasyun-sibiko nan lalo na an mga pamilya san mga bata. Pati an PNP sa pamumuno ni Chief Orlina may sadire man na mga adopted na mga underweight childen . Maski an mga Senior Citizens, nagdaranun pa sa mga feeding san October, Senior Citizens’ Month. 400 na malnourished children hale sa Managa-naga, Obrero, Aquino, Zones 2, 6, 7, 8 an kanira in feeding.

Yadi an mga hinimo ta pa na mga aktibidades:

An municipio nakadistribuer man sin 39 na units sin weighing scale para sa 39 na barangay.

1. Bulan-bulan na pagtimbang sa RHU nan Day Care Schools;

2. Supplemental Feeding activities;

3. Mga Cooking Demos para sa mga Magurang sin mga Low-cost Nutritious meals;

4. Vegetable seeds dispersal sa mga households;

5. Mga Information campaigns sa mga magurang;

6. Pa training san mga Barangay Implementers san Promotion of Good Nutrition program;

7. Mga Pabasa sa Nutrisyun, syllabus para sa nutrition education nan vegetable growing na inpartisiparan sin 18 na Rural Health Midwives, 18 na Barangay Nutrition Scholars, mga mother leaders hale sa 18 na barangay;

8. Caregivers’/Mothers’ Classes;

9. Tapos may-on man kita mga activities pareho sin pagtanum kalunggay sa mga backyards.

San nag-Alay-Lakd kita san nakaagi na Nutrition Month Celebration san Hulyo, nakalikom an muniicpio sin kantidad 14,000 pesos na ingamit ta para sa supplemental feeding san mga bata sa San Rafael.

Programa para sa mga Senior Citizens:

Nan salamat tabi sa mga Barangay Officials ta na padagos na nagkokooperar sa mga programa san gobierno local basi mapagaan ta an programa sa nutrisyun.

An mga Senior Citizens an sayo sa mga grupo na padaba san municipio. Talagang in-organizar nato sin mayad an Senior Citizens didi sa Bulan, puwera pa you san mga eksistido na grupo na san FESCAP, GRETA nan an sa Veterans. An BASCA o Bulan Senior Citizens Association na inpapamunuan ni dati Kagawad Joe Tan aktibo sa pag-asikaso san mga magurang nato. Entero na an mga barangay ta may-on na sin senior citizens chapters.

Sa niyan tabi na taon sobra na sa 5,000 an senior citizens na in-isyuhan ta sin ID cards nan Discount Booklets segun sa pagsunod ta sa ley para sa kapakinabangan san Senior Citizens.

Nagkaigua man kita sin dowa na Medical-Dental Mission para lang sa Senior Citizens niyan na taon.

Inpasilitar ta man an pagrelease sin kantidad 548,500 pesos para sa 1,009 na senior citizens na recipients san Programa san gobierno nasyonal na Katas ng Vat Tulong para kay Lolo at Lola. 500 pesos an marerecibe san kada senior citizen na beneficiary. Inhihinguha nato na kisyera maging kumpleto na otro taon an database san mga elderly basi madali an pag-asikaso sa mga kaipuhan nira.

Daghanun an mga naging aktibidades san Senior Citizens na inatenderan ko niyan na taon nan tunay man ako na naoogma sa dahilan na padagos an mga magurang nato sa paghinguha na makaserbi sa komunidad ta, alagad importante man na mahatagan ta sira sin atensiyon na karapadapat sa kanira dahil na mga maluya na sira.

Mga Programa para sa Kabataan

Sa MSWDO, puwera san programa nato na Day Care Service Program, Early Childhood Care and Development o ECCD, program for Streechildren nan an para sa Out-of-School Youths o OSY, may-on pa kita sin mga intervention programs basi madanunan an mga kabatan-an nan an mga pamilya nira. Importante man na maibalangibog nato an manungod sa Children’s Rights o Karapatan san mga bata nan an pagprotehir sa kanira. Aktibo tabi an ato Municipal Council for the Protection of Children nan an PNP Women and Children’s Protection Desk.

Abused Children:

 Namumundo ako na niyan na taon daghan an naireport sa ato na kaso sin mga pag-abuso sa mga kabatan-an, bale 28 entero: walo (8) na kaso sin rape; 3 na kaso sin acts of lasciviousness; 12 na kaso sin physical abuse o pagpakulog sin bata; nan lima (5) na kaso sin neglect nan abandonment o pagpabaya. Sa rape, lima na an kaso na on-going sa korte, 2 an nairekomnda nato sa Department of Justice na mahatagan sin financial assistance; nan an iba inproceso san MSWDO na mahatagan sin tama na aksyon basi makakuwa sin hustisya an bata.

An MSWDO an nag-aalalay sa mga kaso na ini sa paagi sin paghatag mga gabay o counseling sa mga pamilya na invuelto; paghatag psychosocial intervention lalo na sa mga bata na biktima sini na pang-abuso; nan pag-asikaso sa mga asistencia pinansiyal kun kaipuhan.

May mga tiyempo kita na an sayo na kaso na nai-rereport sa ato pero habo man magreklamo an biktima na bata kaya an nagyayari nagagakot an kamot san ato mga autoridad na talagang masampahan sin maninigo na kaso an may sala na tawo na nag-abuso sa bata.

Basi maprotehiran ta an mga bata nato, padagos an dedikado na information programa san ato MSWDO nan PNP personnel na talagang makasabot an publiko na an mga kabatana-an ta dapat respetuhon sa mga derechos nira nan protehiran ta an kapakanan nira.

Nan inpapaisi ta gihapon an publiko ta na mahigpiton na tabi an batas sa mga tawo na nag-aabuso sin mga bata nan kababayehan. Grabe an kastigo na sasaluhon sin sayo na tawo na abusado sa mga bata nan mga babaye.

Children in Conflict with the Law o mga Menor de edad na nagkakasala na sa batas:

Sa taon na ini nagtaas man an mga kaso sin mga menor de edad na nagkakaproblema sa batas o children in conflict with the law. Namumundo kita dahil sa situasyon na ini .Pero numero uno na may obligasyon sa mga bata an mga magurang tabi. Kaya padagos an impormasyun nan pag-edukar nato sa ato komunidad na kisyera ma-eliminar ta ini na problema.

Niyan na taon may total na 60 na kaso sin mga kabatan-an na may problema sa batas. Sa 60 na kaso na ini, 29 an sa kaso na pagkawat o pangalit, 19 an nadakop sa vagancia habang may curfew hours kita; sayo an nadamay sa illegal fishing, onom an kaso sin trouble-making; sayo na kaso sin physical injuries nan may sayo na kaso sin rape. Sa 60 na kaso na ini, dowa an nasa korte , sa Regional Trial Court dahil mga magub-at na sala na mao an rape nan physical injury. An 58 na kaso dire man nato insang-atan kaso dahilan ngane sa batas na pag an bata edad 18 pababa, dire man siya inkakasuhan basta-basta kundi an MSWDO mao san Bulan Council for the Protection of Children an nahimo sin intervention procedures basi makoreheran pa an problema sin sayo na menor de edad. Sayo palan sa mga bata na ini inpadara na san MSWDO sa National Training and School for Boys sa Tanay, Rizal basi hatagan sin rehabilitasyon.

Ingagahuyan ta gihapon an mga magurang na importnte an tama na pagpadako sa bata basi dire magkaproblema sa batas.

Nagkaigua man kita sin Information Caravan nan Family Forum niyan na taon manungod sa responsible parenthood nan children’s rights sa mga barangay san Roxas, Aquino, San Rafael, Namo, Pawa, San Isidro, Zone 4, Otavi, Inararan. 180 na mga magurang an nag-aratender sini na mga information caravans.

Programa para sa mga PWDs o Persons with Disabilities o may mga Kapansanan:

Inaataman ta man an may mga Kapansanan. Niyan na taon, inhimo nato an Information Dissemination para marehabilitar nato an mga PWDs; nagkondukta man kita sin mga livelihood training activities pareho san paghimo nan pagpabakal sin sabon; nan nagkaigua man kita sin sayo na medical and dental services mission para sa labi sanggatos na PWDs.

In-edukar ta man an mga PWDs sa Climate Change kay maski baga may mga kapansanan na sira permi pa man sira may kakayahan na magdanun sa ato komunidad. Kanina insaysay ko na an SpEd Program nato para sa mga bata na may kapansanan.

Programa para sa Pamilya, Family Heads and Other Needy Adults:

San Marso, inkondukta nato an ERPATS training o organisasyon para sa Empowerment and Reaffirmation of Paternal Abilities. Sponsored ini san Municipio ta sa koordinasyon nato sa ECCD Program. Katuyuhan sini an mapasarig nato an pagkamuklat san mga ama nato sa kanira obligasyun. May mga barangay na kita na organisado na an ERPATS pareho san San Vicente, Aquino nan JP Laurel. Padagos nato ini i-oorganisar sa kada barangay.

Nakakondukta man an MSWDO sin mga sessions nan mga lectures para sa 223 na mga kasalon. Intutukduan sira san MSWDO sin mga tama na paagi sa responsible parenthood, marital relationship, rights of children, nan family planning.

Referrals nan Case Studies:

Parte san Social Service programs nato an mga referral nato sin mga pobre na pasyente na nangaipo sin danon san mga ahensiyas san Gobierno national. Nakahimo kita sin referrals para sa 242 na tawo basi maasistehan san Philippine Charity Sweepstakes Office, Philippine Heart Center, Philippine General Hospital, Sorsogon Provincial Hospital nan Philippine Ports Authority. Simple lang ini na mga aktibidad pero dako an danon sa mga tawo na nangaipo. Kapartner san MSWDO sa aktibidad na ini an Opisina san Mayor, RHU nan Philippine National Police.

Programang Aid to Individuals-in-Crisis Situation/ Other assistance programs:

May mga tawo na grabe an kamutangan sin kawaraon o kapobrehan na inaabot sin mga remalaso sa buhay kaya didi naghahatag sin ayuda an municipio nan an MSWDO, lalo na an opisina san Mayor.

May mga ayuda kita para sa mga mahapdos, mapabulong, mapalubong, matuition, mapasahe o mayo pases sa bus, mga solicitations sa mga pangangaipo sin mga organisasyun, pangasolina sa mga byahe sin mahapdos o mga pobre na tawo.

Sa financial assistance na in-extender san municipio lalo na sa mga nangaipo, lalo na san Opisina san Mayor, nakahatag kita sa 2,078 katawo na nagkakantidad sin 2,251,975 pesos. Sa Assistance to Individuals-in-Crisis Situation, 416 personas, na an kantidad 151,475 pesos. 924 na tawo an nahatagan ta sin libre na pases o bus fare dahil sa mga emergencia nira na biyahe pa Manila o iba na lugar. Inbabayadan ta tabi an bus company pag nahatag kita sin pases.

Suma total san inhatag san municipio na ayuda sa entero na klase sin pagdanon nagkakantidad tabi sin 3,225,991.63 pesos para sa 3,067 katawo, niyan na taon 2009.

Oroadlaw tabi, lalo na kun huyoon ako sa Opisisna maiimod niyo kun nano kadaghan an tawo na personal ko na inaasikaso.

Emergency Assistance:

An municipio sa paagi san Opisina san Mayor nan san MSWDO naghahatag man serbisyo na an ngaran Emergency Assistance lalo na kun panahon sin kalamidad.

Tolo na bagyo niyan na taon an nag-agi sa ato nan may mga kabungto kita na apekatado. Inasikaso tabi ini san Gobierno Lokal .

Bagyong Dante:

San Mayo 1-2, an Bagyong Dante nagdara sa ato bungto san pinakahararom nan pinakadako na baha na naranasan ta sa kasaysayan san bungto ta. Didi sa Poblacion, 509 na pamilya an grabe na naapektaran nan in-evacuate ta. Sa mga barangay, 2,151 na pamilya an nadislokar nan 164 na pasaheros na taga Masbate an na stranded sa terminal.

 Dahil sa emergency na ini, naghatag kita mga relief goods nan mga rasyon sa evacuation centers. Mao man an mga barangay na nagdanon man sa mga konstituentes nira. Salamat sa sayo na NGO na Taiwan-based kay naghatag man ayuda sa municipio na makapakaon sa mga evacuess. An Operation Blessings man tabi nakahatag mga kaganitan sa mga nasalanta. San Mayo 14, 29 na pamilya na totally damaged an mga balay an naayudahan san Regional MSWDO sin kantidad 5,000 kada say o total na 145,000 pesos.

Bagyong Feria :

San Hunyo 23-24, an naging dahilan na mastranded an 102 na pasaheros sa terminal. Pinakaon nato ini sa paagi san MSWDO.

Bagyong Pepeng:

 San Oktubre 2, 193 na pamilya an in-evacuate nato nan tinagan ta mga relief goods. Sa terminal naman 125 an pasahero na stranded. Pinakaon ta gihapon nan inasikaso.

Salamat tabi sa mga mahigos na staff san MSWDO sa pamumuno ni Del Espenocilla na maski sa kadaghan sini na mga trabaho, naasikaso nira ini na may dedikasyon nan kagaanan sin boot.

Burial Transportation Service:

May sayo kita na aktibidad na seguro dapat ta man tagan sin rekognisyon, Mao ini an paggamit san trak bilang sakayan san mga nakidapit, na hale sa hararayo na barangay san Bulan. May mga pobre kita na mga kabungto na kun namamatayan an sayo na inaayo sa municipio na ayuda na kisyera may masakayan an mga nakidapit sa minatay nira. Sayo ini na tradisyon nan kultura san mga taga-Bulan sa paghatod sin minatay sa sementeryo. Nag-aayo lang tabi kita dispensa sa iba na tawo na nagrani sa Opisina nan dire ta na onra kay kun may nauna na sa kanira na naka paskedyul sa pagdapit. Niyan na taon 141 na biyahe an dinalagan san trak ta para magamit sa pagdapit sin mga namatay nato na kabungto, nan dedikado tabi kita sa simple na serbisyo na ini sin pakisumayo nan pakidumamay sa pamilya san namatayan.


An i-report ko naman sa iyo an manungod sa Paz y Orden o an katarngkiluhan san komunidad ta.

Sayo sa importantehon na aspeto sin liderato sin sayo na komunidad an tungkol sa paz y orden. Dire bale wara sin mga imprastraktura o daragkoon naproject basta trangkilo an bungto, nakaturog sin mayad an tawo, matoninong sa estado niya sa buhay na wara siya hadok o had-it na may mga tawo na malabot sa kaniya o sa kaniya pamilya.

An Insidente sa Calomagon:

 Puwera sa insidente sin ambush na nangyari sa barangay Calomagon san nakaagi na Nobyembre, nan san Hunyo, yadto na pagkamatay sin sayo na ordinaryo na ciudadano na posible sayo na kaso sin extrajudicial killing , matoninong o relatively peaceful kita didi sa Bulan.

An nangyari na Calomagon Ambush na kun haen opat na pulis an namatay sayo na record sin karahasan na kun kita na mga sibilyan an haputon habo kita na nangyari nan dire dapat na nangyari. Kita na mga sibilyan habo nato na makagimata-an san mga bata ta didi sa Bulan an violencia. An hanap nato katoninongan, an hanap nato an mayad na puturo san komunidad ta, asensado nan may solidaridad.

Niyan na panahon, kay dahilan na mas mahiwas na an impormasyon, edukasyon nan pagkasabot sin tawo, dapat an katawohan naghahanap na sin mga paagi na masolusyunan an mga problema sin sayo na komunidad o sin sayo na nasyon, dire na sa paagi sin violencia kundi sa paagi sin matoninong na dayalogo. Dire masosolusyunan sa paagi sin dugo nan violencia an mga problema ta. Kisyera magtimbre sa ato mga puso an padagos na hadok sa Mahal na Dios nan an konsensiya para sa kapuwa.

Hanap nato na mga taga-Bulan an katoninongan nan katoninongan an saato papanindugan.

Over-all Assessment san Paz y Orden sa Bulan:

Importante man gihapon na imudon nan i-assess ta an kabilugan o over-all na situasyon san Paz y Orden sa Bulan, apesar na may nangyari didto sa Calomagon. Dapat nato maapreciar an padagos na paghinguha san mga kapulisan ta nan mga autoridad san bungto nan mga barangay.

Sa solod sini na taon, daghanun an dapat ta ipagpasalamat sa dedikasyon san mga pulis o PNP, nan pati na an mga nakadestino na mga suldados didi sa Bulan, nan lalo man an mga Barangay Tanods sa kada barangay. Gusto nato maghatag pagsaludar lalo na sa Hepe san Municipal Police Station, Police Chief Efren Ebrada Orlina nan mga kaurupod niya, sa pambihira nan dianison na pakiupod nan relasyon sa Municipio, nan koordinasyon sa mga programa ta.

Situasyon san Peace and Order kun may daragko na Okasyon

 Daghanun na daragko na aktibidad nan mga okasyon an hinimo ta didi sa Bulan, pareho san mga Graduation Exercises, Semana Santa, Pista sa Bulan, Pista sa Kabubudlan, Pista sa Gadan , nan ini na Kapaskuhan, na wara kita sin nabati na mga ananuman na mga ngaya daragko na krimen na nangyayari pareho sa iba na lugar.

 Kaya dapat ta ini ipagpasalamat

Tutoo, may mga nangyayari na mga paglabag sin mga batas nato, may mga kun minsan mga pasali sin mga pasaway, o problema ngaya sa sayo na lugar o pamilya, may mga aksidente sa tinampo, natural ini na mga police matters nan concerns, pero kun susugon ta an over-all na index sin katoningan nan kaayusan, an bungto nato matoninong na bungto nan komunidad.

Padagos an PNP nan mga Tanods nato sa pagdanon na mamantenir an sayo na matoninong na komunidad. Nan salamat sa mga volunteer groups na padagos na nakikooperar sa ato kapulisan. Tagan ta tabi rekognisyon an Kabalikat Civicom, Bulan Emergency Action Team (BEAT), BANWA, Uswag–Bulan, Solis Institute of Technology nan an kanira Police Interns, Bulan Filipino-Chinese Volunteers Fire Brigade, nan daghanun pa na mga grupo na sa kanira paagi nakadanun sa paz y orden.

Niyan man na taon, wara kita nairekord na insidente sin daragko na sunog. Salamat sa Mahal na Dios. Naging maikmat an mga kabungo ta na wara sunog sa Bulan dire pareho san sayo kataon.

Iba pa na Aktibidades san PNP:

 Daghanun pa man an mga inhimo san mga police authorities nato basi makadanun sa bungto ta, pareho baga san mas pinakusog nira na Information nan mga Education Campaigns sa radio; may mga dialogue o pulong-pulong sira; naglilibot sa mga escuelahan nan mga organisasyun basi maghatag mga symposium kontra sa illegal na droga; may milk-feeding program pa sa mga malnourished na mga bata nan kaupod sira sa mga community activities pareho san mga clean-up drives o mga mass mobilizations. Nakaupod man an mga police nato, BMPS nan 509th PPMG pati na an Philippine Army sa mga Rescue nan Evacuation Operations lalo na sadto na kasagsagan san baha na dara ni Storm Dante.

An Curfew Ordinance:

Inpatupad gihapon nato sin istrikto an Curfew Ordinance. Ini bilang kasimbagan sa agrangay san mga magurag na ibalik an Curfew Ordinace para sa mga menor de edad, 18 anyos pababa, basi maiharayo ta sa mga maraot na elemento nan peligro an ato mga kabatan-an.

An Bulan Transport Summit:

San nakaagi na Disyembre, inkondukta nato an tolo kaadlaw na Bulan Transport Summit sa Sabang Pavilion. Sabi ni Mr. Johny Bandola, an hepe san LTO E-Patrol sa Rehiyon Bikol, unique ini na patipon didi sa ato bungto. Wara pa sin irog sini sa bilog na rehiyon.

Dowang bagay tabi an katuyuhan sini na patipon para sa sector san transportasyon. Una an pagpamutang san pagbuhay (livelihood) san mga kabungto nato sa transportasyon. Ikaduwa, an traffic management nan discipline o kaayusan nan katrangkiluhan san ato mga nasa pagpasada, nan makaibitar sa peligro nan aksidente. Importante ini sa pagbuhay nira na maayos nan trangkilo an saato trapiko.

Matriunfo nan puno sin entusiasmo an mga nagpartisipar sa Summit. Ini na an pinakadako na tiripon sin mga nasa sector san transportasyon. An mga sector na nag-atender mao an mga paratraysikol, parapadyak, mga sa jeepney nan van, mga tagsadire sin pribado na motorsiklo nan mga tagsadire sin trak na pambiyahe isda. Bale 1,676 katawo an nag-atender. Dianison an kooperasyon san mga nag-aratender.

Sa kabilugan masasabi ko na matoninong nan trangkilo an bungto ta pag-abot sa paz y orden.


Ma report na man ako niyan sa Infrastructure Services nato o mga pinatrabaho san Municipio na mga imprastraktura.

Para sa administrasyon ko, mas importante an mga serbisyo sosyal kaysa imprastraktura. Pero siyempre dire puwede na dire nato himuon an mga kinakaipuhan na mga imprastraktura o pasilidad na kaipuhan san mga ciudadano ta.

Huyaa tabi an mga pinatrabaho nato sini na taon:

Sa Bulan Public Market:

1. Wet Market/Fish Section, Additional Work Order, 800,000 pesos

2. Slab Construction sa Relanse, 20,000 pesos

Sa Sabang Community Park:

1. Improvement san Pavilion, magayunon na niyan an Pavilion ta nan daghanun na an naggaramit sini, 1,500,000 pesos

2. Repair sa mga Cottages, 250,000 pesos

Mga Tinampo/Pathway/ Mga tulay:

1. Pasemento san J.P.Laurel Road, 600,000 pesos

2. Re-gravelling san Butag Road, 500,000 pesos

3. Pasemento sin porsyon san Calomagon-Somagongsong Road, 350,000 pesos

4. Slope Protection Riprapping sa Calomagon Road, 300,000 pesos

5. Concreting nan Riprappping san parte san Jamor-awon Road, 200,000 pesos

6. Pasemento san pasagka sa Daganas, 100,000 pesos

7. Pagpatulay sa Roxas, 90,000 pesos

8. Counterpart sa pasemento san porsyon san Magsaysay Road, 100 na bag sin semento

9. Sidewalk Improvement, Poblacion, 23,500 pesos

Mga Proyekto sa Barangay na Ambag san Municipio:

1. Construction san Barangay Hall sa Danao, 100,000 pesos

2. Improvement san barangay Hall sa Zone 1, 100,000 pesos

3. Construction san Barangay Hall sa Aguinaldo, 100,000 pesos

4. Additional Construction san Stage sa Laurel, 20,000 pesos

Bus Terminal:

1. Repair san Ceiling nan Gutter

2. Pahingayad sa dati na Jeepney Terminal sa may relanse, 66,000 pesos

New Municipal Building:

1. Improvement san mga pasilidad sa municipio, 700,000 pesos , on-going ini

Bulan Ecopark:

1. Improvement san mga Pasilidad sa Ecopark, 155,000 pesos

2. Installation sin mga booths nan tents nan signages, 6,000 pesos

Rural Health Unit:

1. Repair san Dental Clinic nan Laboratory, 85,000 pesos

Bulan Municipal Fishport

1. Repair san Pavement, 300,000 pesos

Christmas Decorations, importante man ini na mga gastus nato alang-alang sa pagselebrar ta san Pasko nan para sa kaogmahan san mga kabatan-an ta, nan para sa turismo ta. Maski baga may pagtios sa kapalibutan, importante gihapon na huyoon an diwa o ispirito san pasko nan bag-ong taon. Sa katunayan, na ipalabas sa GMA Channel 7 nan ABS-CBN Channel 2 an saato mga dekorasyon. An gasto ta sini entero, 370,000 pesos tabi.

May mga nagkapera pa kita na mga infrastructure activites sa bilog na bungto, pareho sin mga padiyo-diyo na request san mga barangay sa opisina ko.


I-report ko naman niyan an labi ka-importante na Disaster-Risk Reduction Program para sa panahon sin kalamidad.

An pinakamayad na pagsalbar buhay nan propriedad sa panahon sin kalamidad an dapat preparado nan andam permi kita, kun naabot ini na remalaso sa buhay ta. Dire ta mapepreventaran an kalamidad pero may paagi kita na maibitaran ini. Habo kita na mangyari sa ato an nangyari sa Metro Manila sadto na panahon san Ondoy nan Pepeng. Inagihan na kita sin dako na pagbaha san Mayo san uminagi si Storm Dante. Pero salamat sa Diyos kay wara sa ato nadiskuedo. Dire bale na an propriedades o mga kagamitan basta buhay an pamilya.

An Municipal Disaster Preparedness and Management Plan:

 Niyan tabi may-on na kita sin kumpleto na Municipal Disaster Preparedness Plan. Inhimo ini ni Administrator Luis de Castro sa danon san mga ahensiyas san Gobierno Lokal. Sa paagi sini na plano aram na nato lalo na san MDCC nan mga BDCC an mga dapat himuon kun panahon sin mga kalamidad kaupod na an Information System, Preparedness, Planning, Alarm, Evacuation, Rescue, Relief, Rehabilitation nan Reporting. Huyoon man sa plano an mga contingency na dapat himuon.

An MDCC Information Program:

 Oroadlaw, inmomonitor nato an kamutangan san panahon sa paagi sin Internet, nan ensigida, kun maraot an panahon na nagdadangadang, napaisi tolos kita sa MDCC nan mga BDCCs nato. Organisado na ini na Municipal Disaster Coordinating Council, nan an 63 na Barangay Disaster Coordinating Councils.

Nakadistribuer na man kita sin rinibo na mga MDCC information handouts sa mga barangay sini na nakaagi na mga bulan.

An Bulan Rescue Team:

Organisado na an ato Bulan Rescue Team, may opisina o action center na an MDCC. Nakastandby na an ato mga evacuation centers. San nagkaigua sin mga pagtiris o landslides sa Magallanes, nakadanun na ini na Rescue Team nato, pati yadto na pagkuwa mga bangkay san nalunod an Princess of the Stars. An mga miembro sini na Bulan Rescue team na inpapamunuan ni Administrator de Castro nan Kgd Simmy Gerona, nag-agi sin maninigo na training para sa pag-asikaso kun panahon sin kalamidad.

San nakaagi na Nobyembre, masuwerte kita na hinimo kita na model LGU san Sorsogon Provincial Government na inbisita nira Governor Father Among Ed Panlilio san Pampanga para sa kanira educational tour sa Sorsogon nan Albay basi adalan an ato mga disaster management plans.

Kanina baga tabi inreport ko na kun nano an mga hinimo nato basi madanunan an mga sinalanta san mga bagyo na nag-agi o nakaapekto didi sa bungto ta.

Salamat tabi sa entero na volunteer groups nan mga indibidwal na nagdaranun san mga nakakgi na kalamidad. Huyuon tabi an pagsaludar mi saiyo.


I-report ko tabi niyan an tungkol sa Bulan Integrated Terminal.

An Bulan Terminal an sayo na sa pinakaaktibo na pasilidad san Gobierno l

Local na naghahatag kumbeniensya, komportable, malinig nan trangkilo na serbisyo sa ato mga pasaheros didi sa Bulan. Batog san abrihan an Terminal sa publiko bilang service facility, nakarekord na tabi kita sin poco mas o menos 389,524 na pasaheros na nagsakay o nagbaba. Nakadispatsa na an terminal management sin poco mas o menos 10,604 na biyahe sin bus paManila. Nan dati an income sa sangtaon P2,433,448.00 pesos, niyan tabi naghalangkaw na an collection sa kantidad na P2,889,493.00 hasta niyan na Nobyembre, nan puwede pa umabot sin hasta 3 milyones pesos.

San nakaagi na taon, an reklamo na narecibe san terminal management tungkol sa mga abuso sin porters nan mga traysikol drivers nasa 19, niyan na taon, bigla ini buminaba naging dowa na lang, nan ini na dowa na reklamo inaktibaran tolos san management. Ensigida nato pinatawan sin penalidad an mga paratraysikol na nang-abuso.

Puwera pa suon, an terminal ta naging dako na danon sa mga stranded passengers kun panahon sin bagyo nan an mga pasagheros na taga Masbate dire nakabalyo dagat. Nakarekord kita sin 389 na stranded passengers nan ini inarasikaso nato kun kaya ngane dako na pasalamat sini na mga tawo. San panahon man sin mga bagyo nagamit an terminal na evacuation center sin mga taga-fabrica,

An solamente na kaso sin snatching sa terminal naaksyonan tolos kay nadakop an snatcher na sayo palan na dayo, nan siya inturn-over sa Bulan PNP. An mga pasaheros man na may diperensya sa pag-iisip naaasikaso sa terminal management, nai-turn over sa mga autroridad pareho san MSWDO para mapaisi an mga pamilya nira.

Daghanun na mga gamit an naibalik ta sa nawaraan na tagsadire dahilan na an mga empleyado nato sa terminal maaasahan nan aktibo. Salamat tabi sa mayad na pagmanehar ni Mr. Ruel Gimao nan an kaniya mga staff sa Bulan Terminal.

RORO Operation:

 San nakaagi na Mayo inbatugan na an operation san RORO didi sa Bulan nan Masbate Route. Ini na pag-abri san RORO naghatag oportunidad sa ato mga taga-Pier sa pagbuhay nira. Nakikoordinar kita sa PPA sa paagi ni Port Manager Gernale basi mapamutang nato an sistema san portering nan tricycle service doon sa Pier. Entero ini na bus na nagbibiyahe sa RORO may income na inbabayad sa municipio ta.

An mga isyu sin pakaraot san mga kalaban ko sa politika na maraot an epekto san Terminal sa Bulan napahimuwaan ta, nan napatunayan ta na sala palan sira.


Puwera san mga Frontline Services Department na naging kadanon sa pag-implementar san mga Programa san Administrasyon ko, gusto ko man banggiton an episyente nan epektibo na mga pagserbisyo sa komunidad san iba pa na mga opisina:

Local Civil Registrar: sa pamumuno ni Department Head Mrs. Irma Bellen Ong:

 Ini na departamento padagos an outreach program na karasalan sa barangay nan mga legitimation projects. Episyente an serbisyo nira lalo na sa mga civil registration activities.

An Municipal Planning and Development Office:

Sa pangunguna ni Ka Raul Borras dahil sa manlaen-laen na paghimo sin mga datos nan statistics activities na ingagamit nato na reference sa mga programa local. Sira an nagtrabaho san Community-based Monitoring System; Technical assistance san sa Comprehensive Land Use Plan; Annual Investment Plan, Annual Development Plan, nan ARC Documentation para sa Agrarian Reform programs sa Bulan nan an updating san Municipal Socio-economic Profiles.

An Engineering Office:

Sa pamumuno ni Engr. Speedy Gonzales para sa mga Engineering nan Infrastructure Services.

An Assessor’s Office:

 Sa pangunguna ni Oying Luzuriaga dahilan sa mayad na patakaran san Opisina basi mapakay-ad nato an Real Property tax-mappings nan mag-increase an real property tax payments para ma-dagdagan an Special Education Fund para sa mga escuelahan ta.

Si Accountant Rod Razo, Budget Officer Dennis Dino, nan Acting Treasurer Adelfa Gersalia, dahilan sa magayon na koordinasyon para sa fiscal management san municipio ta.

Kan GSO Head nan Market Administrator Carmencita Morata, Fishport Administrator Jose Zuniga nan Sabang Park Administrator Leny Tee-Magtangob dahil sa propesyunal, seryoso nan mayad na pag-asikaso nira san mga pasilidad san municipio ta.

Nan kan DILG Local Officer Rico Gaurino sa pambihira na koordinasyon san DILG sa ato gobierno local. Siya an nag-asiste sa ato sa manlaen-laen na program documentations kun kaya nakakuwa kita mga awards hale sa national government.


Banggiton ko man tabi didi, pasalamatan, nan hatagan rekognisyon an tolo na mga mahigos na empleyado na nagretire niyan na taon pakalihis sin halawig na panahon sin pagserbisyo: si Municipal Treasurer Sonia “Manay Soning” Revilla, si Amadeo Polo, si Roming Gloriane, an hepe san Motorpool, nan si Rogelio Grafilo san General Serices Office. Salamat tabi sa pambihira niyo na paglingkod sa bungto ta.

An LIGA ng mga Barangay:

 Magayunon an urupodan san Opisina ko nan san Liga ng mga Barangay. Daghanun man an nangyari na programa sini na organisasyun san mga Kapitanes. Naging ungod an partisipasyon san mga barangay official nato sa pag-paunhan san kanira mga skills nan kinaadman sa pagmanehar san mga barangay nira. Sa solod sini na taon nakaatender sira nan nakakondukta sin mga manlaen-laen na trainings nan seminars, naging kapartner an Opisina ko, nan may mga ayuda pinansiyal pa kita kun minsan sa kanira.

1. Pebrero, Seminar Workshop on Real Property Tax Administration

2. Marso, Skills Training on Geological Hazards and Disaster Preparedness nan an Liga Provincial Convention;

3. Abril, Seminar Workshop on Solid Waste Management

4. Agosto, Training Seminar on Barangay Human Rights Program

5. September, Seminar on Barangay Planning and Budgeting

An mga Barangay Officials ta niyan mga propersyunal manager-leaders na, nan kadanun nato sira sa haros entero na aktibidades san municipio.

Niyan na taon, hatagan ta man saludar nan rekognisyon an 20 na mga barangay officials na binawian sin buhay habang nasa serbisyo san barangay. Daghanun sa kanira an mga Tanod, Lupon Officials nan an iba Kagawad nan Secretary. Indanunan man san Liga na makuwa san pamilya an insurance claims maski diyo lang ini na kantidad. Nagkakantidad ini sin 153,500.00 pesos

An Sangguniang Bayan:

 An pinakadako na kapartner san Opisina ko basi maging matriunfo an mga programa san ako administrasyon. Pambihira an kolaborasyon , kooperasyon nan padamay-damay san Opisina san Mayor nan san Sangguniang Bayan sa pamumuno ni Vice-mayor Awel Goola. Naging magayunon man an trabaho san SB sa paagi ni Secretary Augustus Leo Asuncion nan an SB Staff. Sa katunayan tabi, sayo sa inhurandigan nan inasahan ko sin mayad na kadanun an SB. Niyan na taon, daghanun na importante na resolusyon nan mga ordinansa an inpasar san SB na nakadanon sa Executive programs. Nakapasar sira sin 72 na Municipal Council Resolutions nan siyam na Municipal Ordinances. Salamatunon tabi kan Vice Mayor Awel Gogola nan sa mga Kagawad nato na nakikooperar sa ako.


Daghanun pa kunta an gusto ko sabihon nan i-report sa iyo, alagad dire ko na ini kaya sayu-sayuon pa. Ini na mga inpaabot ko sa iyo mga mayor ini na programa na daghanun pa kunta an mga detalye. Pero naniwala kami na sa paagi san mga naisaysay ko, pakumbaba na naipaabot ko saiyo an mga nahimuan san municipio ta, sa pamumuno sini na saiyo lingkod.

Tinagan niyo ako oportunidad na maglider, magmanehar nan magserbi saiyo nan sa bungto ta. Nan ini inpanindugan ko nan san kaurupod ko sin husto. Dire kami nag-alang-alang, dire kami nagdulag o naglikay o nag-atras sa gahoy nan ngaran sin serbisyo publiko. An posisyon political an sayo sa pinakanoble na paagi basi makadara sin pagbabag-o sa komunidad, nan hinimo namo yuon, sa parte ko, sa solod sin haros onom na kataon.

Maabot na naman an eleksiyon, nan sa solod sin kun pira kabulan mapili na naman an taga-Bulan sin mga lideres na sa pagtubod nira karapatdapat na mao an mag-giya nan maggabay nan magrenda san gobierno sini na padaba ta na bungto. May mabutwa na naman na mga politico na dara an mga panuga sin pagbabag-o nan hihimuon nira an entero na klase sin tuga basi paniwalaan sira maski aram nira na dire nira ini kaya utubon, nan aram nira na dire ini kaya segun sa limitasyun sin paggogobierno. Dapat kita maging maikmat nan muklat sa mga bagay na ini.

Maabut na naman an eleksiyon nan segurado, mabutwa na naman an mga politico nan kandidato na wara na iba na hihimuon kundi an magpakaraot, maglibak, magtatsar, maghimo sin mga isyu na dire man tutuo, basi bation lang sira san mga kabungo ta. Kisyera ini na maabot na pirilian maging sayo na exercise in political maturity, na an mga ciudadano ta muklat sa mga isyus nan mga plataporma de gobierno nan dire dahil sa personalidad sin kandidato.

Namumundo ako na dahil nagdadangadang an eleksiyon, nagruruluwas na naman an mga pagpakaraot sa amo na dire man dapat. Himuon ta na maging malinig an saato mga lengguwahe sa tribuna, himuon ta na matured an pagtratar ta san mga issues nan mga plano para sa komunidad ta. Himuon ta ini na political contest para sa kaayadan san bungto ta dire kay sa ikararaot sin kun sino na tawo. Sa parte nato na mga nag-aaspirar sin poder sa komunidad ta, ituon ta an level san politika sa Bulan. Kame na nasa Administrasyon naniwala sa kakayahan nato na mga taga-Bulan sa sayo na pambihira, sagrado, tunay, matoninong , progresibo na ehersisyo sa eleksiyon.

An pagserbisyo sa komunidad dire masusukol sa kahalaba o kahalawig na sin panahon sa puwesto o sa posisyon, kundi sa kalidad, sa klase sin pagserbi. Sa irarom san amo administrasyon mas naging istable nan masarig an saato bungto, nan mas naasahan niyo an saamo pag-asikaso nan mas nahurandigan niyo an saamo liderato. An pagbabag-o na kaipuhan san bungto ta inhinguha san amo administrasyon na madara sa ato komunidad. Nan padagos kami na nagsusumpa saiyo na ipapadagos ta an pagbabag-o na binatugan nato entero. Lalo ta pasarigon an Gobierno Lokal, lalo ta pakay-adon an Serbisyo Publiko.

Kisyera ini na maabot na Bag-ong taon maging puno sin katoninongan nan paglaom sa kada sayo. Mahiringuha kirita entero na maabot ta an inpapangaturugan ta na bisyon para sa bungto. Salamat sa pambihira niyo na kooperasyon sa ako administrasyon, salamat sa pasensiyoso niyo na pag-bati sini na report , salamat sa pagrecibe niyo sa mo. Dire kami mapabaya para sa kaayadan san padaba ta na Bulan. Nan ultimo, salamat tabi sa Mahal na Dios na dire Niya kita inpabayaan niyan na taon, sa pagbantay nan paggiya Niya sa ato, hasta sa masurunod pa na mga taon.

Ini gihapon an saiyo mayor nan ina san bungto, Mayor Helen C. De Castro. Dios an mabalos sa iyo kaayadan tabi.  /




From LGU-Bulan PIO-Tonyboy G. Gilana


It is November 10. We all listened once more today to the news, hoping perhaps the contents and contexts more complete, perhaps more comprehensive. The air is still melancholic!

Yesterday, November 9, in early afternoon, we received calls of a tragedy, and we all tensely waited for the news. Everywhere, different versions were being buzzed around by people, but the truth was there – eight young policemen from the 509th PPMG, on a hot pursuit operation, aboard their police mobile, were blasted by a landmine said to be planted by the New People’s Army, along the Barangays Antipolo-Calomagon road at around 11:30 in the morning, but not without a fight. Four of the police officers were killed, and two seriously injured, two others escaped. Another unidentified body was brought downtown to Funeraria Labalan. The reports said he was a member of the New Peoples’ Army. Those who died were natives of other towns, except for one Bulaneno, the locally-renowned nemesis of the NPAs in Bulan, SPO1 Johnson Gerola, labeled by his colleagues in the service as “The Legend Tiger” because he outsurvived his police batchmates in Bulan, and because he had survived many military battles and attempts on his life. He did not survive this time. But he died, together with his colleagues, in the performance of a patriotic duty. They are heroes in their own right.

And maybe, too, that unidentified NPA cadre, is a hero in the eyes of his comrades-in-arms. They should be relishing their victory now in their mountain hide-out.

There was a certain tension all over town, even though the fatal ambush took place in an isolated, remote roadside, some ten kilometers away from the poblacion. This war, now of attrition, has been taking place in pockets, for more than thirty years now, all over the country, and here in Sorsogon. Until when it will last, we never don’t know. We hope the better, more positive side of the leaders and negotiators from both sides come out for the good of all, that war is not a solution to our existing problems. Or that, war is causing us more problems than ever. Ironically, however, it is also this war that may purge us of the evils in the system that we are in.

And there was the paradox of silence and hushed noise among the townspeople as they crowded outside of the Bulan Municipal Police Station downtown and the 509th Police Provincial Mobile Group camp, or at the Funeraria Labalan where almost everyone wanted a glimpse of the dead. Families and friends shed tears for the fallen officers. Everybody seemed affected as groups and pockets of people, bystanders, huddled for the news, in many corners.

It is another rare instance today, that the peace of the town was once more broken. Every now and then, over the past years, we are shattered by news that this person or that policeman or armyman died, shot by somebody from whose side we seem to all know. To us in Bulan, it is always a big deal when we hear of those news because it is not commonplace. Despite this long-running war between government and the NPA rebels, Bulan has been a relatively peaceful town, and the townspeople, peace-loving, normally goes on and moves on with life, busy with living, making a living, as if, especially those in the urban areas, these things do not exist. In the remote barangays, especially those said to be influenced by the NPA cadres, the people, especially the barangay leaders, though afraid and cautious, fearful for their own safety, skillfully, prudently and wisely relates and deals with both sides, but do not seriously side with either of them. If the NPAs come, they welcome them. If the military patrol comes, they welcome them. The bottomline, for the local leaders, or the barangay chiefs, is that the lives of our families, of our children, of our residents, are safeguarded, and that we not be caught in your crossfires — (Those whom we love are more important than your ideologies, or your systems, or your philosophies, or your politics. You come and you go, but we remain here in this barrio, in this place, in this town.) I think these local officials and barangay leaders are heroes. They have courage in the midst of their fears. And yet they may, or can, be persecuted by either side.

The delivery of the dead fighters downtown is big news for the young generation today. Many were yet unborn when Bulan was drenched in blood during the Martial Law days, when every night was always broken by the exchange of gunfires, maybe in San Ramon, Marinab, Gabod, Busay. In 1972-76, during those darkest of years, the cadavers of both the military and the rebels were delivered daily, their pitiful broken corpses lined-up or displayed in one usual sad place in front of the police precinct. And we heard of the names of rebels, or they call them “freedom fighters” Tony Ariado, Nanette Vytiaco, Fenito Guan, Anihay, or from the other military side, Sgt. De Leon, etc. Those were really the years of living dangerously. I was ten or eleven years old when Martial Law was declared and we already felt the melancholy of the time.

The generation of today are fortunate, because they live in a time of relative peace.

But I think the generation of yesterday were more fortunate, because they were tried and tested in the crucible of those dark years, in vicissitude, in blood, in fear, in hope, in tears, in patriotism. Whether those who have fallen fought for government or against the government, they have not died in vain, if they died with that purity of intention and love of country. And for those who lived, they sure know what patriotism or betrayal meant. They emerged stronger.

And now, this day of melancholy hovers upon us, maybe, until the dead police officers are interred. Or for the families, until they shall have accepted the fate that descended upon their beloved. Both sides went there to perform a sacred duty, whatever their ideologies must have been.

I dream of that day when leaders will sit across tables, in negotiation, in truce, in goodwill and there settle differences rather than in the battlefields. I dream of that day when no corpse will come down from the mountain, and break the hearts of our people. I dream of that day when our rice and coconut farmers can bring in the best produce of their land because there are no more bullets from crossfires to fear for. I dream of that day when our our babies and our kids grow peacefully; our families live, not in fear but in friendship with one another.

I also dream of that day when there will be no more freedom fighters going to the hills to stage a revolution because they think government did not care for them, so they sought refuge in their beliefs even if this means death as a matter of sacrifice for others.

And I dream of that government, pure and honest, that takes into its caring fold every citizen, and then brings him up truly a person of dignity. I dream of this and much more…

It seems an impossible dream because history has proven that to us, from the beginning of time, all over the world. But there is no reason to despair as long as there is hope in men, and as long as there are hearts and hands to realize that dream. /

                                                                                                        – Sad End-



(The November 2009 episode)

By: Tonyboy G. Gilana


One of the most beautiful, most educational, most meaningful, most poignant, most timely and most relevant shows in Philippine television today is the award-winning ABS-CBN teleserye “Santino”, a story of a young boy, known in his town of Bagong Pag-asa as an orphan, and was adopted by a wonderful group of monks led by their wise leader Father Anthony. Unbeknownst to many he was actually sired by the Mayor of the town (which at present is still unfolding in the story’s plot, and people are holding their breaths). The most important asset of the boy Santino is that he is favored by God, who appears and comes to him in the form of Jesus Christ and whom Santino fondly and lovingly calls “BRO” (short for Brother, or in a respectful address, Kuya). BRO gifted him with the power of physical and spiritual healing. Mayor Enrique, on the other hand, grew up out of sad, tragic and unfortunate circumstances until he became a town executive.

And people in Bulan, just like many others, perhaps all over the country, always look forward to the time slot after the evening news. Sometimes, during office breaks, the employees talk about the previous night’s segment. A few days ago, during a seminar-workshop on local government best practices, former Irosin Mayor Eddie Dorotan, now Executive Director of Gawad Galing Pook, took some important points from the show and made it a part of his discussion. Oh, so, he is watching Santino also. Our Municipal Administrator makes it a point to daily watch the show, whenever he is free, with his son. And, if I have time, I watch it together with my wife and my two young daughters, Theresa, 5, and Bernadette, 2.

I also watched other teleseryes before, some good, some violent, some too long-winding, many are too eccentric or too self-centered and many, forgettable. To me, none comes close to the show’s striking and wonderful balance of portraying the conflict between good and evil, and how ( in the many secondary and supporting episodes), despite the so many trials, pains, sacrifices and sufferings gone through by Santino and the monks, good prevails and overcomes evil. Santino was able to convert so many people to turn back to good and to God. Out of his mouth, which actually is an inspiration from his conversations with BRO, and by his humility, purity, innocence, constancy, faith, love, truthfulness and by his example, those whom he met turned away from faithlessness, hopelessness, despair, hatred, fear, apathy, indifference, jealousy, and other vices.

And the good thing is that, the main plot remains cohesive: of Santino’s search for his roots, even as he is being ably guided by his foster parent, Father Jose, and the monks, and being watched over by BRO. There is the continuous conflict and tug-of-war between good and evil, even as Mayor Enrique, whom Santino has momentarily influenced to change, has now relapsed into his former evil self and schemes due to circumstances that dragged the latter to some desperate situations.

In this month’s episode, the story revolves around how Mayor Enrique, desperate for money to pay off debts, was caught red-handed by Santino (who was brought by his foster father Jose to his kitchen-workplace which, unknown to the latter actually caters to a gambling den operated by the Mayor’s brother, Robert), when the boy accidentally bumped the former, and down came the attaché case revealing bundles of gambling money or payola.

The incident came to the knowledge of the Bagong Pag-asa constituents, and this caused a very big uproar, controversy and a public clamor for the mayor to resign. The mayor became the target of angry mobs, almost daily.

One Councilor Arnaiz, an arch enemy of the mayor, who on earlier times was grievously aggrieved by Mayor Enrique and was seeking revenge for his misfortunes and the death of his family ,and who at the same time is politically ambitious, seized upon this chance and opportunity to inflict his vengeance on the latter. He stood ready to file a corruption case against Mayor Enrique, and sought the permission of the monks to use Santino as the star witness. But the monks would not allow Arnaiz to use the child for his revenge and for his political ambitions.

Councilor Arnaiz insisted on the mayor’s corruption, that the mayor is guilty, and that, he said, there is a public clamor for justice. He said that he represents the sentiments of the masses of Bagong Pag-asa. But the monks’ leader Father Anthony, protective of Santino and sensing the Councilor’s motives of vengeance and political ambition, incisively asked him,“ Sigurado ka bang hindi mo ito ginagawa para lang makaganti? Sigurado ka bang hindi mo ito ginagawa dahilan sa ambisyun mong palitan si Mayor? At pag natapos na ang lahat, pag natapos na ang kaso, pag nahalal ka na, pag Mayor ka na, ano na an mangyayari kay Santino? Paano na ang trauma na dadaanan niya?”

Councilor Arnaiz, ignoring the supplication of the priest, consumed by personal motives, simply answered, “ Ah basta, bahala na magsubpoena kay Santino ang Korte!” And left.

Oh yes, how easy it is to accuse and point fingers at people. And of course, how difficult it is to account responsibility for our own actions of wrong-doing!

I will not dwell in deeper philosophical reflections on this matter of Councilor Arnaiz and Father Anthony and Santino. But it can well apply to our own personal and political situation, not only in Bulan, but in the whole country. With election time coming, our people must indeed be wary and cautious and be wise enough to check on the motives of those seeking office, especially if they attempt to portray and profess themselves as immaculate, perfect or clean, or that they represent the sentiment of the people. Funny, but there is one political group in Bulan whose perennial election slogan haughtily shouts something like, “Wara kami digta! Wara kami bisyo! Mga listo nan may halangkaw kami na inadalan, mga propesyunal kami! (Kaya kami an botohan niyo)”— and yet, many elections over, the electorate repudiated and frustrated them. On the other hand, the candidates who were humble enough to admit of their shortcomings, about their colored past, of their humble education, came out triumphant. This is Bulan’s true experience in the last six or so elections!

We must realize, therefore, that nobody is perfect. Even Santino had some lapses in the virtue of obedience.

BUT. With a deep faith and by prayer, I believe God, or BRO, will help and inspire us to choose wisely, and guide us. Of course, we also have to put in our efforts that shall be complemented by God’s light.

Anyway, we are learning a lot of lessons from Santino. The teleserye is still unfolding and may be a long way from ending, I hope. Eventually, I think, maybe, (unahan na natin ang directors) Mayor Enrique and Santino, the main protagonists in the story, will come to finally discover that they are father and child. Mayor Enrique will eventually turn to goodness and to God. Foster father Jose will gladly give up Santino despite his great love for the boy. Mathilde, will deliver her child by Mayor Enrique, and give herself up to the police for the accidental death of Malena, Enrique’s real wife. Robert, Mayor Enrique’s brother will finally be exposed and caught by the police for all his evil schemes. And the three Tsismosas, Kimberly, Rosaly and Jennifer, comic characters, but notorious rumor-mongering hags who have the habit of spreading news and gossip like wildfire that often harmed and injured people’s dignity and reputation shall change for the better. And BRO will say Thank You!

To all, a happy, meaningful and introspective viewing of Santino!

                                                                                                        – The End –

The Culture of Honesty in Bulan

By: Tonyboy G. Gilana

This is in response to the thesis put forward by Bulaneno in his article, “The Culture of Corruption in Bulan”

In 2005, the Local Government Unit of Bulan called forward for all our people to see, and emulate, several ordinary Bulanenos, who displayed that wonderful virtue of honesty and fineness of heart.

Mr. Alex Francisco, a young man, a lowly padyak driver who earns barely a hundred pesos daily found a package containing 600,000 pesos which was left in his vehicle. He returned it to the owner.

Another padyak driver, a young family man with four malnourished kids, also returned 75,000 pesos to the owner-teacher who left her wallet in the pedicab. The money was intended for medicines.

Mr. Andres Gojar, of Barangay Palale, who was a former barangay kagawad, and later, one of our employees at Sabang Community Park, found a service pistol and wallet containing cash, left by a policeman while in Sabang. It was returned to the owner.

Mrs. Elsa Besmonte, a BHW of Aquino found cash amounting to 5,000 pesos. She returned it to the rightful owners.

Five Bulan Integrated Terminal porters and service boys were likewise honored in 2008 for returning CPs, cash and many other items lost by passengers in the facility. And at the Terminal itself, we have several unclaimed items either lost or left by our passengers.

A few days ago, Mr. and Mrs. Reynoel and Arlene Guan of Zone 3, returned to some RGCC students CPs or cash left in their small eatery. And the students were all overwhelmed at such display of honesty.

For me, honesty is already a theological virtue. It stems from the person’s decision or choice to return to the rightful owner what is due to that person. In a way, it is his sense of justice, and ultimately, his virtue of love that compels him to do so.

And we have thousands upon thousands of Bulanenos who practice it. It comes rooted from our own culture which we inherited from our forefathers, and most especially from our deep religious faith. Of course not all these acts of people are publicized daily. It is not a rarety, to say the least.

Even in the local government unit, in the academe, in the various professions, among our students, among the poorest of the poor, we always find that precious bond with conscience, which is practiced outwardly , and is called honesty. In our local dialect, they express it something like, ” Dire bali magdila o magsuda sin asin, dire lang mangloko sin kapuwa.” or, ” Mao yuon an tukdo sa ako san ako pamilya, ni mamay, ni papay…”

Of course, what is often heard or read today are dishonesty and corruption. They make the news– which gives us the impression that people, especially government leaders, or politicians, are evil. We know that this is a fact, a reality of life, and dishonesty permeates every level of society, the government, the private sector, the church, the media… since time immemorial. And there is reason to giving more emphasis to condemning wrongdoing of people in government, especially our leaders, since they can make or unmake the destinies of our communities.

The irony of it all, however, is that there are people who condemn dishonesty or wrongdoing but excuse themselves from it even if, by their own introspection, they themselves cannot be excused. This is hypocrisy.

I cannot but smile at one political opposition leader, who was elected in 1995 here in Bulan, who was consistently decrying and shouting corruption and dishonesty by the incumbent administration. But he was never looking at himself at how he was accused of allegedly encashing and pocketing a measly P2,000 intended for the riprapping project in one barangay. If he cannot then be trusted with a small amount how can he now be trusted with the whole local government funds? And yet, that same person is now very active again in telling Bulan people that this administration is corrupt because of the Bulan Terminal. I think Bulaneno knows who that politician is.

In a smaller perspective, it happens daily to family members or neighbors.

Honesty is a moral choice. It is also a gift. But all human beings are endowed with that freedom to accept that gift or not, but once we do accept we make a confirmation on the inherent goodness that is in every man.

That is why, when Bulaneno decided to publish his article on the “Culture of Corruption in Bulan”, assuming that he was only singling out the De Castro Administration on the Bulan Terminal Case, it was as if he was condemning everybody else in Bulan.

When you refer to culture, it is a way of life. It refers to communities, to that collective psyche present in every generation. Culture refers to that character of a people. Nobody can therefore prevent me from also telling everybody on the culture of honesty inherent in us as a Bulaneno community.

Reading between the lines of the Bulaneno article, one can already see the partisanship in him. He was simply propagandizing an issue that, again, falls within the ambit of our courts — be it a question of facts or a question of law. He was right in many of his quotations of many laws and their provisions, but ultimately, all these have to be proven in fact and in law. (I think, Bulaneno knows these, because by the way he writes he either must be a lawyer or a student of law).

So there is really no use of continually imputing guilt of graft and corruption against anybody, more so against Mayor De Castro, unless her innocence is proven otherwise. Although in the bar of public opinion, nobody can prevent Bulaneno or company from continually bombarding media or the internet with their partisan propaganda. But let our courts decide, even if it may take long. Let civility and decency in our communities and in our institutions take its proper course.

And going back to the issue of honesty. Let it be said that we have an honest people, a community that treasures the golden values and virtues of our religion and of our forefathers. Let us insulate our community folks from such sweeping generalizations, because they don’t deserve it. Let us refrain from using our people, or its culture, to further our own personal interests and goals.

We are a good, decent, civil, honest community, and we have always proven it. /


Message of Mayor Helen C. De Castro

Submitted on 2009/10/12 at 3:42am

NOTE: This message was delivered during the Opening Program of the 6th Pista sa Kabubudlan, held on October 9-10, 2009, at the Bulan Ecopark, Barangay Calomagon.



Helen De Castro  “Dios marhay na hapun tabi sa iyo entero.

Dako-dako na onra nan kaugmahan na i-welcome ko na naman kamo entero sa ika-unom na pagselebrar ta san Fiesta sa Kabubudlan o Feast of the Mountains. Ini na Fiesta sa Kabubudlan sayo na na institutionalized event didi sa ato bungto.

Sa sulod sin nakaagi na lima kataon, luway-luway na inbag-o ta ini na lugar, nan luway-luway na inpatalubo ta an mga puno sin kahoy na ato intaranum. Niyan imud ta na an bunga san ato kapagalan. Ini na Ecopark sayo na espeho o panalmingan san mga gusto ta ikontribuer o idanun para sa kaayadan san kapalibutan ta.

Pero, gusto ko tabi kamo padumdumun na ini na inhihimo ta dire ini dapat nagtatapos sa pagtanum ta lang sin puno didi sa Ecopark. Para sa ako, an katuyuhan sini na Fiesta sa Kabubudlan an magtukdo, an mag-edukar, an maghikayat sin sayo na adbokasiya o awareness para pagmakulugan ta an kapalibutan ta.

San nakaagi na semana, entero kita nakabalita san nangyari sa Metro Manila. Makamumundo an epekto sadto na pag-uran nan pagbaha. Nan hasta niyan, dire pa nag-uudong an pag-uran sa Northern Luzon. Dara tabi ini sin Climate Change na epekto san Global Warming.

An sabi san mga scientists tabi, na puwera san tama na pagtapuk basura, an pinakasolusyun talaga sa Global Warming an ibalik ta an mga puno sa kinab-an. Na kaipuhan magtanum, magtanum, magtanum kirita puno.

An activity ta didi sa Ecopark dapat idara ta sa iba na lugar, o mismo sa mga natad o lugar nato. Kaya ngane. Otrohon ko tabi na an Fiesta sa Kabubudlan is more of an advocacy, an educational venture, creating an awareness among us of the need to preserve Mother Earth. We owe it to ourselves, we owe it to the next generation after us. We are stewards of God’s creation, of Mother Earth. Magiging kumpleto lamang tabi an kaogmahan ko bilang mao an nagbatug sini na Ecopark nan Fiesta sa Kabubudlan kun maimud ko na insasabuhay na san kada taga- Bulan an tunay na pagmakulog sa kapalibutan.

Sa sulod sin lima na kataun na pagselebrar, naimud ko tabi an pambihira na pag responde san mga taga-Bulan sa panawagan ko na mag-atender kamo sini na Fiesta Sa Kabubudlan. Nan naimud ko tabi an pambihira na entusiasmo san manlaen-laen na sector san bungto ta, lalo na an mga kabatan-an. Dahil sini, dire masukol an pagpasalamat ko sa kada sayo sa iyo. Nan gusto ko tabi maintindihan san kada sayo na ini na aktibidad, binatugan ko lang, pero wara iba na mapadagus kundi karamu, kirita entero, dahilan sa nakasalalay sa kada sayo sa ato, sa ato entero na tawo, an puturo san ato kinab-an.

Sayo sa gusto ko ibalita sa iyo na san September 30, an Ecopark an napili na Regional Winner sa Brigada Ahensiya Search san Civil Service Commission. Inkikilala na tabi an Fiesta sa Kabubudlan dire lang didi sa bungto ta kundi maski sa iba na lugar didi sa Probinsiya ta, nan sa Rehiyon Bikol. Nan dahil sa internet , naniwala ako tabi na maabut an panahun makikilala an mga taga-Bulan dahil sa inhihimo ta niyan, nan para sa kapalibutan ta. Makikilala nira na an mga taga-Bulan maaram magmakulog nan magpasalamat sa biyaya san Mahal na Diyos sa ato nan ini lalanganan o hihirutan ta. Kaugmahan ko sabihun na didi sa Bikol kita lang an may-on sin irog sini na institutionalized event.

Gamitun ko man tabi ini na oportunidad na pasalamatan an mga bisita ta na maging parte san ato aktibidad. Nagparagal sira na makaabut didi sa Bulan nan didi sa Ecopark.

May manlaen-laen kita na aktibidades niyan na adlaw nan lalo na an tree-planting activity sa aga. Makisumayo kamo sa amo, magpartisipar tabi kamo, nan iudok niyo sa boot niyo an hihimuon ta. Kaupod sa pagtanum ta an pagkamoot, sinseridad, pag-asa nan pagpasalamat. Ihuring ta sa mga puno na itatanum ta, nan sa ingud na tatanuman ta na dire kita nalilimut sa pagpasalamat sa Mahal na Diyos. Nan ihuring ta sa hangin niyan, nan ipaabut sa Mahal na Dios, nan sa mga nilalang niya, sa mga bayong, sa mga panganuron, na hihimuon ta an obligasyon ta para maging mapresko gihapun an kapalibutan. Ihuring ta sa puso ta, na nagtutubod ako sa hihimuon ko niyan para sa kapalibutan, nan pagbaba ko sa bulod na ini, dara ko an aspirasyun sin pakisumayo sa kapalibutan, nan ibabalangibog ko sa bilog na komunidad yuon na pag-asa nan aspirasyun.

Sa entero na huyaa niyan, nan pati na sa mga maabut pa taud-taud o sa aga, inpapaabut ko tabi an pasalamat sa kada sayo sa iyo. Mabuhay po an kada taga-Bulan, mabuhay kirita entero.

Happy Fiesta sa Kabubudlan! Salamat, Dios mabalos.”  //


Submitted on 2009/10/12 at 3:39am



Bulan, Sorsogon, October 10, 2009:

 “Grabe an tawo! Gulpi an tawo niyan! Mas daghan niyan kaysa last year!” Overwhelming! It was the Woodstock, Bulan Version! These were the remarks heard from organizers, media reporters, traffic enforcers and observers as thousands of Bulan citizens turned up to attend various activities in celebration of, and in response to the call of Mayor Helen De Castro to, the 2009 Fiesta sa Kabubudlan (Feast of the Mountains) held on October 9-10, at the Bulan Ecopark in Barangay Calomagon. This is the sixth year of this kind since the Lady Mayor started it all in 2004. Observers estimate that over eight thousand people came to the celebration. An average of five thousand people used to come to the Ecopark celebration during the last five years. But this time even the parking lots were more than jampacked and authorities have to locate a new site for the vehicles.

As early as Thursday, a day before formal activities were to begin, groups of young people were already setting up camps and pitching tents, even as LGU organizers were making final preparations for the busy two days ahead. Enterprising citizens , with their panindas, were already busy selling goods to the early comers.

By Friday morning, a steady stream of vehicles and people, some hiking, braving the dust, made way to the Ecopark, about seven kilometers away from the town center. It was a good and busy day for many tricycle drivers fetching passengers. This went on until midnight. Traffic was busiest between 3:00 PM until ten in the evening.

Young and old, students and teachers, barangay officials tugging along their residents, boys and girls scouts, families, along with their children, even babies and toddlers, visitors from the neighboring towns of Juban, Matnog and Irosin came. Groups of youngsters from barangays Casini and San Agustin, in Irosin registered their attendance. As of eight in the evening, registration officers already recorded 156 groups and organizations. Many more were coming and many others missed the registration. An Israeli tourist came and stayed during the festivities. Tents and huts soon filled up the designated camping area. The camp area already filled up, many decided to pitch their tents, even in undesignated areas. One teacher commented that , “ Baga ini an Family Day, a Youth Day, an Environmentalist’s Day all rolled into one.”

Traffic Safety officers, with the assistance of police interns from the Solis Institute of Technology, Barangay Tanods and other volunteers were kept busy all throughout. Police authorites from the Bulan Municipal Police Station and the 509th PPMG kept the peace and order. The Rural Health Unit First Aid Team and the Bulan Rescue Team were on hand to assist people in need. The LGU ambulance stood nearby. The Kabalikat Civicom, and other civic groups like BANWA, BEAT and Uswag-Bulan, were on hand to extend assistance to the participants. The Bulan Fil-Chinese Volunteers Fire Brigade did their share by keeping the roads watered and freed off dust near the Ecopark. Despite the stream of vehicles traveling back and forth the site, not a single accident or untoward incident was recorded. Everything went according to public order and safety plans.

After lunch, even before the Opening Ceremonies, the organizers already conducted the “Laro ng Lahi” contests like Palosebo, Tubi-Tubi-ay, and other local and traditional games.

At the Opening Program, municipal officials led by Mayor Helen De Castro,together with Vice-Mayor Manuel Gogola and the Sangguniang Bayan Members, formally declared the Fiesta open. The Governor sent her representative, Dr. Librada Esplana. The speakers spoke on the need to avert Global Warming and Climate Change, and the tragic experiences from calamities as a result of unwanton destruction of the environment. Mayor De Castro exhorted the participants that before they were to plant the seedlings the next day, they have to offer prayers of hope and, thanksgiving to God. She said that this environment activity should not end with the tree-planting activity, but rather, participants should, when they come down the Ecopark, bring along with them that aspiration and desire to help Mother Earth, by planting trees anywhere they can, especially in their own backyard. She said that this environment activity is more of an advocacy, a movement, an educational venture on the ecology. Cultural numbers were also presented. The “Fiesta sa Kabubudlan” March or Theme Song, written and composed by Mr. Edwin Gloriane, was played for the first time. Once legislated, this shall be the official song of the annual celebration.

Mayor Benito Doma of Prieto-Diaz town and Visitors from the Department of Science and Technology (DOST)-Los Banos came. They gave lectures and workshops to the Bulan audience. Mayor Doma, an awardee-mayor, lectured on Mangrove Reforestation , while the DOST researchers, Dr. Emelyne Cortiguerra and Mr. Eduard Bonong, gave lectures and demos on charcoal bricketting, an alternative form of livelihood, instead of cutting trees for charcoal. It was attended by members from NGO’s and cooperatives in Bulan.

In the evening, a pageant in search of the “Diyosa ng Kalikasan” was conducted. It focused on awareness for the environment. Also named were the “Diwata ng Hangin”, “Diwata ng Tubig”, “Diwata ng Kabundukan”. Seven beautiful contestants represented their schools. Winner as Diyosa ng Kalikasan was Lily-Ann Gaton of Alcoba National HS. Named as Diwatas were Patricia Molina of SLI-KRAMS, Jeneza Bon of JP Laurel HS, and Margie Mirabel of Magic 5 Organization. In order to participate in this pageant, the representative had to register by way of contributing twenty seedlings to the organizers. The gowns donned by the contestants were from recycled indigenous materials.

After the pageant search, a ten-minute fireworks display wowed the entire camp. A disco-dancing, attended by hundreds of people followed. It went on until dawn of the next day. Even as other activities were going on, every place in the Ecopark was filled with people just enjoying, singing, strolling, playing, or promenading. The clear moonlit sky even brightened the celebration.

At 6:30 o’clock on Saturday, a Holy Mass of Thanksgiving, presided by the Bulan Parish Priest, Fr. Ernie Mendina, was celebrated. Mayor Helen de Castro and the municipal officials, employees and the participants were in attendance.

The highlight of the celebration, the tree-planting activity after the Holy Mass was a rare experience to many, even emotional and poignant, as adults overhear children and youngsters, heeding the appeal of Mayor De Castro, whispering to the plants and to the soil, and praying, as they plant their seedlings. One Boy Scout was overheard, “ Sana tabi mawara na an mga baha sa Bulan.” Another, “Please tabi, ayaw na pagpabagyuha sa Pilipinas, kay kairuman san mga Pilipino!” Another girl, prayed, “Sige ha, pagbalik namo otro taun kisyera maimud ko ikaw na dako na na puno.” The more than one-hectare land prepared for planting by the MENRO and the GSO was not enough space for planting, as other participants simply helped together carefully handle one seedling to be planted. It became more of a symbolic action to many, even as they promised to instead plant trees in their own communities. The organizers did not expect nor anticipate the great increase in the number of participants this year. They promised a bigger planting areas next year. The garbage site-turned Ecopark is a 14.5-hectare lot donated by the late Ambassador Tomas G. De Castro, uncle-in-law of Mayor De Castro.

After the Tree-planting activity, a kite-flying contest was conducted. Twelve beautiful kites, expertly crafted by members of the competing groups, were pitted against each other. The winner was from Team Barangay Inararan, led by Team Leader Robert Cadag. They won P2,000. Runners-up were from Team Barangay Zone 8, and Team Danao National High School.

Even as the majority of the attendees already packed up by midday, many others opted to stay a little longer to enjoy the surroundings of the camp. Mayor De Castro and the employees thanked everybody and she personally saw to it that everybody was safely on the way home upon leaving camp. The campers enthusiastically promised Mayor de Castro that they shall continue cooperating with her leadership and programs even as they profusedly thanked her for the great and unique experience, and that they anticipate a bigger celebration next year. The Mayor also thanked the municipal employees for the excellent, accident-free and peaceful celebration. Of particular mention, the Mayor acknowledged the Municipal Environment and Natural Resources under Ms. Kelly Tan, the foremost department involved in the organization of the event. She noted of the professionalism and devotion to work of the municipal employees who helped her achieve a goal in public service, even as she emphasized that this is an unending crusade to save the environment.

All the four Bulan radio stations gave full coverage to the event. Thus giving the other citizens all over Bulan a chance to monitor everything that was taking place in the Ecopark. //



Submitted on 2009/10/04 at 9:41am

PIO- Bulan

Bulan, Sorsogon, October 3, 2009, PIO-BULAN: Bulanenos heaved a very deep sigh of relief, and offered prayers of thanksgiving to God, after the Municipal Disaster Coordinating Council officially declared, in its October 2, 3:00 PM Advisory that the dangers and risks posed by Supertyphoon Pepeng to the town of Bulan is over. The Supertyphoon, packing winds of between 185-230 KPH, is on its way to the northern part of the Philippines on a west-northwest track as forecast by PAG-ASA. The MDCC Action Officer, Luis De Castro, however, appealed to the public to continue praying for other Filipinos who might be affected by the storm and that they too be spared of this calamity.

Supertyphoon Pepeng endangers the Philippines once more a week after Tropical Storm Ondoy, on September 28-29, brought death, devastation and havoc to hundreds of thousands of Filipinos in Metro Manila. Hundreds died and many more were missing from the floodwaters as high as ten meters, due to the record high volumes of rain by this malevolent weather. As of this writing, rescue, relief and rehabilitation efforts are still on-going in Manila. Not a single family in Bulan is without a relative in Manila.

When news from PAG-ASA and from the Internet about Pepeng was received by the Office of the Municipal Mayor, Mayor Helen De Castro, Chairman of the MDCC, immediately called, on Wednesday, September 30, an emergency meeting of all members of the MDCC and other stakeholders to put into action and implementation the Municipal Disaster Risk-Reduction Plan.

By evening of October 1, Sorsogon Province was placed under Public Storm Signal No.1, and by then, the Bulan MDCC and all the BDCCs were already activated. Other parts of the Bicol Region were ready, and so were all other Philippine regions. Great were the lessons learned from the tragic experience of Storm Ondoy.

In the whole town of Bulan, residents were properly informed, hand-outs on readiness were distributed, operation capabilities checked and re-checked by local authorities. All the four radio stations played very responsible roles in the public information. In flood-prone barangays like Managa-naga, Obrero, San Vicente, barangay officials prepared rafts from recycled ice chests or styrofores. Managa-naga Barangay Chairman said they also prepared a kilometer-long rope for their residents in case flood waters rise.

The spirit of Bayanihan and volunteerism once more came to the fore as several groups and organizations came to help the MDCC in monitoring , in the voluntary and pre-emptive evacuation of citizens in hazard areas, and in the relief operations in evacuation centers.

Groups like USWAG-Bulan, TOFY, Kabalikat-CIVICOM, BANWA, MAGIC 5, BEAT, and the Bulan Rescue Team were all in hand to do varied roles necessary for the safety of the citzenry

During the storm, 14 houses were partially destroyed by storm surges in Barangay JP Laurel. There were also 56 families or 188 persons attended to by MSWDO/RHU personnel and by the volunteers. The Bulan Integrated Terminal became a refuge center for 125 stranded passengers bound for Masbate and Ticao Island. Hot meals were given to them while they are staying at the terminal. Sadly, one passenger from Palanas , Masbate died of a heart attack upon arrival at the terminal. He was attended to by the Bulan PNP.

Fortunately, there were no reports of damage to public infrastructure. Farmers were also thankful that there was only minor damage to crops , especially that this is now the palay-harvest season in Bulan.

The MDCC, thru the Municipal Mayor and the Municipal Action Officer, extended thanks to all those who, in one way or another, did their share in making sure that the Bulan community was safe.





Bulan, Sorsogon, October 3, 2009 – Several passengers, before boarding their tricycles that will bring them to the Bulan Pier today, extended thanks and praises to the Local Government Unit of Bulan and the Bulan Terminal personnel, for the attention and care given to them while staying here at the local government facility at the height of typhoon Pepeng.

Yesterday, a total of 125 passengers bound for Masbate and Ticao Island were stranded at the Terminal, Of these, 54 were males, 54 females and 17 children.

The MSWDO gave out hot meals for dinner yesterday and another breakfast pack this morning to all the passengers before they left for their trip to Masbate, after Typhoon Signal No. 1 was lifted by PAG-ASA.

These were sad moments however for the family of one of the passengers, a 60-year old male resident of Palanas town in Masbate, who died of a heart attack, 20 minutes after debarking from the MegaBus, due to fear brought about by announcements on the typhoon. He was immediately attended to by terminal personnel and the PNP..

According to Terminal Manager Ruel Gimao, the Bulan Integrated Terminal, since it started operation, has always been a holding center to hundreds of Masbate passengers, everytime the Coast Guard suspends inter-island vessel trips to and from Masbate and Ticao or Northern Samar.

Gimao said that many passengers texted him after reaching their destination in Masbate and Ticao thanking local authorities for attending to them while staying at the Terminal. They say that they felt safer at the new facility unlike before that they were exposed to many elements in private terminals in the Poblacion.

THE Local Government Unit has in the past purchased several beddings and utensils to be used especially by children and old people stranded at the Terminal. A holding room has also been especially furbished for use by these passengers. The Terminal Manager reported that in many instances in the past months, they have already helped several persons with mental illnesses, and who were on their own when they arrived at the Terminal. These people were properly referred to the police and health and social welfare authorities.




by Tonyboy-PIO

September 1, 2009 at 10:22 am

Bulan, Sorsogon – In what appears to be the biggest gathering of participants thus far, the Local Government Unit, through the Office of the Mayor and the Municipal Environment and Natural Resources Office (MENRO) are now preparing for the forthcoming Pista sa Kabubudlan 2009 to be held at the Bulan Ecological Park (Ecopark) on the first Friday and Saturday of October.

Several thousands of participants from all walks of life, especially from the youth sector, the schools, the barangays and from different organizations and sectors, will once more troop to Barangay Calomagon where the Ecopark is located to participate in different ecological activites, to be highlighted by a massive tree planting event in the 14.5 hectare-area.

This will be the fifth consecutive time this event is held since it was first launched in 2005 by the incumbent Mayor Helen C. De Castro, one of whose programs was on Environment Preservation and Protection.

The event will feature several festive activities which include environment film-showings, ecology seminars on recycling and re-use, concerts, disco-dancing, overnight camping, a Holy Mass and other religious activities, a Mutya ng Kalikasan Search, Laro ng Lahi, games and funfare, and the Tree-planting activity.

This year, several government agencies outside of Bulan, including Mayors from other towns will come to observe the Pista.

The Pista sa Kabubudlan and the Ecopark are part of the Mayor’s Environment Programs. The Ecopark was once a garbage site and the mayor was responsible for converting it to an Ecopark. Now it is part of the DILG Replication Program or GO-FAR Program for other LGUs to follow.

Bulan Town has been a consistent recipient of many awards and recognitions for its novel and trailblazing environment programs, among them the Gawad Pangulo sa Kapaligiran, as National Finalist from 1996-1999, Saringgaya Awards in 2007, Outstanding LGU for Solid Waste Mangement Program in 2008 and as GO-FAR Model LGU in 2008.

The MENRO is responsible for preparing all the activities for this year’s Pista. (PIO-Bulan)

The Way To Bulan Eco-Park

By: jun asuncion +* LGU- Bulan Mayor Helen De Castro and Tony Boy Gilana


We have taken all these photos by ourselves on that sultry summer morning last April 2009.  As I was sorting out the photos for this documentary article, I realized that I couldn’t provide myself  the necessary informative captions for each photo.  So I called up Mayor Helen De Castro and asked her if she could help provide the needed information. I caught her right in the middle of a meeting about H1N1 Virus (Swine Flu) but she was really  kind enough to listen to my concerns and promised she would send Bulan Observer the materials. I also knew how busy her team was at this point because of the upcoming town Fiesta. So it took awhile, but we have patience for good things.

The purpose of this little documentary is to give readers of  Bulan Observer especially those who are away from home a visual tour of the Bulan Eco-Park so that they will have a concrete image of it. Interestingly enough, my own mental picture of the Eco-Park before my visit did not diverge far from the real picture of it – at least as far as I could roam around and shoot photos and videos of it. Lack of a guide and time prevented me from exploring the whole park for it is really big.

Now, with the additional captions written in our Bulan dialect and other article-related substantial information in English sent by LGU-Bulan, it is practically a guided tour as you go from one photo to the next. The added facts and updates  at the end of the report will  round up your knowledge about the park. So enjoy your way to Bulan Eco-Park!  jun asuncion


It was a nice April morning when we drove to  Calomagon  to visit the BulanEco-Park. It’s not far from the center of the town. After Somagonsong  we found the signboard on the left side. We were excited and took photos along the way to -and from the Eco-Park. (For your sound as you travel, click the first photo and then minimize your media player)
















 A local Kiosk with young bystanders just passing the time, curios-looking eyes to passing strangers.









  Yet friendly and smiling faces.









 Turn left again to a long and winding – and rough road, naturally.









 Here’s the road in front of us, looking  quite and deserted, windless day, indeed a calm before the storm.










 (A quarry pit over there?)

Photo No. 6:

*Mao tabi ini an inkukuwaan ta baras na pangtahob ta sa mga basura saato dumpsite. Regular (weekly) tabi na in-uusong, hinuhulog san heavy equipment unit an basura sa bangin. Pakahulog tabi, tatahuban ini san baras (soil cover).









Looking like a natural gate marking the border to another town.









 Coconut plantation, an almost magical ambiance, like an oil painting from afar, palm leaves silvery and shining.









 Here we are, the Welcome signboard.









The certiicate of recognition to our Mayor De Castro  for excellence in environmental governance on Solid waste Management.










 A symbol for natural harmony- at least the way I see it.









Photo No. 12:

*Mao tabi ini an demo garden para saurbanagriculture o container gardening. Laom tabi sini na maipaimod sa mga tawo na sa halip na itapok an mga old containers o butangan (plastic, empty milk cans, platic cups, sako, nan iba pa) sa basurahan, pwede pa tabi ini gamiton bilang plant pots para sa mga ornamentals nan gulay). Intended/designed tabi ini lalo na sa mga urban areas o poblacion areas kun haen limitado o wara na tabi lugar para pagtanuman.








Photo No. 13:

*Parte tabi ini san kampanya san Lokal na Gobyerno sa pag-implementar san waste segregation








 A cow discretely resting beside a bahay kubo, seems to be observing us.








Photo No. 15:

*Mao tabi ini an istruktura kun haen tabi naka locate an Materials Recovery Facility. Pagsakat tabi sin trak para magtapok basura, didi muna tabi ihuhulog an mga basura na puede pa pakinabangan nan ipabakal. Ini tabi na istruktura, hinati sa tolo na kuwarto (Lecture Room, Materials Recovery Facility, Ecology Center).








Photo No. 16.

*Lecture Room. Didi tabi inhihimo an briefing o orientation sa mga bisita (LGU, estudyante, empleyado, o grupo na interesado maaraman an programa san Municipio sa Solid Waste Management) sa Ecopark. Didi man tabi inhihimo an demo san paghimo san mga manalaen-laen na activators para sa composting.








Photo No. 17.

“An sulod tabi san Lecture Room








Photo No. 18.

*Mao tabi ini an section para sa Materials Recovery Facility.








Photo No. 19:

*Mao man tabi ini an section para sa Ecology Center. Showcase room tabi ini para sa mga recycled products, information, nan mga pictures/documentation san programa sa Solid Waste Management.








Photo No. 20:

*An nasa left side tabi na structure, sayo po sa mga rest areas o cottages sa Ecopark. An sa right side tabi, mao an vermiculture nan vermicomposting facility. Sa sulod man tabi sini nafacility an shredding area kun haen naka takod po an shredder.

An vermiculture nan vermicomposting facility tabi, sayo na proseso san composting kun haen an ginagamit tabi ulod. Sa Ecopark tabi, an species tabi na may-on, mao an African nightcrawler. Pinapakaon tabi ini na mga ulod sin shredded na mga nabubulok na basura (market waste, grass clippings, etc.), an manure tabi nira, mao an produkto san composting. Mao man tabi ini an ginagahoy na vermicompost na pwede gamiton bilang soil conditioner o fertilizer sa mga tinanom.

An kulay blue tabi, mao an sayo sa duwa na tanke tabi san tubi sa Ecopark na ginagamit pangsaribo sa mga tinanom nan sa operation san MRFnan composting facilities.

An kahiwasan tabi na nasa letrato, mao an inkokonduktaran san mga programa sa Ecopark pareho san Fiesta sa Kabubudlan (film showing, games, concert, disco, nan iba pa).








Photo No. 21:

*Mao tabi ini an tanke san tubi sa Ecopark. Ini tabi na inguguyod na tanke, mao tabi an nagdadara san tubi sa Ecopark








Photo No. 22:

*Mga nakasako tabi ini na mga nabubulok na basura (balat nan iba pa na parte san prutas nan gulay, dahon, buto, nan iba pa) na hale sa Public Market. Ini tabi kukuwaon san in-charge sa composting facility para darahon sa shredding area para gilingon, paaguihon sa 2 weeks na anaerobic decomposition saka ipapakaon sa mga ulod.

Maiimod tabi sa upper left side san letrato an shredder. Sa upper right side naman tabi, an mga composting beds o vermi beds.








Photo No. 23:

*Mao tabi ini an mga tanom na puno san gmelina (about 2 years old). Sa likod tabi ini san vermiculture nan vermicomposting facility.

May-on man tabi didi sin hukay (0.75m x 0.75m x 0.50m) na pag nag-uuran, nabubutangan tubi. Ini tabi nakukuwaan man tubi pangsaribo sa mga tinanom nan compost piles sa likod..








Photo No. 24:

*Mao tabi ini an vermiculture nan vermicomposting beds. Kapag an shredded na basura tabi na binutang sa bed, halos puro manure na tabi san ulod, ibubutang na tabi ini na mga sako na may laman na fresh (although nag-agui na tabi ini sa 2-week na anaerobic decomposition process) na pagkaon para sa mga ulod. Mao tabi ini an paagui para makuwa an mga ulod nan mabalyo sa iba naman na beds.

Ini tabi na mga manure na, hahayaan mun-a tabi for 1 month sa lugar para maka-recover pa sin mga baby worms sa bed. After 1 month, pwede na tabi ini sakuhon nan i-stock sa bodega.








Photo No. 25:

*Mao tabi inian shredding machine na ginagamit sa shredding process. Sini-shred tabi an mga basura para mas madali malupa nan makaon san mga ulod.








Photo No. 26:

*An inkukuwaan tabi letrato san photographer mao tabian tree planting site san naka-agui na Fiesta sa Kabubudlan 2008. Sa left side tabi sini na lugar, mao man an campsite.








Photo No. 27:

*Mao tabi ini an close up picture san demo garden para saurbanagriculture o container gardening. An bubong tabi sini mao an pakanapan para sa ampalaya, karabasa, nan iba pa na nagkakanap na tinanom. Maiimod tabi an mga lata, sako nan plastic cups.








Photo No. 28:

*Sa sulod tabi ini san urban agriculture demo garden. Talong tabi ini na nasa sako. Pina-paimod lang tabi na an mga sako san semento, pwede man gamiton na patubuan san gulay/tinanom.








Photo No. 29:

*Sa sulod man tabi ini san urban agriculture demo garden. Mga kamatis tabi ini na nasa sako man san semento. An kawayan tabi sa taas san tinanom, mao an pakanapan.








Photo No. 30:

*Sa sulod man tabi ini san urban agriculture demo garden. Manlaen-laen tabi na gulay an nakatanom didi sa mga sako.








Photo No. 31:

*Tanuman man tabi ini na kawayan. Naka-design lang tabi siya na A-Frame. An mga irog tabi sini, pwede ibutang sa mga roof top san balay.








Photo No. 32:

*Signage tabi ini san Opisina.








Photo No. 33:

*Mao tabi ini an Ecopark Office. Nagsisirbi man tabi ini stock room san Ecopark.









Photo No. 34:

*Signage tabi pakadto sa Campsite. Kaupod tabi sa letrato an mga Acacia mangium trees (about 1 ½ years old).








Photo No. 35:

*Pathway pakadto tabi sa rest areas o cottages. Maiimod man tabi an mga puno san Gmelina arborea nan Acacia mangium sa palibot.








Photo No. 36:

*Pathway pakadto tabi sa campsite








Photo No. 37:

*Sayo sa mga rest areas/cottages. Kada rest area tabi, may signboard manungod sa solid waste management / waste segregation to inform the park goers about the policy of the LGU.








Photo No. 38:

*An sayo pa tabi sa duwa na tanke san tubi sa Ecopark. Naka-locate man tabi ini harane sa bungad san Ecopark. Inbubutangan man tabi ini tubi para pangsaribo man sa mga tinanom na nakatanom sa parte na ini san Ecopark.








 Driving back after a relaxing time inside the park.









A good segment of the road, smooth driving.









 This time a quintet of Calomagon boys. I’m very happy to see them as they look very natural, uncontaminated and safe from the dangers of  too much civilization.










Towards the end of our journey before the exit to the town, a nipa hut  surrounded by flowering birds of paradise! They would cost a fortune in Europe.


If you would see the Eco-park as it is, it is surely a big accomplishment for our local government knowing that it is also a place where environmental agendas are being held every year. I would be very glad to see the Feast Of the Mountains, or to attend a lecture or workshop on solid waste management or global warming. How about a Music Festival- or a Jazz Festival? My own fantasy, as I walked on the ground of  Bulan Eco-park with my mind filled with ideas on how it could be improved  with time as Bulan progresses.

I would have wished it was a guided tour when I was there so that I could ask questions about things that were not clear for me. Maybe next time I would have this privilege. One thing that would make you happy are the young trees planted all over the Campsite and the well-kept paths. I wanted to know the names of the trees so I suggest that they’d be written in their local and scientific names. Included would be short information about each specific tree like distribution, importance to Bulan ecology, status ( endangered or not yet), etc.

I haven’t seen a source of drinking  water like a faucet , a well, water pump or  a grilling area , a multi-functional pavilion, garbage cans, a toilet and wash room for Park visitors. And I haven’t seen anybody there- except for a cow behind the signboard which says “Waste Segregation Suportado San KadaBulaneño”. Was that cow segregating also her waste? Cows by the way are one of the biggest culprits of this global warming. /  jun asuncion


*LGU-Bulan Mayor Helen De Castro and Tony Boy Gilana



Gmelina arborea (Gmelina) – exotic

Acacia mangium (Mangium) – exotic

Acacia auriculiformis (Acacia auri) – exotic

Swietenia Macrophylla (Big Leaf Mahogany) – exotic


Tinanom tabi ini na species maski aram ta na exotic tabi ini sa dahilan na ini tabi, fast growing kaya sa panahon tabi na nagbabatog pa lang an pag-develop san Ecopark, kaipuhan tabi shade. Although exotic tabi, widely distributed naman na tabi siya sa Pilipinas for how many years.

Pterocarpus indicus (Narra)

Albizia saman (Acacia, Rain Tree)

Leucaena leucocephala (Ipil-ipil)

Fruit trees:

Artocarpus heterophyllus (Langka)

Mangifera indica (Mango)

Carica papaya (Papaya)

Annona squamosa (Atemoya)

Canarium ovatum (Pili)

Cocos nucifera (Coconut)

Theobroma cacao (Cacao)



Mac Arthur Palm

Yellow Bell






None yet, pero may plano na.


Sa niyan, an ginagamit lang tabi na area para sa mga activities, an kahiwasan san lugar na kahampang san vermiculture nan vermicomposting facility. Nagbubutang tabi stage nan big tents kun may mga lecture, demonstrations, programs, etc.

4. Garbage cans

Dire tabi kami nagbubutang san basurahan sa mga rest areas o cottages dahilan sa ini-encourage namo na paghale san mga park goers sa cottages, dara tabi nira an basura nira para ibutang sa garbage receptacles na naka-locate sa gilid san tinampo.

5. Toilet

Dire lang tabi siguro nakuwaan letrato an mga toilet rooms. May 3 sets (one cubicle for men, one cubicle for women) tabi na toilet strategically located tabi sa Ecopark. Pa-triangle tabi an location san mga toilet since masyadong malaki ang lugar. An sayo sa may campsite banda, an sayo sa may durho na cottage, an sayo sa may centro san Ecopark.



The “Bulaneño Ako, Basura Ko, Sini-segregate Ko!” Program is one of the priority thrusts of the Local Government Unit of Bulan. It was first conceptualized in 2004, launched in 2005 and strictly implemented in 2008. The program encompasses the whole solid waste management program of the LGUandwas designed for: a.) sanitation and environmental protection, b.) sound solid waste management systems, c.) provision and enhancement of livelihood opportunities through intensive resource recovery and recycling, and d.) minimization of public expenditures.

Prior to the program implementation, there were clear violations of RA 9003 which were really detrimental to the environment and lives of the people. Rampant burning of solid wastes in the household and in the municipal dumpsitewas prevalent. Throwing garbage at the different waterways seemed to be a normal scenario. Moreover, dumping of unsegregated wastes at the municipal dumpsite posed hazards not only to the environment but also to more than thirty (30) scavengers in the dumpsite seekingfor possible resources. Although Republic Act 9003 mandating all LGUstoimplement waste segregation and close all the existing open dumpsites was passed into law in 2001, implementation was difficult to materialize.

In 2004, the call for the execution of the mandates of the Act was very intense. It is the time when incumbent Mayor Helen C. De Castro decided to include Solid Waste Management (SWM) as one of her priority thrusts. To immediately act and address the existingsituation, Mayor De Castro formed a Technical Working Group (TWG). A plan of action was made and a series of multi-sectoral meetings, orientations and seminars for LGU key implementers and other stakeholders followed.

On June 30, 2005, the “Bulaneño Ako, Basura Ko, Sini-segregate Ko!” Program was officially launched. A month after, Mayor De Castro spearheaded the launching also of the Bulan Ecopark, with an aim of transformingthe existing open dumpsiteinto an ecological park. However, the first implementation of the program had not been successful. The problems were eventually traced to lack of regular monitoring and evaluation coupled with some operational deficiencies on the part of the LGU. Mayor De Castro realized the problem and tried to address it.

On November 2005, the Municipality of Bulan was enrolled to the DILGGO-FAR Project. In 2006, Mayor De Castro along with four (4) members of the TWG went to Linamon, Lanao Del Norte to attend the Replication Inception Workshop (RIW) on SWM. The good practices to be replicated then were the operation of Materials Recovery Facility (MRF) and the preparation of two (2) compost activators. On the same year, Mayor De Castro spearheaded the replication process. Relevant facilities were established and more intensive IECs on RA 9003 and Municipal Ordinance on SWMwerere-packaged. Finally, on March 24, 2008, the program was strictly enforced givingemphasis on the following; a.) strict implementation of waste segregation-at-source, b.) collection of segregated wastes-at-source, c.) application of waste treatment (4Rs) / alternative technologies, d.) implementation of segregated waste disposal system, and e.) conversion of waste disposal facility into an Ecological Park.

With the efforts of the LGU and the massive participation of the community, the program earned various awards and recognitions both from the local and national levels. In 2007, the municipality was an awardee of the prestigious DENR Saringaya Awards, LGU Category for excellence in Local Governance and Environmental Protection on the field of SWM. In 2008, the DILG through its Secretary, Hon. Ronaldo Puno declared the Municipality of Bulan as Model Town on SWM. In view of being a Model Town, Bulan was expected to host RIWsfor interested replicating LGUs all throughout the country. At present, four (4) LGUsfromfour (4) provinces and two (2) schools including the U.P. Diliman – National College of Public Administration and Governance (UP-NCPAG) have already visited Bulan for its SWM Program. In 2008 also, Mayor De Castro reaped the Punong BayanAward of Excellence for championing the program. No less than the Vice President of the Republic of the Philippines, Hon. Noli De Castro and LMP National President Hon. Ramon Guicogavethe award at the Manila Hotel during the LMP General Assembly.

At present, the program is workingand regular monitoringand evaluation is being observed. The Bulan Ecopark, a brainchild project of Mayor De Castro is continuously building a big space of hope in the big wide face of Mother Earth.


The program since has been enrolled and awarded by the DILG as Model Town on Solid Waste Management on October 2008 caters LGUs, barangays, schools, and other groups interested to visit, observe and replicate the program. Some of the LGUs and groups who have already visited Bulan for its SWMProgram are the following:

a. Personnel from Cataingan, Masbate

August 2008

b. Students from U.P. National College of Public Administration and

Governance (NCPAG), Diliman Campus

September 19-20, 2008

c. Youth for Environment in Schools Organization (YES-O)

Division of Sorsogon

October 28, 2008

d. Sorsogon National High School Students

November 20-21, 2008

e. Liga ng mga Barangay, Tigaon, Camarines Sur

December 15,. 2008

f. Barangay Officials of Poblacion, Sta. Elena, Camarines Norte

December 22, 2008

g. LGU Officials of Prieto Diaz, Sorsogon

January 9, 2009

h. South East Asia – Urban Environmental Management Application Project Executives

March 2, 2009

i. Members of Provincial Solid Waste Management Board (PSWMB), Sorsogon

March 20, 2009


Video Of BulanEco-Park coming soon.



Bulan, Sorsogon, May 8, 2009-

As a show of solidarity with the People of Magallanes Town, Bulan Town Mayor dispatched on May 6 & 7, the Bulan Rescue Team headed by Councilor Simmy Gerona to assist the residents of the landslide-ravaged barangays of Magallanes Town.

The team headed by Councilor Gerona also included Team Members Darius Razo & Antonio Amilano. They stayed in Magallanes where they helped and assisted in the transfer, by the use of the Bulan MDCC Rubberboat, of relief goods and people to areas which are in accessible by land transportation.

Magallanes Mayor Abelardo Arambulo immediately conveyed his gratitude to the people of Bulan, through Mayor De Castro’s office.

It can be recalled that the People of Bulan also pooled in their assistance to the People of Albay during the typhoon Reming and Mayon Volcano landslides where thousand were killed years back. Mayor De Castro sent a rescue and retrieval team to the devastated area. Several truckloads of relief goods and clean water were also dispatched by LGU-Bulan with the help of various volunteer groups and the whole community.

Meanwhile, Municipal Administrator Luis G. De Catsro, Jr., PIO Antonio G. Gilana and Ryan Cantre attended in Sorsogon City on May 6-7, a seminar workshop on Disaster Management and Risk Reduction sponsored by the Provincial Government, World Vision and Green Valley Development Foundation. They also trained on Rain Recording as part of the Disaster Preparedness Program of the Municipality.



( LGU-PIO ) Bulan, Sorsogon, May 4, 2009 –

 Once more, the spirit of Bayanihan and volunteerism was displayed by many Bulanenos at the height of the massive rains and flooding brought about by Typhoon Dante on May 1-2, 2009. The Municipal Disaster Coordinating Council headed by Mayor Helen De Castro and Municipal Administrator Luis De Castro, provided the impetus in inspiring various groups to volunteer in evacuating families , saving lives and providing for relief operations at the height of one of the worst floods ever to hit Bulan Town in decades.

 Based on partial reports from 26 out of 63 barangays, 2,065 families comprising 10,233 persons were displaced by the floods. 85 houses were partially destroyed, 63 were totally damaged. The Rural Health Unit in Barangay Obrero was partially damaged, together with several schools reporting to be underwater causing destruction to various school facilities and documents. Damage to agriculture, livestock and fisheries was estimated to be around 13 million pesos. Infrastructure was severely affected amounting to 38 million pesos, mostly farm-to-market roads.

 The estimates can go higher with the reports coming in. Fortunately, due to the timely warning system of the Bulan Municipal Government, through the MDCC, majority of the Bulanenos were able to prepare. No casualty was recorded. It can be noted that Bulan people are very much aware of these alarm systems due to the consistent disaster management program of the Local Government Unit.

 The volunteerism of the Bulan organizations were once more brought to the fore with the participation of several responders like the PNP Municipal Station and 509th PPMG, The Philippine Army Scout Rangers based in San Isidro, Kabalikat Civicom 426, USWAG Bulan, TOFY, a youth group, DepED, and the various BDCCs of almost all barangays in Bulan. During the the height of the floods, barangay officials were busy, together with civic-hearted residents in evacuating and helping their community-members. Various areas of the National Highway all the way from Sta. Teresita to Zone 8 were submerged under water preventing all forms of land transportation. The floods started around 3 o’clock in the morning of May 2 and did not easily recede until around 5o’clock in the afternoon. Some areas in Bulan experienced up to 10 feet of floodwater.

 ( Bulan PIO ) PIO-LGU-Bulan 1


Bulan PIO-LGU-Bulan 1

Bulan, Sorsogon, May 5, 2009 —

Four fishermen from Barangay Zone 7, Bulan, Sorsogon were rescued by the Bulan Rescue Team headed by Municipal Councilor Simmy Gerona on May 3, a day after Typhoon Dante hit the Bicol Region. These four fishermen, in an attempt to provide for their livelihood, braved the rough waters but unluckily their boat capsized off the Bulan shorelines. Fortunately, it was very timely that the Bulan Rescue Team was immediately informed of the incident and they responded to save the fishermen’s lives. The Bulan Rescue Team was organized by Mayor Helen C. De Castro in 2006 as a component of the Municipal Disaster Coordinating Council to respond to evacuation and rescue efforts during calamities and emergencies. It is headed by Administrator Luis De Castro and SB Member Simmy Gerona. Its members include Ryan Cantre, Antonio”Daday Amilano, and Victor Gubat, who were all involved in the rescue. The Bulan Rescue Team was also involved in the retrieval operations of several corpses involved in the Sulpicio Lines Princess of the Stars accident sometime last year. A day before, at the height of the massive flooding brought about by Typhoon Dante on May 1 and 2, the Bulan Rescue Team has its hands full in providing evacuation efforts to the residents of Barangays San Isidro and San Ramon.



Bulan, Sorsogon, April 23, 2009.

A big new development in the maritime transportation between Bulan Town and the mainland of Masbate Province was announced today by Sta. Clara Shipping Lines, thru its General Manager Antonio Sugahid, that it will start operations of their roll on roll off ferry on May 1.

In a courtesy audience with Mayor Helen De Castro, Municipal Administrator Luis G. De Castro and PIO Antonio G. Gilana, Mr. Sugahid said that that one ferry boat will ply the Masbate-Bulan route. It will have a two-hundred passenger capacity and can accommodate about nine buses. Departure time from Bulan Pier will be at 8:00 in the morning, arrival at Masbate port around 11:30 AM. Then it will depart Masbate at around 1:30 and arrive in Bulan by 5:30 in the afternoon.

Mayor De Castro welcomed this development as will be another added investment in the municipality and can help boost the economic sector especially among those living in the Port Area of Bulan. She added that Bulan is an investor-friendly municipality, and thanked the shipping line executive for the trust given the municipal government.

It can be remembered that on April 28, 2008, President Gloria Macapagal Arroyo launched part of the Philippine Central Nautical Highway here in Bulan. This forms part of her economic agenda of linking the whole country through the nautical highways.

Historically, passengers from Masbate Island used to make Bulan as a connecting point for their travel to Manila and other Bicol Cities, but with the opening of the Pilar Port in Pilar Town, Sorsogon, many of the passengers were diverted to that area. Only those coming from the Dimasalang, Masbate area came to Bulan for their trips to Manila. But the M/V Kathleen sea tragedy in November last year and the closure by the DOTC of the Dimasalang Port once more prevented Dimasalang passengers from coming to and from Bulan.

With the start of the roro operations, it is projected that there will be a resurgence of maritime trips between Bulan and Masbate, since it will be more convenient on the part of the passengers plying the Masbate-Manila trips to utilize Bulan as connecting area.

In the meanwhile, at the Bulan Integrated Terminal there will be no change in the volume of transaction since most of the clientele served by it comes from Ticao Island towns and Bulan. It is even expected to increase services in view of the increase in the number of public convenience vehicles and private vehicles which will be coming in and out of Bulan.. (PIO-LGU-Bulan)

LGU Bulan Joins the Earth Hour Movement

Submitted on 2009/03/26 at 8:37am
 By: PIO-LGU Bulan

Bulan, Sorsogon, March 26, 2009.


 Bulan Town in the Province of Sorsogon, in the Philippines is joining the Earth Hour movement!

Mayor Helen C. De Castro of the Local Government Unit of Bulan leads her community in joining the Earth Hour event on March 28, 2009 from 8:30-9:30 in the evening of Saturday.

In her communications sent to all sectors of the Bulaneno Community – the media, youth, business, labor, religious and academic sectors – Mayor De Castro is exhorting every Bulaneno, young and old alike, to wholeheartedly join and support this event by sacrificing one hour on the evening of March 28 by switching off their lights, electricity, the use of cell phones and the internet.

The three local radio stations -One FM, Veritas FM, and Padaba FM are now airing her taped Earth Hour message every two hours until March 28. These stations will have a countdown to the Earth Hour.

The local cable station, BSTV, is now airing a round-the-clock environment film showing featuring the Earth Hour, the Panahon Na! presentation on Climate Change and the Bulan Environment Program until the Earth Hour event.

The local parish church will be pealing the church bells as a countdown to Earth Hour and will be ringing the bells ten times every tenth minute until the Earth Hour is concluded. The local fire department will sound its sirens to signal the start of the Earth Hour.

One innovation started by Mayor De Castro is that since this is school graduation and closing season, all schools, even after the Earth Hour on March 28, will shut off their lights ten minutes before the start of their graduation ceremonies, as a show of solidarity to the Earth Hour movement-and they will hold numbers to dramatize concern for the environment.

A Texters’ Brigade has been organized to send “Pass an Earth Hour message” to friends and texters around.

In its own little way, the Bulan Community is one with the world in helping Mother Earth.

In the Province of Sorsogon, Bulan Town has been in the forefront of protecting and preserving the Environment. In 2008, Bulan Town was declared a DILG GO FAR Model Town for Solid Waste Management in the whole country. The Local Government Unit also conducts an annual Feast of the Mountains every first Saturday of October and has converted its dumpsite into an ecological park.  (PIO)



Submitted on 2008/12/30 at 5:09am
We are here posting the 2008 Year-end Report of Mayor Helen C. De Castro to the People of Bulan. Merry Christmas and a Happy New Year to all! – From LGU- Bulan PIO…

Mayor Helen C. De Castro
Bulan, Sorsogon



Sa Entero na mga Taga-Bulan,
Sa Pinapadaba Ko na mga Kabungto:

Ini tabi an saiyo Mayor nan Ina san Bungto, si Helen “Baby” De Castro.

Ihahatod ko tabi sa iyo niyan an taunan na report san ato Gobierno Lokal, sa paagi san ako Opisina. Ini tabi an 2008 Year-end Report to the People of Bulan.

Naging tradisyon na san Administrasyon De Castro an magreport saiyo taun-taon tungkol sa mga accomplishments, mga proyekto, mga programa nan mga puwede pa o dapat himuon basi mapakay-d lalo nato an komunidad Bulaneno.

Ini tabi sayo na obligasyon na inhihimo ta sa ngaran sin transparencia nan accountability sa mga taga-Bulan. Didi sa Probinsiya san Sorsogon, solamente an Bulan lang an may irog sini na pag-impormar sa tawo.

Pilosopiya political san ako administrasyon na dapat aram san tawo kun nano an inhihimo o mga nahimuan namo na mga lideres na inhatagan tiwala nan mandato na mao an magkaput nan magmanehar san komunidad, Dire tabi nawawara sa amo isip na kaya kami hinatagan kumpiansa kay basi magiyahan an komunidad sa inlalaoman na kaayadan, pag-unhan, prosperidad sa butnga sin sayo na matuninong nan trangkilo na kapalibutan. Education and Information empowers the people. Empowerment of our constituents help promote and build a participatory governance.

Daghanun na an narecibe ko na mga positibo na feedback nan komentaryo tungkol sini na Annual Report. Nan aram ko na mayoriya san ato mga ciudadano naghuhulat nan nag-aapresyar sini na annual report.


Ini na Report mapaisi gihapon san mga accomplishments nato sa HELEN Program. An HELEN Program mao baga tabi an manungod sa H para sa Health o Salud, E para sa Education, L o Livelihood o Pagbuhay-buhay, E for Environment o an Kapalibutan, nan an N para sa Nutrition. Programa nato ini para sa kaayadan san komunidad ta.

Sa sulod sin lima na kataun, padagus nato na indadagdagan an mga maitindog ta na na pundasyon nan mga accomplishments. Organizado ta na an kada opisina na maasikaso sa pagdeliber sini na mga mayor na serbisyo nan programa.


Unahon ta na muna an programa sa Health o Salud.

San Disyembre 12, inresibe ko an award para sa mga taga-Bulan hale sa Provincial Government komo sayo kita sa mga bungto na inrecognisar sa Sulong Salud Sorsoganon Annual Recognition of Best Health Practices. Patutuo ini na an saato Rural Health Unit ungod nan dedikado sa paghatag serbisyo sa ato mga kabungto.

Sa Maternal and Child Health Program, o programa para sa mga ina nan mga kabatan-an, huyaa an mga nahimo san RHU ta: An para sa mga Ina nan Burod mao an mga minasunod, para sa entero na 63 na barangay:

1. Poco mas o menos 1,700 na burod an inasikaso san mga midwife nan mga nurse ta;
2. Sa mga burod na ini, depende sa situasyon san pagburod nira, nakarecibe sin atensiyon medical nan hinatagan sin bulong na TT1, TT2, TT3, TT4, TT5, TTL, TT2+. May nakarecibe man sa kanira sin partial iron o complete iron supplement para sa pagburod;
3. An mga midwives nan nurses nato sa RHU nakapagpaanak sin 1,743 na burod sa bilog na Bulan. An 178 sini nakadeliber sa RHU Center sa Obrero, nan an 47, sa Otavi Barangay Health Center;
4. Pakapanganak sini na mga burod, kada saro sa kanira nakarecibe sin at least sayo na post partum care-visit san mga midwife, nan naayudahan sira para sa breastfeeding o pagpadudo san ina. Entero man ini na mga nanganak na ina nakarecibe sin Iron nan Vitamin A Supplementation.
5. Importante lang na impormado an mga ina nan mga burod ta san iskedyul san mga centers nira sa kada barangay.

An para naman san mga Bata o Kabatan-an mao ini an mga nahimo para sa kanira san Municipio , sa paagi san Rural Health Unit:

1. Sa Expanded Program of Immunization o pagbakuna, poco mas o menos 1,900 na kabatan-an o mga baby edad 0-11 months old an hinatagan libre bakuna san ato mga health workers sa entero na 63 na barangay. Ini na mga baby, depende sa kanira edad o bulan, nakarecibe libre bakuna sa BCG, Anti-Dipthteria 1, DPT2, DPT3 , Kontra Polio OPV1, OPV2, OPV3, Kontra Tigdas o measles, Kontra Hepatitis B1, Hepatitis B2, Hepatitis B3, nan Vitamin A supplementation;
2. Sa Programang Garantisadong Pambata 2008, nakahatag an RHU sin Vitamin A Supplementation para sa 1,466 na babies an edad 6-11 months; 11,442 na mga bata na an edad 1 hasta 5 anyos; 2,765 na bata na an edad 5 hasta 7 anyos;
3. Sa Deworming o paghimulate san mga bata: 2,910 na mga bata an edad 1 hasta 2 anyos an nahimulatehan, nan 10,020 na mga bata edad 2 hasta 7 anyos an nahimulatehan;

Sa household Salt Testing, basi maggamit sin iodized salt, 1,627 na kabalayan an salt tested san RHU.

Sa Sight Saving program san Municipio, 16 na pasyente na may katarata an in-eksamin ta, nan 6 sa kanira an napa-operahan ta.

Sa sexually transmissible disease, 21 na pasyente an in-aasikaso san municipio sa mga hapdos na ini.

Sa National Tuberculosis Program, o may mga TB, 623 na pasyente an indanunan san municipio. Manlaenlaen na proceso sin pagbulong an inhimo san RHU basi madanunan ini na mga pasyente.

Sa Rabies, 19 na pasyente an dinara sa mga health centers ta nan ini inasikaso man. Sa Filariasis Program, 83, 692 katawo sa bilog na Bulan an pinahatodan ta sin tomada na bulong kontra sa Filariasis o tibak o hapdos na dara san kagat san namok

Sa Diarrheal Disease Control Program o pag-asikaso san mga bata na suka basyada, 461 na bata edad 1 hasta 14 anyos an binulong nato. Puwera suon, 1788 pa na mga bata an nagkaigua kita sa RHU sin Under Five Clinic.

Sa RHU man nan mga Barangay Health Stations ta, nakapakonsulta sa ato an 7,534 na pasyente; nakahatag kita laboratoryo o laboratory Examination para sa 4,647 na pasyentena nagpa-urinalysis, fecalysis, Hemoglobin test, Blood typing, Platelet Count, FBS, nan Sputum examination; 244 sa mga pag-asikaso sa mga samad; Nan 101 na medico-legal cases an inatenderan san ato RHU doctors. Puwera pa tabi sini na laboratory tests san RHU, an ako opisina nag-ayuda sa 174 na mga tawo para makabayad sa mga pagpa-ultrasound nan iba na klase sin laboratoryo sa pribado na clinic.

Sa Dental Program nato, batog na preschoolers hasta daragko na, 2,404 na pasyente an nahatagan sin dental preventive nan curative treatment.

Sa Family Planning Program, 5,425 na inasawhan an presente indadanunan san RHU sa kanira pagplano san pamilya sa mga metodo sin pagpamilya. Puwera pa ini sin pagkondukta sin mga Responsible Parenting Movement Activities na may tig-narapulo na mag-arasawa sa mga barangay san San Franciso, Palale, Cadandanan, JP Laurel, San Juan Bago, Calomagon, Sta Remedios, Fabrica, San Vicente nan Zone 2.

An RHU nagkondukta man sin Environmental Sanitation Program. Invuelto didi an inspeksiyon sin mga water facilities nan mga Food Establishments, pati na an mga sanitary practices san mga punerarya. Nan padagus man an Information, Education, communication campaign nato kontra sa Dengue. Komprehensibo man an monitor nato sa Dengue Watch basi maibitaran ta ini na peligroso na hapdos.

Huyaa pa an mga iba na aktibidades san RHU:

1. Enero hasta Pebrero: IEC tungkol sa Philhealth Card Usage; Filariasis Elimination campaign; Operation Timbang; Implementation of Private-public MIXS DOTS System Health Ptogram Implementation Review; Blood letting and Bloodtyping sa SSC; nan IEC tungkol sa sexually transmitted diseases;
2. Marso-Abril::Buntis Class para sa mga burod na ina; bloodletting activites; Pap smearing test ; RHU Lakbay aral sa mga lugar na may best practices;
3. May: Medical-dental mission sa Bulan South na in-sponsor san LGU, PNP nan Bantay Bayan;
4. Filariasis Test sa 83 na barangay san Bulan;
5. September: Provincial Congress para sa Buntis Congress
6. October: Medical Dental mission para sa mga senior citizens;

Gusto ko man po gihapon ipadumdom na an ato RHU may on na sin duwa na doctor, si Dra. Payoyo nan si Dra. Kates Rebustillo kay talagang kulang na kita mga medical professionals sa mga public health centers ta. Pinasiguro ko na mabudgetan ini na position sin additional doctor sa RHU.

Puwera suon, an Pawa hospital dire na pareho san dati na kulang sa doctor. Niyan, mayon kita inhuron na duwa Visiting Doctors, si Dr. James Apin nan Dr. San Jose, na maalalay kan Dra. Palad lalu na kun Sabado nan Domingo na napahuway man an ato Resident Doctor. Aram man baga nato na ini na Pawa Hospital dire man ini sakop san municipio ta kundi san Gobierno Probinsiyal sa irarum san Gobernador. Pero, ako na mismu an naghimo paagi basi mapagaan ta an situasyon san mga kabungto ta, lalo na an mga pobre na ciudadano na dire makabayad sa mga pribado na hospital o clinic. Nan sayo sa positibo na resulta dahilan san mas naatenderan san mga doctor ta an mga narani sa Pawa, an record na mas daghan na niyan na tawo an nagrarani sa Pawa Hospital kesan sadto na nakaagi na mga panahun na kulang kita sa doktor. Sadto grabe an reklamo sa media tungkol sa maluya na serbisyo san Pawa Hospital, dire na tabi niyan. Kun may-on man, ipaabut po niyo sa ako opisina kay ako mismo an mapaabot kan Gobernadora Sally Lee.

Padagus man an continuing training san ato mga BHWs sa kada barangay kay sira an mga nasa frontlines san health care. Bilog an suporta ko sa budget nan professional development para sa mga BHW.

An ambulancia san municipio nakabiyahe sin 84 beses para sa mga emergency na pasyente puwera lang kun may diperensya ini na sakayan, pero an ako opisina dire nagpapahuway sa pagdanun na makadisponer an ato mga pamilya san pasyente kun emergencia. Nan wara kita sin mga disease outbreaks o epidemics kay ensigida na aktibar an ato RHU nan mga public health service providers sa ananuman na mga problema pangkalusugan.


An masunod na programa mao tabi an Education.

Aram man nato na an pag-asikaso sa edukasyon nasa sayo na nasyonal na ahensiya, an Department of Education o DepEd. Pero dire ini nagangahulugan na dire nagrereparo an gobierno local sa mga puwede himuon basi makasuporta nan makapaunhan sa mga aspeto sin pag-adal san ato mga kabungto na nangaipo sini, lalo na an mga kawaraon nato na ciudadano. Kaya ngane, maski kulang an pundo o budget san municipio padagus kami naghihimu sin mga programa o proyekto na makasuporta sa edukasyon.

Batug pa san mag-asumir si Guiming nan ako bilang Mayor, sayo na ini na sector sa inpokusan namo. Sa katunayan sa panahun ni Ex-Mayor Guiming, pito na barangay public high schools an naitindog nan na-establisar, sa Beguin, San Juan Bag-o, Gate, Butag, Otavi, Cadandanan, nan JP Laurel. An nagkapera sa mga escuelahan na ini mga national high schools na sa paagi sin congressional legislations. Sa turno ko niyan, batog san 2004, insusuportahan san municipio an honorarium san mga volunteer teachers sa mga high schools na ini. Nan daghanun na na infrastructure improvement nan development an indagdag san gobierno local. Testigos sini an mga residente suon na mga barangay.

Puwera suon, intindog ta an Heavy Equipment nan Roadbuilding Program kay basi maabrihan, mahingayad, marehabilitar, mamantenir an entero nato na mga tinampo. Sa paagi sini na mga infrastructure programs nan projects, naging masayon o facil an pagbiyahe san mga maestro/maestro nato nan madali na an transportation services para sa mga escuela ta. Dako ini na katipiran sa ato mga magurang, nan deri na delikado an pagbiyahe san mga nasa sector san edukasyon.

Insaysay ko gihapun ini kay konektado ini sa entero na improvements nan mga educational promotion nato sa presente na panahun. Mayad na mapadumdum ta gihapon an ato komunidad sa bagay na ini.

Niyan na taon 2008, daghanun man na mga accomplishments an gusto ko tabi ireport saiyo tungkol sa suporta nato sa Education Program.

San Mayo, iuntindog ko an The Mayor Helen Scholarship Grant na an katuyuhan himuon na iskolar san municipio an entero na high school valedictorian hale sa mga barangay high schools. Sa niyan onom (6) na iskolars an suportado san municipio. Nasa second semester na sira, an lima(5) nag-eescuela sa Sorsogon State College sin BS Accountancy, an sayo(1) sustentado ta sa Technological University of the Philippines sa Manila, BS Accountancy man an inkukuwa na kurso. Entero ini na mga kabatan-an kaya mag-adal pero kawaraon. Kaya an municipio an nagbalukat sa kanira pag-adal.

Dies y siyete (17) na high school graduates an pinaescuela san municipio sa TESDA-sponsored technical-vocational course sa Bulusan National Vocational and Technical School. An gobierno local an nag-tuition sa kanira sa sulod sin sangtaon, may diyo man sira na allowance. Nakatapos na an dies y sais (16) sa kanira. Opat na sa niyan an nasa On-the job Training sa Manila. An iba sa kanira inhuhulat na ma-iskedyul.

Sa Scholarship Facilitation Program, inasistehan san municipio ta an pagkuwa scholarship exams san mga high school graduates nato. 78 an nakapasar nan sa niyan, sa paagi san TESDA, nag-eerescuela na sira sa AG Villaroya, Solis Institute, ACSAT nan sa Bicol Mechant Marine College sa Sorsogon. Sa Ladderized Education Program, inasistehan ta an duwa na graduate na maka-scholarship sa Sorsogon State College sa Sorsogon City.
San Mayo, bilang danun san municipio sa mga estudyante, sitenta (70) na mga estudyante an kinuwa nato para sa Special Program for the Employment of Students o SPES na kapartner an Department of Labor and Employment o DOLE. An sisenta porsyento san suweldo nira kargo san budget san municipio, nan kuwarenta porsyento an sa DOLE. An nakuwa nira na suweldo mao man an inpang-tuition nira san nakaagi na semester.

San school vacation san Abril nan Mayo, inlunsar nato an Career Explorer and Counseling para sa 488 na mga estudyante basi makapili sira sin tama na kurso sa college para sa school opening niyan na First Semester 2008.

Sayo sa mga programa sa edukasyon na insusuportahan san ako Opisina mao ini na Alternative Learning System o ALS, sayo na non-formal education scheme san DepEd para sa mga kabungto ta na dire nagpakatuntong pag-eskuela o kaya dire nakatapos sin elementary o high school. Sa sulod sin pera na semana na pag-eskuela surosabado san mga naka-enroll sa klase na ini, hahatagan sira examinasyon, nan kun makapasar sira san test, tatagan sira sin sayo na completion certificate na katumbas sin pag-adal sa elementary o high school na magagamit nira bilang education credentials. May mga ALS schools kita na in-organizar sa Zone 2, Fabrica, San Francisco nan an mga escuelahan na invuelto mao an Bulan South District nan Saint Louise de Marillac School o dating CIC.

Sa sulod man sini na taon 2008, Siyento Sisenta y nuwebe (169) na mga estudyante hale sa manlaen-laen na escuelahan nan mga barangay an intagan ta sin Educational Assistance. An kantidad san naihatag ta na assistance bale P354,268.10. Entero ini mga pobre na escuela. May sistema man kita sin pagpili o pag- screen sini na mga estudyante.

Sayo sa pinakadako na kadanun san ako opisina sa pagpatupad sin irog sini na social service program mao an Municipal Social Welfare and Development Office o MSWDO, sa pamumuno ni Mrs. Adelfa Espenocilla nan an kaniya mga kaurupod, na mga mayad nan maasahan na mga professional social workers.

Importante sa mga programa na ini an Child and Youth Welfare Program. Kaakibat naman sini an mga programa para sa womens’ welfare nan para sa mga differently abled.

Sa lado san mga kabatan-an: Establisado nan mantenido nato an Day-Care Service Program na saro na mandato san gobierno nasyonal. Sa tutuo, maski may-on sin mga national programs na inpapatupad sa mga lower local governments, madepende man gihapon ini sa mga lideres local na maimplementar suon na program. Maski nanu kamayad na programa nasyonal kun dire ipautob sa local, wara suon mangyayari. Pero dire kita irog suon didi sa Bulan. Deteminado kita na maimplementar ini na mga programa nan puwera suon may mga innovations o improvements pa kita na indadagdag basi lalo maging episyente an programa.

Isaysay ko na niyan an mga programa serbisyo sosyal na nakatakod sa programang pan-edukasyon san ako administrasyon:

1. Day-Care Service Program: Programa ini para sa mga bata edad 3 hasta 6 anyos lalo na sa mga barangay, kun haen kadamay an gobierno sa pag-asikaso san pundasyon sa edukasyon san mga bata na inbibilin san mga magurang sa centers. Programa ini para sa bilog na taun. Integrated ta man sa programa na ini an Early Childhood Care and Development o ECCD, na programang pangnasyonal nan pinakusog ni Governor Lee. May counterpart kita didi na 200,000 pesos;

Sa niyan may-on kita sin 67 na Day Care Centers sa 58 na barangays, nan ini nag-aatender sa 1,050 na mga pres-schoolers. Nan makusug an suporta san municipal government sa pagtrain nan pagdevelop san ato mga Day Care Workers. Maski baga subsidia ini san mga barangay budgets, dako na porsiyento sa training nan capability building sini na mga volunteers an kargo san municipio. May-on kita sin 12 na bag-o na day care workers hale sa Montecalvario, G. Del Pilar, Sta.Teresita, Magsaysay, Pawa, Lahong, Zone 7, Namo, Bical, Osmena, Quezon, San Jose, Calomagon, nan Somagongsong.

Gusto ta man pasalamatan si Gobernadora Sally Lee sa paghatag sin mga uniporme para sa mga Day Care workers nato sa Bulan. Niyan na Disyembre, pinaogma ta man ini na mga mahigos nato na mga day care workers sa paagi sin sayo na Christmas Party.

2. Sa sector san mga Working Children: In-organisar ta an 18 na mga taga-San
Vicente na kabatan-an nan inhatagan ta sira sin psychological and educational intervention kaupod na an mga sessions para sa group work, value formation and self-enhancement. Ini man na mga bata benepisyario san ato Back-to-School Program nan kaupod didi an paghatag sa kanira sin mga kagamitan sa escuelahan basi maka-erescuela guihapon. Tinipon ta man an mga magurang sini na mga bata nan inturukduan san MSWDO sin mga self-enhancement activites nan an tungkol sa derecho sini na mga kabtan-an. An tutuo, dire ta intotolerar ini na mga working children kay bawal ini sa batas, kaya an inhihimo ta sa niyan na matukduan an magurang sa direcho san mga bata nira na dire dapat nag-tatrabaho kundi nasa escuelahan. ;

3. Unlad Kabataan Program o An programa sa Out-of-School Youth o
OSY: Sa taon na ini, may-on kita sin 124 na mga kabatan-an na dire na nag-eerescuela an inasikaso san municipio sa paagi san MSWDO. Hale sira sa San Isidro, Libertad, Laurel, Inararan, Fabrica, San Ramon, Zone 7, Lahong, San Francisco, Aquino, San Vicente, Obrero, Dolos. Sa paagi sini na Unlad Kabataan Program, nakapartisipar sira sa sayo na Orientation Training san Marso 8-9 sa Irosin , Sorsogon. Kaupod man sa mga training o edukasyon nira an team building activities manungod sa self-development, positive values and team work. Intukduan ta sira sin manera sin mga business ventures o pagnegosyo pareho san t-shirt printing. Pasalamat kita sa mga SK Councils san Laurel, Aquino, San Francisco, Libertad, Lahong, Inararan nan San Vicente sa incontribuer nira na pondo basi maging pasil ini na mga programa.

4. Importante man na parte san education program nato an manungod sa pamilya. Kaya mahigos kita sa mga Pre-marital counseling activities san MSWDO. Sa taon na ini, nakaserbi kita sin 210 na pades sin maarasawa bilang preparasyon sa pagpamilya.

5. Mantenido nan insususteneran ta man an ERPAT Program o Empowerment
and Reaffirmation of Paternal Abilities para sa mga padre de pamilya. Nag-pakondukta kita sin sayo na educational orientation san Oktubre 6-7 sa irarom san Gender and Development Program. 23 na mga ama ng tahanan hale sa Zone 7, Aquino, Zone 8, Laurel nan Santa Remedios an nag-atender. In eenganyar ko entero an mga padre de pamilya o mga ama didi sa Bulan na mag-entra sini na ERPATS program san municipio. Kontakon lang tabi an ato MSWDO. Daghanun na positibo na bagay an maaraman ta didi.

6. Sayo tabi sa mga programa na harani sa puso ko mao ini na SpEd o Special Education para sa mga bata na buta, ngula, bungol (mga deaf-mute), o mga bata na may kapansanan, na programa san Department of Education o DepEd na nasa Bulan South District. 16 na bata an naka-enroll sa klase na ini. Puro ini mga pobrehon na bata na in-aasikaso sin sayo na mahigus na Special Education Teacher na si Mr. Edmund Morata. May mga kaurupod man siya na mga paratukdo, pero ini si Edmund sayo na bayani sa pag-asikaso sini na mga may kapansanan. Sayo man sa mga kadanun pa niya an saato Municipal Administrator Luis De Castro na matukdo sin computer for the Blind. Dahil ngane sa malumoy man an puso san pamilya ko sa mga irog sini, bulan-bulan, personal na nag-aayuda ako nan an mga bata ko na si Konsehal Dondon nan si Dr. Marlon De Castro na nasa Amerika sin 5,000 pesos para sa kanira pamasahe nan allowance. Nag sponsor man si Konsehal Joey Guban sin sayo na bata na buta na taga-Polot.

Kun sin-o man tabi sa iyo an may mga mayad na buot lalo na an mga nasa abroad, mahuron tabi kami na makadonar kamo sin mga Braille storybooks para sa mga bata nato na may kapansanan.

Sa hanay san ato Sangguniang Bayan, sa pamumuno ni Vice Mayor Awel Gogola, permi man sira naaktibar sa mga barangay na nangaipo sin ayuda sa paagi sin lehislasyon para mapasarig nan mapaunhan ta an sector sa edukasyon didi sa Bulan.

Niyan na taun, maski baga kapus nan kulang an saato mga pundo pero inhinguha san ako opisina, nan sa suporta san Sangguniang Bayan, na makadanun sa mga pangangaipo infrastraktura san nagkapera na barangay didi sa Bulan. Halimbawa, sa Bulan North District Central School -A, in pa-improve nato an School Clinic sa kantidad na 10,000 pesos; in danunan ta an Barangay Otavi na mahingayad an kanira Day Care Center sa kantidad na 32,000 pesos; repair nan rehabilitasyon san classroom sa Calomagon, 150,000 pesos an hinatag san municipio; nagpatindog kita classroom extension sa Fabrica, kantidad 100,000 pesos. Nan yuon tabi na tinampo pasulod sa Bulan National High School, parte suon an patrabaho tabi san municipio, san ako opisina.

Daghanun pa na mga solicitations nan request san mga escuelahan ta, sa elementary, high school o colehiyo man, publiko o pribado, kaupod na an mga teachers groups o student organizations an inhinguha nato tabi na maaktibaran. Dire ko naman kaipuhan isaysay didi an mga padiyo-diyo na mga ayuda o aktibidades pangedukasyon na pag tiniripon ta tabi nakadanun sa ato academic sector. Kaupod na didi an mga sa scouting activites, sports non athletic meets, school trainings, mga pacontest san Deped sa luwas san Bulan, mga extracurricular activites, mga school pageant and cultural presentations nan manlaen-laen pa. Ini tabi sakop san ato paghinguha na maonra ta ini na programa para sa ikaayad san ato komunidad. Nan sayo sa ugali ko na kun kaya man lang san ako iskedyul, nahinguha talaga ako na mabisita an mga escuelahan lalo na kun may mga imbitasyon sira sa mga programa o aktibidades nira.

San Disyembre 12, Biyernes, hinimo ta didi sa Bulan an ikalimang taun na selebrasyon san Bulan Teachers’ Day. Ini na Teachers’ Day sayo na aktibidad na inbatugan ko sa bungto ta san 2004 bilang paghatag onra nan recognisyon sa propesyon nan bokasyon san ato mga paratukdo o edukadores sa Bulan. Maogmahun nan puno sin kahulugan an adlaw san Teachers’ Day didi sa Bulan. Nagtiripon an entero na mga paratukdo sa Bulan, publiko o pribado man, formal o non-formal education man, nan kaupod na an mga retirees nato sa mga naimbitaran. An program na panggabi san Teachers’ Day an sayo sa pinakamakolor nato na aktibidad didi sa Bulan niyan na taun.

Ionabi ko ngay-an tabi na san 2005, nakarecibe ako sin Presidential Plaque of Recognition hale kan Presidente GMA dahilan sa pag-organize ta sini na Teachers’Day.


Pakatapus san Health nan Education Programs, makadto naman kita sa report ko para sa Livelihood component o programang kabuhayan san HELEN Program.
Unahon ta muna an naging mga aktibidades san PESO o Public Employment Service Office san municipio. Ini inkakaputan ni Mrs. Anilin Diaz.

Sayo sa problema nato dire lang didi sa Bulan, kundi sa bilog na Pilipinas, an pagtrabaho o employment. Kaya ngane, naghihinguha an gobierno local ta na maki-tie up sa mga employment agencies basi mahatagan ta oportunidad an mga kabungto ta na naghahanap sin masuludan na trabaho. In-establisar ta an Employment Facilitation Services.

Para sa local na employment, nakitie-up kita sa nagkapera na ahensiyas para sa placement sin mga trabahador. Nagkanhi sa ato an Taytay sa Kauswagan, Inc., Gervasio Security and Investigation Agency, nan an Jolibee Bulan. Sa 388 na aplikante, may nakapasar na 139 na aplikantes, nan niyan may trabaho na.

Para sa trabaho sa abroad, naki-tie up kita na ma-facilitate an pag-apply nan processing san mga aplikante sa tulo na placement agencies pareho san Zontar Manpower Services, Inc., Novation Resources Philippines, Inc., AU Management Services, Inc., na puro accredited san POEA. 150 na aplikante an nakuwa na nan an mga ini nasa proceso na sin final interview nan training. Puwera suon, inaayuan ta sin deployment report ini na mga ahensiyas kay basi masubaybayan ta an mga kababayan na matrabaho abroad.

Para sa Self-employment Program, an KALIPI o Kalipunan ng Liping Pilipina, sayo na grupo sin 50 na mga kababayehan sa Bulan, indanunan man san municipio na mafacilitar an financial grant para sa kanira na kantidad 98,000 mil pesos hale sa DOLE para sa kanira livelihood program para sa paghimo sin sabon. Parte man san Women Welfare Program para sa mga kababayehan hale Aquino, Zone 7, nan Laurel an pagkondukta sin Basic Business Management Training san DSWD, nan an flower arrangement training san Provincial Agriculture Office. Inupod ta na sa training na ini an Persons with Disability o may mga kapansanan.

An PESO man tabi nakaigua sin Career Guidance Services o Career Explorer/ Employment Counselling para sa 538 na mga tawo na naghahanap sin trabaho. Sa paagi sini na-igigiya sira kun diin nababagay na trabaho.

Inimbitaran ta man san Septyembre an Department of Foreign Affairs-Regional Office na magkanhi sa Bulan para sa kanira mobile passport processing. Durante san pagkanhi nira, nakaparelease na an DFA sin Machine Readable Passport para sa 65 na mga aplikantes.

Basi man madanunan ta an nasa sector san Transportasyon o pagpasada na makatipidtipid man san kanira mga bayadan sa Land Transportation Office, naki-tie-up kita sa Land Transportation Office o LTO na magkanhi sa Bulan para sa kanira E-Patrol Mobile Registration batug na Agosto 4-hasta Septymebre 15. Maski ngane baga may oru-aberiya san telecommunication lines nira, alagad daghan na mga drivers nato nakakuwa sin mga rehistro, lisensiya nan iba pa na mga papeles sa LTO sa mas barato na kantidad dahil dire na nagkadto pa sa Sorsogon City. Pasalamat tabi kita kan LTO Regional Director Atty Ramon S. Roco, Mr. Juan Bandola nan Mr. Francis Nelmida nan an bilog na staff san LTO Region V sa serbisyo na in extender nira sa ato. An sabi sa LTO, otro taun mabalik guihapon sira didi kay dako na bungto an Bulan para sa vehicle registration.

An agricultura an pinakadako na sector na inhahalean san pagbuhay nan pagkaon san mga tawo didi sa Bulan. Kaya ngane, sa paagi san Municipal Agriculture Office, inhinguha san municipio na makapaabut sa mga paraoma nan paraisda sin mga ayuda sa kagahuman nato nan sa paagi sin mga pakikoordinar nan koneksiyon sa mga ahensiyas na makadanun sa ato.
Sa sulod sini na 2008, ini an mga nahimuan ta sa lado san Agrikultura:

1. Distribusyon sin 35 na orig para sa 35 na paraoma
2. Paghatag sin onum(6) na karabaw sa onum na paraoma
3. San panahun san Krisis sa Presyo san Bugas san Agosto, pagtanum maritatas an pinokusan ta, kaya nagdistribuer kita mga pisog nan itaranum sa 1,700 na kabalayan nan 77 na escuelahan;
4. Nakaayo kita 350 kilos na hybrid yellow corn sa opisina ni Congressman Escudero, pinanghatag ta ini sa 295 na paraoma;
5. Hale sa Department of Agriculture, Gahi sin paray an indistribuer ta libre , 1,683 na sako an inpanghatag ta sa 1,462 na paraoma basi makatanum sa 1683 na hektarya sin pasakay;
6. Nanghatag an municipio sin 100 na pakete sin Zinc Phosphate kontra sa peste na iraga;
7. 57 na paraoma sa kalubihan an nahatagan ta sin agricultural salt fertilizer;
8. Nakikoordinar kita sa Department of Agriculture para sa discount sin abuno sa paray, sa kada bag sin abuno may diskuento na 250 pesos. 1,129 na paraoma an nakinabang sa 2,254 sako sin fertilizer;
9. Naghatag man kita sin 2,000 na pakete sin Bio-N Seed Innoculant sa 500 na paraoma;
10. Naghatag an municipio sin sayo na hand tractor, mechanical Thresher nan Blower sa sayo na kooperatiba sin mga paraoma sa Antipolo, Nasuje, Namo, Inararan nan Calomagon
11. Inayuan ta man sa sayo na Spanish NGO Accion del Hambre an Gate Irrigators Association, kompuesto sin 25 na paraoma, sin sayo na hand tractor;
12. Nagpaloan kita sin 30 sakos na gahi sa 30 man na hybrid rice users;
13. Nagkondukta an MAO sin 3 na Farmer Field Schools sa mga barangay san San Francisco, Lahong, nan Gate para sa 106 na paraoma nan paratanum gulay. 16 na semana ini inkondukta;
14. Nakakuwa man tabi kita sin flatbed mechanical dryer para sa Lafapara cooperative , o mga paraoma san Fabrica, Lahong, Pawa, San Rafael;
15. Sayo na grupo hale sa University of the Philippines an inasistehan ta sa
Pagkondukta/ pag-adal sin pili resin for commercial production;
15. Nakikoordinar man kita sa Provincial Veterinarian para sa condukta sin
pahimulate sa 79 na mga hayup, karabaw, baka, nan inupod ta man an
bakuna kontra rabies para sa 752 na mga kaayaman.
16. Nakadistribuer man kita sin 200 na pidaso sin mga educational materials nan mga basahun para sa mga paraoma nato.

Sa lado naman sin Fisheries o pangisda, na mao an sayo sa mayor na pagbuhay san mga taga-Bulan, ini an mga inhinguha tabi san municipio ta:

1. Nagdistribuer kita sin 13 na bottom set gill nets o hikot para sa pili na mga
paraisda hale sa coastal barangay;
2. Nagpalit -hikot man kita sin legal na hikot didto sa 15 na paraisda na illegal na hikot an ingagamit;
3. Naghatag man kita sin nets nan crablets sa grupo sin Butag Aquasilviculture Fishermen Group. 15 na parakasag an nakinabang sini;
4. Hale man sa Department of Agriculture nakaayo kita sin 11,000 na fingerlings o piyak sin isda, nan ini inbuhian ta sa mga salog, dam nan open water sa 11 na barangay didi sa Bulan;
5. Sa sayo na demo farm sa San Rafael, nagkondukta kita sin semi-intensive milkfish culture training;
6. Padagus an implementasyon ta san Fishery Laws mala ngane kay 20 na paraisda an nadakop ta na nan duwa sini sinang-atan ta na kaso sa korte, dahil sa paggamit dinamita; Sini lang na nakaagi na Disyembre 22, kinumpiskar nato sa relanse an dininamitahan na sobra 80 kilos na sibubog.
7. Sige man nato an monitor san Red Tide na niyan apektado an Sorsogon waters; Sa katunayan nagkumpiskar an ato Market administration sin mga baduy na hale sa Sorsogon Bay na dire dapat ipabakal sa relanse;
8. Hinatagan ta man insentibo an 10 na paraisda na nagsalbar sin pawikan nan mga dolphins didi sa kadagatan san Bulan;
9. Pormal nato na in-organisar san Oktubre, sa danun san Municipal FARMC, Maritime Police, PNP, Market Administration, MAO, an Bantay Dagat Task Force, na kompuesto sin 75 na miembros san mga coastal barangays para magdanun sa municipio sa pag-priber sin illegal na pangisda.
10. Dahil sa Fish Scare na nangyari o nagkaharaduk an mga tawo na magkaraon isda dahil sa balita na an mga isda possible nahiluan sin endosulfan hale sa lumubog na barko Princess of the Stars san Hunyo, naapekataran an pagbuhay san mga paraisda ta nan an mga paratinda sa relanse. Kaya an hinimo ta, kaupod an taga- Provincial Agriculture Office nan MAO, nanguna ako sa Fish-eating Demonstration sa may relanse nan ipaimud sa tawo na dire man kita apektado. Bilang lider dapat ako manguna sa mga bagay na ini na dire mawaraan pag-asa an mga kabungto ta dahil pagbuhay nira an nakataya.

Sa lado sin Kooperatibismo, o an programa para sa mga Kooperatiba, pormal na inluchar san ako Opisina an Municipal Cooperative Development Program nan an pag reorganisar san Municipal Cooperative Development Council san nakaagi na Hulyo 17. An in-appoint ko na consultant sini na programa mao tabi si dating Board Member Joy Dellomas, na labi kaaktibo sa cooperative movement. Siya an magiging kadanun ko basi lalo nato mapakusog ini na programa kun haen daghan an makinabang. Sa katunayan, nakiistorya an cooperative council sa Land Bank of the Philippines basi madanunan an mga grupo na ini na mapaunhan an kanira mga negosyo nan madanunan an mga miembro san kada grupo. Sa paagi san MCDC may-on na kita sin sayo na coordinating agency .

Sa presente tabi, padagus an konstruksiyoin nato san bag-o na Wet Market para sa mga paratinda isda nan karne, nan pag nahuman ta na ini na Wet Section duon ta ibalyo ini na mga paratinda nan yadto na mga dry goods traders didi sa may pader ni Mr. Benjamin Yu sa Padre Diaz Street sa sulod san relanse basi mapaayos ta man an sector san transportasyon sa luwas. An kantidad sini na wet market labi un milyon de pesos.

San Enero, inbatugan ta na tabi an operasyon san Municipal Slaugherhouse didto sa Barangay Zone 7. Didi na tabi an pagbuno nato sin mga orig nan mas malinig,dianis na lugar ini kumparar sadto na luma na carneceria didto sa barangay Obrero. Nan sa paagi sini na karnecieria, mas nakaseguro kita sin mas malinig nan mayad na karne na nag-aagi sin inspeksiyon san ato meat inspector.

Sayo sa inmamalaki nato na programa ini na Tinampo-para-sa-Progreso Program. Dapat marealizar san ato mga nagkapera na kabubungto na dako-dako an impact o epekto san programa patinampo sa pag-unhan san kamonidad. Kun mayad an tinampo, madali an komersiyo, madali an pagbiyahe san tawo, madali an progreso. Kaya ngani mantenido tabi nato an Heavy Equipment Program. Maski luma na an mga kagamitan nato na naipundar pa san gobierno local san panahun ni Ex Mayor Guiming, padagus ini sa pag-asikaso nan pagmantenir san ato mga tinampo sa barangay farm-to-market roads. Idagdag pa nato didi an padiyo diyo na mga pasemento nan imprastraktura na kaya pondohan san municipio. An mga tinampo padagus nato inmantener sini na taon maski ngane kada y vez, nararaot san mga maraot na panahun. Pero dahilan sa padagus an ato programa, maski puropano, an Bulan an bungto didi sa Sorsogon na may mga mayad na barangay road:

1. Kun matatandaan nato, daku-dako na baha, sayo sa pinakadako sa kasaysayan san Bulan nan Sorsogon an nag-agi sa ato san nakaagi na Pebrero 21-22. Naraot an 80 porsyento san mga tinampo ta. Pero dahil san ato Heavy Equipment Program padagus nato na narehabilitar, in-improve, inmantenir, inrepair, in regravelling: Lahong to Beguin Road, Pawa to Lahong Road, Fabrica to San Rafael Road, Abad Santos to San Juan Daan Road, San Juan Bag-o to Abad Santos Road, Fabrica Crossing to Otavi Road, San Ramon Crossing to Butag, Beguin to Jamorawon Road, Jamor-awon to Liman Road., Liman to San Francisco Road, Jp Laurel NIA Road, Hiway Crossing to Somagongsong Road, Hiway to BLISS Road, Buntay to Calomagon Road, Calomagon to Antipolo Road, Barangay Taromata Road, Busay to Calpi Road. Aram ko daghanun pa an mga bisayon ta na tinampo pareho san Calpi-Bical to Dolos Road, nan Padre Diaz Road pero dire kita nagpapahuway sa pag-asikaso san Farm-to-Market Roads na mao an pinakabuhay san ato mga barangay.

2. May mga padiyo diyo man kita na mga Infrastructure projects na importante man sa pagbuhay san tawo sa barangay; pareho san mga minasunod: Jamora-awon construction of riprap, Dolos road concreting, Zone 4 road concreting, Marinab road concreting, San Rafael construction of footbridge, Magsaysay repair of bridge abutment, Concreting of Fabrica-San Rafael Approach, Marinab Approach concreting, Pawa Approach concreting Calpi construction of river control/ slope, Inararan repair of spillway nan construction of flood control.

San Abril 28, 2008, onra san mga taga-Bulan na bisitahon kita ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo sa pagluchar niya san Central Philippine Nautical Highway para sa RORO. Kaupod ni President GMA si DOTC Secretary Leandro Mendoza nan mga haralangkaw na opisyales san Bicol Region. Kun madagos ini na RORO, dako an magiging kaambagan sini na programa para sa ekonomiya san ato bungto.


San Octobre 3, inrecibe san bungto san Bulan hale kan DILG Secretary Ronaldo Puno an National Level Award bilang Model Town on Good Practice in Local Governance-Facility for Adaptation and Replication (GO-FAR) Program.

San November 20, inrecibe ko man tabi hale kan Vice-President Noli De Castro an Punong Payan Award of Excellence for Solid Waste Management Category- National Award san League of Municipalities in the Philippines.

San sayo kataon, kita tabi an Regional Saringgaya Awardee for the Ecology.
Entero ini na mga premyo o award na narecibe ko o san bungto ta alay nato sa kada taga-Bulan.

Dahilan san nakikilala na an bungto ta sa Ecological Protection nan Solid Waste Management Program, indadayo na kita san mga hale sa iba na lugar basi adalan lang an programa ta o imudon an lugar ta lalo na an Ecopark. Yaa tabi an listahan san mga grupo sin tawo o LGUs na nagbiista sa ato para sa kanira mga educational tours on Solid Waste Management:

1. Agosto, mga taga-Cataingan , Masbate an nagbisita;
2. September 19-20, mga estudyante hale sa U.P. National College of Public Administration and Governance, Diliman Campus;
3. Octobre 28, mga estudyante hale sa bilog na division san Sorsogon para sa kanira Youth for Environment in Schools o YES-O;
4. November 20-21, 20 na buses sin mga estudyante hale sa Sorsogon National High Scool;
5. December 15, Study Tour san Liga ng mga Barangay hale sa Tigaon , Camarines Sur;
6. December 22, Learning Journey san mga Barangay Officials hale sa Poblacion, Sta. Elena, Camarines Norte.

Niyan na Enero nan Pebrero, inaasahan ta na maarabut an nagkapera pa na mga LGU’s basi mag-adal san Good Practices nato sa Solid Waste Mangement. An Magarao, Camarines Sur, Bato, Catanduanes, nan Paracale , Camarines Norte, nan iba pa para sa kanira Inception Workshop na kita na mga taga-Biulan an matukdo sa kanira.

An programa ta sa kapalibutan mao niyan an sayo na modelo sa bilog na Pilipinas kun kaya ngane, indadayo na kita nan nakikilala na an Bulan. Dire ini mangyayari kun dire tabi sa kooperasyon nan partisipasyon niyo.

Sa sulod sini na taon, san March 24, pinal na nato in-implemetar an Waste Segregation policy nan an “no- segregation , no- collection policy” san basura. Nan dahil may mga programa kita sa recycling and re-use, an dati na 20 metric tons per day na basura na nakukuwa san mga truck ta, niyan nabawasan na, naging 15 metric tons na lang per day.

Daghanun an mga aktibidades nato sa bilog na taun 2008. Huyaa tabi an mga minasunod:

1. San Marso, inkondukta nato an “Bayabay sa Tinampo” o Information, edication campaign tungkol sa environment programs nato;
2. Pebrero hasta Marso, in-implementar nato an Mayor Helen Poblacion Improvement Program; paayus, palimpiya san mga kanal sa poblacion, pagayun san mga parking areas , pagpintura san mga gutters nan mga poste san ilaw;
3. Inluchar ta man san Marso an Search for the Cleanest, Greenest and Model Poblacion Barangays on Solid Waste Management . Katuyuhan sini na ma-enganyar ta an mga barangay sa poblacion na maghiringuha sa pagpakay-ad man san kanira mag lugar bilang parte san kabilugan na paghinguha nato entero sa municipio. Huyaa tabi an resulta kada bulan batug san iluchar nato ini na pakontest:
Marso: Zone 8, First Place; Zone 1, second; Zone 5, third
Abril: First Place an Zone 8, Zone 4, second; Zone 1, third
Mayo:Zone 8 an First Place; Obrero, second, Zone 5, third
Junio: Zone 8, first; Obrero, second, Zone 4, third

San Hulyo, inbarahin ta ini na mga barangay sa duwa na kategoriya, nan an pag-evaluar, naging quarterly o kada tulo kabulan na.. Category A an entero na Zona san Poblacion; nan Category B an entero na Adjacent Barangays. Kaya mao ini an minasunod na mga resulta:

July, August, September Quarterly evaluation:
Category A: Zone 8 first, Zone 4 second, Zone 5 third;
CategoryB: Obrero first; Sta Remedios second; Managa-naga, third

An para sa 4th Quarter evaluation tabi, October, November nan December,
sa Barangay Night 2009 na nato i-anunsiyo.

4. San Agosto hasta Septyembre, inkondukta nato an duwa ka bulan na Symposium/Infromation drive tungkol sa solid waste management nan global warming and climate change sa mga escuelahan san pobalcion nan roadside barangays

5. San Septyembre, inkondukta san DILG Regional Office an Capability
Building Activity for Bulan Good Practice Project Team sa irarum san DILG GO-FAR Program. Intukduan na an project team ta kun pan-o i-handle san municipio an mga maarabut na bisita sa Bulan.

6. San Octubre 3-4, inkondukta nato an ika-opat na Annual Fiesta sa
Kabubudlan 2008 didto sa Calomagon Ecopark. Labi 5,000 na mga tawo, hale sa mnalaen-laen na lugar sa Bulan an nag-entra sa mga aktibidades nato lalo na an tree-planting activites ta . Nagkaigua man kita sin Laro ng Lahi, Environmental Film showing, overnight camp-out, pa disco nan banal na misa.

Gusto ko tabi pasalamatan an entero na barangay, escuelahan, mga organisasyon nan mga fraternity sa padagus niyo na pakisumayo sa ato programa pangkapalibutan. Nan gusto ko man tabi hatagan onra nan pagpasalamat an Technical Working Group sa pamumuno ni Ms. Kelly Tan kay sira an dako ko na kadanun basi maisulong ko ini na bisyon para sa Bulan.

An goal o katuyuhan nato tabi sini na environment program mao an ” Building a small space of hope in the big wide face of Mother Earth.”


An programa nato sa nutrisyon o pagpakay-ad sa salud san ato mga kabatan-an nakasulod man tabi sa mga departamento san Rural Health Unit, Municipal Social Welfare and Development Office, Municipal Agriculture Office nan koordinado man ini sa Department of Education.

In-appoint ko tabi sa Municipal Nutrition Committee bilang Action Officer mao si Annie Lolos. Siya an nagsusubaybay san entero na aktibidades sini na comitiba.

Sa sulod sini na taun, pareho man san sayo kataon, in monitor san ato Nutrition Committee an status san nutrition san ato mga kabatana-n batug sa pre-school hasta sa elementary level. Kumpleto an mga datos nato hale sa DepEd, MSWDO, RHU nan ini in-eebalwar nato bulan-bulan basi masubaybayan nato an kamutangan san mga bata.

May-on kita na-monitor na 598 pre-schoolers nan 195 na elementary-level pupils na undernourished hale sa 13 na barangay san Bulan.

Batug na Oktubre hasta niyan na Disyembre, nagkondukta kita sin supplemental feeding tolo kabeses an semana para mapakay-ad nato an nutrition status sini na mga bata, nan ini na aktibidad inhihimo nato didto sa Alberto De Castro Elementary School sa Sabang, Zone 2. Naniwala kita na kaipuhan consistent an feeding program para maka-cope up ini na mga bata. May sistema kita sin pagmonitor kun na-attain na nato an obheto.

An municipio san Bulan ungod sa pagpatupad san Over-all Implementation san Philippine Plan of Action for Nutrition. Sa katunayan sayo kita sa mga bungto san probinsiya na positibo an ebalwasyon sa pagpatupad sini. Nan sayo kita sa pinakadiyo an prevalence of malnutrition.

Sayo na grupo na kadanun ta sa comprehensibo na implementasyon san programa mao an BNS o Barangay Nutrition Scholars. May-on kita sin 72 enrolled BNS sa 57 na barangay. Onum na barangay an wara pa BNS. Maski baga nasa subsidiya san barangay ini na mga BNS, alagad, nag-aasiste pa gihapon an municipio sa kanira.

San nakaagi na Disyembre 18, nagkondukta kita sin sayo na feeding program para sa 1,500 na kabatan-an sa Plaza Rizal. Inpapasalamatan ta man tabi an nagkapera na mga kabungto ta na personal nan pribado na nag-pi-feeding sa mga lugar nira. Salamat po sa bulawan niyo na mga boot na madanunan ini na mga undernourished na mga bata. Ingagahuyan ta man an mga kabungto nato, lalu na an mga fraternities nan civic groups o an mga nasa abroad na kabungto na gusto magdanun, open po an municipio sa magiging pagdanun niyo. Ikoordinar lang po nato sa Municipal Nutrition Committee.

San nakaagi na Disyembre 28, binisita kita sin sayo na grupo sin mga Canadian nan Australian Nationals na nagdonar sin weighing scales o timbangan san mga bata. Ini na pakikoordinar sa paagi san kagahuman san Municipal Nutrition Committee.


Sini na taun 2008, inagihan man kita sin mga kalamidad na nangaipo sin aksyon san ato gobierno local, lalo na san Municipal Disaster Coordinating Council o MDCC. San Pebrero , sobra sayo kasemana kita inuran sin makusugon nan naranasan ta an sayo sa pinakadako nan pinakahararum na baha didi sa bungto ta san Pebrero 20 hasta 22. Ini an ikaduwa sa daragkuon na baha na tuminama sa ato sa sulod sin duwa kataun. An sayo nangyari san Mayo 2007.

An kaayadan lang sa naging paghanda nato kay Pebrero 15 pa lang naghinguha na kita makikoordinar sa Provincial Disaster Council nan Pebrero 18, inaktibar ko na an MDCC nan an mga BDCCs. Naging ungod an pabayabay nato sa radio, mobile patrols, BDCCs, nan entero na klase na alarm system inhimu ta.

Dahilan sini, wara kita sin nai-rehistro na namatay dahil sadto na baha. Pero dire nato naibitaran an destroso sa mga pananum, mga negosyo, fishponds, nan mga imprastraktura. Nadanyos an agrikultura nato sa kantidad na 11 milyones pesos, nan sa imprastraktura umabot sa 30 milliones pesos. Daghanun na pamilya an in-ebakwar ta nan inayudahan san MSWD nan MDCC sa mga evacuation centers. Entero an 63 na barangay puro may mga evacues na nairekord. Alagad naging preparado kita sa sitwasyon na ini.

San Hunyo 20-22 uminagi an Bagyong Frank nan san Septyembre an Bagyong Pablo, alagad sa entero na mga maraot na panahun na ini, permi naging preparado an MDCC. Wara sin buhay na nabutang sa peligro dahil sa kahandaan san mga taga-Bulan.

San Nobyembre 14, nasunog an sayo na block kun haen daghan na negosyo an nakatindog. Pasalamat kita sa mga nagresponde na bumbero hale sa iba na bungto, nan lalo na an Bulan Fire Protection Unit nan Bulan Filipino Chinese Chamber of Commerce Fire Brigade nan an manlaen laen na organisasyon na nag-akuder basi dire na ini magkalat sa iba na lugar sa Sona 6.

Sayo sa inhimo nato dahilan sini na paghampang nato san mga kalamidad mao an pag-organisar nato san Bulan Rescue Team na pinamumunuan ni Konsehal Simmy Gerona. Ini na action team kompuesto sin lima katawo na magagahuyan maski nanu na oras kaipuhan lalo na kun panahun sin kalamidad o emerhensiya Ini na grupo may pormal nan propesyonal na training sa disaster situations.. Nan sa koordinasyon sa Pulis, Kabalikat, BEAT, nan MDCC, epektibo ini na grupo na makaayuda kun kaipuhan. Pasalamatan ta man tabi an National Office of Civil Defence dahil sa an Bulan tinagan nira sin duwa na lifeboat na magagamit sa mga emergencia.

An Bulan Rescue Team nakaayuda man sa pag retrieve sadto na unom na bangkay na napadpad didi sa kadagatan san Bulan hale sa Romblon sa lumubog na Princess of the Stars san Sulpicio Lines dahil sa Bagyong Frank.

Sa niyan tabi, lalu nato inpapakusog an koordinasayon nato sa RDCC nan Provincial Disaster Coordinating Council, lalo na ini na in organizar ni Gobernadora Sally Lee na Provincial Public Safety Office.

Sa lado tabi san transportasyon. An Bulan sa niyan may-on na sin dako na volume sin public transport vehicles lalo na sa poblacion. Nakarehistro na kita sin sobra sangribo na pedicabs, 1400 na motorized tricycles, 40 na public utility jeepneys na miembro san asosasyon didi sa Bulan, 12 na minibuses, 10 na aircon vans, nan poco mas o menus, 30 na manila bound buses, Idagdag pa didi an ginatos na mga single motorbikes, mga bisikleta nan mga private vehicles nan trucks. May-on man mga kolorum na mga sakayan na ingagahuyan nato na magparehistro na san kanira mga sakayan. San 2005, nakarekord kita sin 199 na aksidente, nan san 2006, 225 na aksidente sa tinampo , kadaghanan sa single na motor nan tricycle. Nan kada taun nagdadagdag ini na statistika sin aksidente.

Sa niyan, mahigpit kita sa pag-implemntar san Annual Orientation Seminar para sa mga nagkukuwa sin MTOP o MPOP. Dire ta in tatagan prangkisa an mga nasa tricycle o padyak na wara sini na seminar. Kaya kun wara sin permit an sakayan san mga nagpapasada puwede ini masita dahil sa pagiging kolorum. Ikatolong taun na ini na inhihimo ta.
Sayo pa sa katuyuhan sini na seminar an basi makaaram an mga drivers ta sin traffic rules and regulations nan makaibitar sa aksidente.

San Disyembre 2-5, nagpakondukta ako sin opat kaadlaw na seminar training workshop para sa treinta na tanods san poblacion, onum na traffic officers, mga pulis na naka-assign sa traffic section nan mga empleyado san municipio. An nagtukdo sa kanira sayo na eksperto hale sa LTO. Sa Enero niyan na masunod na taun, pormal na matrabaho na tabi an traffic management team nato sa poblacion, basi tabi maging trangkilo nan disiplinado an saato trapiko.

Gusto ko man tabi ireport sa iyo na ini baga na paradahan san mga traysikol ta sa hampang san Botika Mayralda, hampang san Diamond Bakery, hampang san Plaza Rizal nan sa may kara Dopols, inpaayus man tabi nato yuon bilang parte san ato programa sa mas bisay na pagparada. Kun mahuman na tabi an wet market section, ibabalyo ko na tabi entero ini na mga paratinda didi sa almacen ni Mr Bina Yu, nan ipapahingayad ko man nan pagayunon an mga paradahan san mga paratraysikol duon. Pati na tabi yadto na sa may Zone 6 area. Sayo man ini sa mga magayun na plano na naisip ni Konsehal Dondon De Castro bilang Chairman san Committee on Public Utilities., nan gusto ko maimplementar nato ini sa 2009. Sa otro taun, magiging magayun na yuon na lugar sa may paradahan san relanse apesar na mas dire na peligroso sa mga pedestrians nan motorista nato.


Madagdag pa ako sin report tungkol sa mga Social Services Program, puwera san mga namensiyonar ko na kanina.
Kun iisipon baga tabi, entero ini na mga programa nato puro social services, o mga programa para sa tawo, particular para sa mga taga-Bulan.

Pilosopiya political san ako Administrasyon na , “Man is the center of all development”. Kaya ngane tabi, sa abut san kakayahan san municipio, entero an programa nato puro para sa kaayadan san mga taga-Bulan.

1. Sa paagi san Department of Environment and Natural Resources, nan sa ayuda sa pagproceso san ato Tasador Municipal o Assessor’s Office, narealizar nato an pagdistribuer sa programang “Handog Titulo Program” sin 600 hektaryas na ingod sa Barangay Sagrada nan Quezon para sa 275 na recipients;
2. Inasistehan san municipio an mga residentes san Barangay Somagungsong para sa kanira socialized resettlement site para sa 210 na lote;
3. Sa lado san social care san MSWDO, may nai-rekord sa municipio na 18 na kaso sin Children in Conflict with the Law o mga bata na delinquente, inasikaso ini san mga personnel ta basi madanunan an mga bata na ini segun sa Child and Youth Welfare Code.
4. Sa lado san Women Welfare Program, may naireklamo sa municipio na 31 na kaso sin pang-abuso sa kababayehan, 19 an physically battered women., 7 na kaso sin economic abuse, 5 na kaso sin emotional and psychological abuse. Tolo na sini an nasang-atan ta sin kaso dahil sa pagmaltrato sin babaye. Inpapatanidan ta an sin-o man na ugali an mag-pakulog babaye o asawa o bata na dire maalang-alang an gobierno local na idemanda an sino man na naglalabag san batas sa pagprotehir san kababayehan.
5. Sa problema sin pang-abuso sa mga kabatan-an , nakarecibe kita sin 34 na kaso sin pang-aabuso sa mga bata; 13 na kaso sin rape, 8 an insang-atan na kaso, 5 an nasa imbestigasyon; sa kaso sin acts of lasciviousness o pangbastos sin bata , may 6 na recorded, nagsang-at na kita sin sayo na kaso, 5 an nasa proceso; sa kaso sin pagpakulog bata, 9 an naireklamo, 1 an may kaso; sa kaso sin trafficking, 6 na hale sa Matnog an inbalik ta sa Matnog for referral sa kanira MSWDO. In papadumdum nato an sino man na tawo na mang-abuso bata, lalo na kun kapamilya, na dire kami mapahunod sa iyo kun an kaayadan san bata an nakataya.
6. Sa lado man sin paghatag mga ayuda pinansiyal sa mga nangaipo: 1,173 katawo an nagrani sa ako opisina para ma-ayo sin mga ayuda medical, pangpalubong, nan iba pa na asistensiya na nagkakantidad sin 1,485,245 pesos; Para sa Assistance to Individuals in Crisis Situation o AICS, nakahatag kita para sa 230 katawo sin 77,675 pesos;
7. Sa serbisyo san truck sa mga burial services, nakapahudam kita san sakayan sin 135 na beses;
8. Sa lado san Senior Citizens, padagus an saato pagimplementar san Senior Citizens Act, kun haen nag-iisyu kita sin Senior Citizens Discount Booklet nan IDs para sa mga benepisyo san mga kagurangan ta. Sa niyan naka-isyu na kita suon na mga papeles para sa 3,185 katawo . Organizado ta naman an harus entero na mga senior citizens sa kada barangay. Si dati Konsehal Joe Tan an in-appoint ko na OSCA chairman o Office of the Senior Citizens Affairs.


An opisina san Civil Registrar may-on man mga programa basi mapakay-ad nato an civil registration san mga taga-Bulan. Batug na Enero hasta Disyembre 2 sini na taon, nakaisyu an opisina sin sertipiko para sa 2,095 na mga bag-ong panganak na babies, 228 na kinasal, nan 478 an binawian sin buhay sa mga taga-Bulan. An presente ta na populasyon nasa poco mas o menos 95,000 katawo na.

Nagkondukta man sin mga Mobile Activities an LCR basi makakadto an opisina sa mga barangay nan makadanun sa civil registration. An mga lugar na nabisita san LCR mao an mga Barangay san Obrero, Namo, Calomagon, Zone 4, Zone 6, Padre Diaz, Managanaga, Zone 2, Beguin, San Isidro, Nasuje. Nagpa-Mass Wedding kita sa Calomagon san Mayo.


An Sangguniang Bayan sayo sa dako na kadanun san ako Opisisna nan san mga departamento sa paghimo sin mga programa san Gobierno Lokal sa paagi sin mga kaipuhan na lehislasyones o mga batas-lokal. Ini sa pamumuno san ato Vice-Mayor na si Honorable Manuel Gogola.

Sa sulod sini na taun, nakahimu nan nakapasar an Sangguniang Bayan sin 68 na mga resolusyunes nan 9 na ordinansa. Presente man sira naghihimu sin mga pag-adal para sa pag rebisa san Municipal Revenue Code nan Comprehensive Land Use Plan.

Basi mapakay-ad lalo an kanira mga pagtrabaho sa sulod san Konseho, ini na mga miembros san Sangguniang Bayan nagpakondukta para sa kanira kaayadan sa trabaho sin sayo na Training -Workshop on Parliamentary Procedures and Administrative Investigation san nakaagi na Oktubre 20-21. Ini inasistehan san ato DILG Office.


San Disyembre 17, eksakto sangtaon na san abrihan nan mag-operate na an Bulan Integrated Terminal.

Ini na terminal sin mga bus, sayo baga na plano segun sa Urban Expansion Program san Municipio , sa dahilan na nag-dadako an bungto ta nan kaipuhan ta na i-plano an paghiwas nan pagdako san poblacion. Sa sulod sin 10 o 20 anyos batug niyan, ini na presente na poblacion maiswag na an development paluwas san Banuang Daan River . Sayo pa, maski diin kita na ciudad o bungto magkadto, kadaghanan san kanira terminal yadto na sa luwas san boundary san poblacion o sentro, Sayo ini na long term-planning na nangaipo sin pagsabut san ato mga kabungto.

Batug na iplano nan intindog hasta na mag-operate na ini, naging kontrobersiyal ini na proyekto. Sa katunayan, an mga tawo na dire naruyag sini lalo na an mga nasa lado san opsisyon sa politika local nagsang-at sin kaso o reklamo kontra sa ako bilang mayor.

San Oktubre 2007, san sayo kataun, kinasuhan ako san mga nagpetisyon, sa pamumuno ni Atty Redentor Guyala nan Albino Guyala, kaupod an siyam na iba pa sin kaso sibil na mandamus, temporary restraining order nan writ of preliminary injunction sa Regional Trial Court Branch 65. Alagad san Enero 10, 2008, binasura san Korte ini na kaso nira kontra sa ako. An hinimo nira nagsang-at gihapon sin Motion for Reconsideration. San Abril 10, 2008, In orderan ako san Korte na maghatag sin sinumpaan na kasuratan na entero an papeles san Terminal in sumiter ko na sa COA o Commision on Audit. In himo ko tabi ini.

Pakatapus sini na order san Korte, nagsang-at gihapon ini na mga kalaban mi sin panibag-o na Motion to Suspend Operation of Bulan Central Bus Terminal sadto mismo na Abril niyan na taon. Dinagdagan pa nira ini sin sayo na klase sin supplemental petition para sa COA. Alagad san Oktubre 20 niyan na taon, binasura na naman san Korte an kanira Motion to Suspend Operation san Terminal, pero tinugutan sira na marekesa an mga papeles sa COA tungkol sa Terminal. Komo wara man kami intatago, kumporme ako sini na desisyon.

Pero dire pa sira nakuntento san desisyon san Korte san Oktubre 20, nagsang-at gihapon ini na mga nagpetisyon sin sayo na Motion for Partial Reconsideration. Alagad, san nakaagi na Disyembre 12, binasura na naman san Korte an kanira petisyon.

Dire ko aram kun san-o man lang ini maurudong na mga tawo, an imud ko ngane dire ini maurudong. kaya ako man preparado sa paghampang sa kanira. Aram ko na an permi motibo sini politika . Kunsabagay sayo kita na demokratiko na nasyon, nan may derecho man sira maghaput maski hanggang sa Korte Suprema. Alagad, naoogma ako na maski porupano maaram an Korte ta maghatag sin desisyon nan hustisya nan ini na mga petisyon nira ibarasura san Korte.

Sa niyan tabi, fully operational na an Terminal ta. Otsenta porsyento san mga nag-aagi didi mga hale sa Isla san Ticao nan Masbate Mainland. Nan daghanun na na positibo na karanasan o pangyayari an ato nairekord. Mas organizado, mas trangkilo, mas malinig, mas kumbeniente, mas disiplinado an transport system nato dahil sa terminal. Tutuo na may mga nai-encuentro pa kita na mga problema o may narerecibe pa kita na mga reklamo, pero insigida nato ini inaaktibaran, lalo na san Terminal Management nan kapulisan ta. Sangtaun pa lang tabi ini nan kun baga sa tawo, bataonun pa, pero, maski ngane sa niyan pa lang in-place na an entero ta na kaipuhan para sa kaayadan san mga nagbibiyahe nato na mga kabungto nan kapuwa kataraning na bungto. Maabut an oras na lalo nato ma-iimprove an sistema nato sa Terminal. Mismo an mga tag-ibang lugar na apresyar sa ato dahilan sa inhihimo ta sa terminal. Dire ko na tabi isaysay pa an mga positive records nato kay halabaon ini.

Batug san itindog an terminal, nakarehistro na kita sin poco mas o menus 300,000 mil katawo na naggamit paluwas nan pasulod san terminal. Nakapadispatsa na kita sin poco mas o menos 8,500 na biyahe paManila puwera pa san biyahe hale Manila, nan nakalikom na kita sin gross income na 2.6 milyon pesos. Maabut an panahun na marerealizar nato na mayad an foresight o pananaw sa puturo san ato mga lideres sini na bungto.


Daghanun pa tabi an gusto ko ipaabut na accomplishments san Administrasyon ko, pero insumada ko lang an mga sa paniwala ko mga importante na puntos na dapat maaraman tabi niyo sa paagi sini na Report.

Bilang lider, ina nan mayor san padaba ta na komunidad, pagsadire niyo ako. Nan ini inpanuga ko sa iyo sa kampanya, nan oro-adlaw ko indudumdum. Nan ini inpapanindugan ko. May mga panahun na sa katrangkiluhan san ako pagturog kun katutnga may napukaw sa ako sa balay kay may nangaipo san desisyon ko o aksyon ko bilang lider. May mga panahun na nadesisyon ako na aram ko may makukulugan sin buot lalo na kun kaapin sa politika o parientes, alagad inpipiyongan ko ini kun kaayadan san kadaghanan o san bungto an nakataya. May mga panahun na habu na magkiwa san lawas ko kay pagal na ako maghapun sa opisina pero napirit ako na himuon yuon na trabaho dahil obligasyon ko bilang lider nan mayor. Wara man tabi sin Mayor na otso oras lang an adlaw para sa trabaho pareho san ordinaryo na empleyado.. Magurang ako san bungto ta nan an sayo na magurang dapat aligmata sa pangaipo san kaniya pamilya.

Kaya ngane, nahiyom na lang ako , kun may mga tawo, na dahil sa politika, an paghuna mo sira lang an maaram magmakulog sa komunidad . As if patriotism and love for community is exclusive!. Didi ko naimud nan nareparo an ati san politika na may mga nagkapira na tawo na dahil gusto man magpakila na padaba nira an komunidad hihimuon an entero na ratakon, dustaon nan pakaraoton ka. PERO, didi ko man naimud nan namatean an rinibo na mga taga-Bulan, bata nan gurang, pobre nan mayaman, na silensyo na nagpapadaba sini na bungto nato sa paagi sin pagpartisipar sa mga programa nan mga aktibidades san komunidad.

Dire tabi ako nagrereklamo o nag-aagrangay sa gub-at san responsibilidad nan obligasyon san katungdan na intiwala, inkumpiar nan inhunod niyo sa ako. Gusto ko ipaliwanag na kun may mga kakulangan man kami na opisyales niyo, o ako bilang mayor niyo, an saiyo pagsabut nan pagpasensiya o dispensa an inaayo namo. Abierto tabi an saako opisisna sa mga agrangay man niyo tungkol sa amo kakulangan. Naniwala ako na mas may bunga na dianis an dialogo kaysa komprontasyon nan pakihiran o pakaraot..

Naging tradisyon na didi sa bungto ta, batug san mag-ingkod mayor si Guiming nan magsalida man ako, an municipio nato an sponsor san New Year’s Eve Mass sa simbahan. Sa atubangan san Altar nan sa hampang niyo entero, nagpapakumbaba kami sa mga kakulangan , kaluyahan, mga imperfeksiyon namo bilang lider sin sayo na komunidad. Nan permi kami naayo pangadye hale sa iyo na gabayan kami sin sayo na solomonic wisdom para sa Bulan.

Sa solod sin 12 y media kataon, batug san 1995, intugutan niyo kami sin pambihira na tiwala sa pagrenda san komunidad ta. Inpapaisi tabi namo kamu na dire namo yuon insasayang na tiwala niyo. Gusto namo makabilin sin sayo na legasiya sin liderato na may onra nan integridad lalo na para sa mga kabatan-an nato didi sa Bulan.

Bag-o tabi ako magtapos sini na Report, imbitaran ko tabi kamo sa tradisyonal na New Year’s Eve Fireworks Display pakatapos san New Year’s Mass na i-sponsoran san Gobierno Lokal. Makadto tabi kirita pakatapos san Misa sa may Pier 2, dire na sa Plaza, kay basi maibitaran ta an aksidente o sunog. Puwede man kita mag-imud sa may Pier Uno. Matatan-aw man ini na fireworks display hale sa baybayon san Zona 2 pakadto sa may Zona 7.

Asahan po niyo na padagus an pagpadaba namo sa komunidad ta. Wara madanun sa bungto ta kundi kirita.

Sa ngaran san ako Pamilya, ini an saiyo mayor, HELEN DE CASTRO, nagpapakumbaba tabi sa iyo. Inpapaabut ko tabi an sayo na Maogmang Pasko nan pangadye ta an Progresibong Bag-ong Taon 2009!

Position Paper of the Municipal Government Of Bulan Regarding Margaja Mining In Bulan.

Note: from PIO-Bulan to Jun Asuncion

Hereunder is a copy of the Position Paper of the Municipal Government of Bulan on the issues you raised regarding Margaja mining in Bulan.

November 8, 2008

Honorable Iggy T. Arroyo
The Committee Chairman

The Honorable Committee Members
Committee on Natural Resources
House of Representatives
Metro Manila


Section 138, Chapter 2, Book II of RA 7160 or the Local Government Code of 1991 states, “ xxx . The permit to extract sand, gravel and other quarry resources shall be issued exclusively by the provincial governor, pursuant to the ordinance of the sangguniang panlalawigan…”

We respectfully submit to the Honorable Committee that the issue on the granting of approval and permits to prospectors of and operators on quarry resources is beyond the jurisdiction of the municipal government.

What the municipal government does, upon application by the quarry operation applicant, as part of the application procedure, is to issue a certificate of endorsement that it interposes no objection prior to the securing of the necessary permits and license from the concerned DENR agencies and the provincial government.

It is up to the concerned DENR agencies and the provincial government to judiciously decide whether the necessary requirements have been complied with. Given their technical expertise, which is beyond the scope of this local government, the former can very well determine and decide on the granting of permits on these resources.

As far as the Municipal Government is concerned, we were informed that there was a permittee of magnetite sand quarrying in our locality, first in late 2006, and then the permit was renewed in August of 2008.

On the matter of taxation, it will be up to the provincial government to remit the share to our municipal government and to the concerned barangays where the quarrying is taking place, for the utilization of our local resource.

As to the matter of operation, while it is within our territorial jurisdiction, we are of the presumption that the supervision on compliance to standards set forth by law rests with the agencies concerned who have issued the permit to such an activity.

Municipal Mayor

2008 Year-End Report Coming Soon

Submitted on 2008/12/11 at 9:38am


Please watch out for the 2008 Year-end Report to the People of Bulan by Mayor Helen C. De Castro.We shall post the Annual Report thru this site before the end of December.

The report shall cover all the accomplishments of the De Castro Administration for the year 2008.

Merry Christmas and a Happy New Year to all!


Submitted on 2008/12/11 at 9:34am
Press Release
Local Government Unit of Bulan


Bulan, Sorsogon, November 21, 2008


 The League of Municipalities of the Philippines (LMP) cited Mayor Helen C. De Castro of Bulan, Sorsogon as one of the Most Outstanding Mayors in the Philippines in the area of ecological protection during the League’s 2008 General Assembly at the Manila Hotel on November 19-21, 2008. Vice-President Noli De Castro, representing President Gloria Macapagal-Arroyo presented Mayor De Castro a Special LMP Medallion and a Plaque of Commendation for her efforts.

In 2004, Mayor De Castro, full of vision and zeal for the environment, launched her Solid Waste Management Program, and this led to the institutionalization of the town’s annual Feast of the Mountains and the establishment of the Bulan Ecological Park out of the once municipal garbage site. This site is now becoming a model for other communities.. Early this year, the Municipality of Bulan was awarded the GO-FAR award by no less than DILG Secretary Ronaldo Puno. Bulan is now a replicating LGU nationwide. Last year, Bulan was a Saringaya Awardee of Bicol. It can be recalled that the De Castro Administration, since the time of former mayor Guillermo De Castro, has already been a consistent winner in regional and national awards on the environment. The incumbent mayor is continuing this legacy.

The LMP is composed of all the more than 1,500 municipalities in the country, represented by their mayors. This year’s general assembly feted about twenty municipalities with trailblazing and innovative programs, and Bulan is one of them. (PIO, T. Gilana)


Press Release

By  Tonyboy ( PIO, LGU-Bulan)

Bulan, Sorsogon – October is declared as the Month in honoring the Elderly, and the Bulan Senior Citizens, responding to the call for activeliness in community undertaking, came in big numbers representing various Senior Citizens’ groups.

The Office of the Senior Citizen Affairs (OSCA), headed by former Councilor Joe Tan, under the supervision of the MSWDO and the Office of the Mayor, prepared several activities for the Month for Elders. It was also supported by various Senior Citizen Organizations like the BASCA, headed by Mr. Jose Jolloso, Veterans Post-Bulan Chapter, headed by Mr. Florentino Loilo, GRETA under Mrs. Benita Guan and the FSCAP under the leadership of Mrs. Nelly Diesta. This year’s theme is “Mga Senior Citizens, puwede pa makadanon sa pag-unhan san Bulan” (Senior Citizens, contributors to Bulan’s progress).

On October 4, during the Fiesta sa Kabubudlan, the elderly came and joined the Tree Planting activities at the Eco park.

On October 6, 800 undernourished children were attended to by the elders as they conducted a feeding program at the Bulan Freedom Park.

On October 11, the Bulan Lions Club helped in ECG examinations for the elderly at the Pawa Hospital.

On October 14, some 800 elderly came for the medical and dental activities intended for them at the Sabang Park, sponsored by the LGU. Mayor Helen De Castro, in a gesture of goodwill, also provided snacks for all of them. Present to extend medical assistance were Dr. Ludovic Tan, Dr. Tita Fe Palad, Dr. San Jose, Dr. James Apin, Dr. Estrella Payoyo, Dr. Kates Rebustillo and Councilor-dentist Jolife Dellomas, Dr. Visconde and Dr. Marilou Jimenez. The Bulan Rural Health Unit also assisted.

During the Culminating Activity on October 18, a HATAW physical exercises were rendered by the Senior Citizen. It was lead by Mrs. Anilin Diaz. Also present during the program, were Mayor Baby De Castro, Kgd. Dondon De Castro, Kgd. Joey Guban, Kgd. Goto Geronga and Kgd. Jolife Dellomas.

Mayor Helen De Castro has been greatly supportive of the senior citizen sector, especially thru the OSCA. (PIO, LGU-Bulan)

From Mayor’s 2007 Report to the People of Bulan, 2008/10/23 at 5:46 AM

Mayor’s 2007 Report to the People of Bulan

Office of the Mayor, Bulan Sorsogon
July 29, 2008 at 8:30 am · Edit

Note to readers:

Published hereunder is the Mayor’s 2007 Report to the People of Bulan. To follow after this will be the Mayor’s First Semestral Report, January to June, 2008. Thank You


Republic of the Philippines


Second Term’s First Year-end Report to the People of Bulan
(June to December 2007)

By: Mayor Helen C. De Castro

Sa Pinapadaba Ko na mga Kabungto:


Dios marhay na adlao tabi sa iyo entero.
Ini tabi an saiyo lingkod Mayor Helen “Baby” De Castro, na niyan mahatod saiyo, sa paagi sini na broadcast, san ako 2007 Report to the People of Bulan , o an Report tungkol sa mga nahimo san saato municipio, sa paagi san ako Administrasyon sa primerong onom ka bulan, batog na Hulyo hasta niyan na Disyembre, sini na ikaduwa ko na turno bilang Mayor san bongto.

Bag-o ko tabi tukaron an manungod sa mga nahimuan san municipio, sa paagi san ako administrasyon, unahon ko permi siempre an pagpahayag sin maliputok nan sincero na pagpasalamat sa kada Bulanenyo, lalo na tabi yadto na mga nagboto nan nagsuporta sa amo, na mao gihapon an pilion
niyo na mga opisyales san bungto ta, na mao gihapon an hatagan niyo tiwala nan kumpiansa sa pagrenda san ato gobierno lokal, nan maging ilaw, harigi nan ulo san ato komunidad. An Administrasyon san De Castro magbatog pa kan Guiming hasta niyan sa ako nagbibilang na tabi sin Dose Anyos. Nan kun nano kay intiwalaan niyo kami sin irog sini kahalaba na na panahon, kamo na po an makasabi nan makatestigo sa paagi san iyo mandato kada eleksiyon. Naging pilosopiya politikal namo na dapat, sa paglipas san panahon, lalo kami makadara sin pagbabag-o, pag-unhan nan kaayadan; nan maging kasangkapan niyo kami sa pagbilog san padaba ta na bungto. Ini na kumpiansa sayo na regalo na dapat ko hirutan nan atamanon, pagtiwala na dapat ko ibalik sa paagi sin honesto, tutuo, episyente nan de kalidad nan pantay-pantay na pagserbisyo publiko. Kaipuhan didi , sa trabaho na ini, an hararom na responsibilidad, desisyon, dedikasyon nan debosyon.

“ Public Office is a Public Trust”. Sayo baga tabi ini na padomdom sa entero na mga Opisyal san Gobierno, na an poder, autoridad nan capacidad na inhatag sa kaniya sayo na de-kumpiansa na trabaho. Permi ko tabi in-iisip na sa pagiging Mayor ko, nasa kamot nan liderato ko an kaayadan o pagroro san bungto ta, nan sa paagi san amo Administrasyon, makabalangkas kami sin mga plano, programa nan mga proyekto na para sa kaayadan san kadaghanan na mga ciudadano. Importante man na makuwa mi lugod tabi an kooperasyon, partisipasyon nan pagdanon san mga miembros san Komunidad Bulanenyo.
Ini na paghatod ko sa iyo sin Report saro na paagi basi maaraman tabi niyo kun nano na an mga inhimo namo, segun sa tiwala niyo sa amo. Parte ini san pangako mi na accountability nan transparency, na dire kamo nai-ignorar san mga programa san Gobierno Lokal.
Nagbatog an saako ikaduwa na turno san Hulyo Uno, 2007, nan sa sulod tabi sini na onom kabulan, daghanon na na mga programa nan mga proyekto an kaipuhan maaraman niyo.

An HELEN Program permi mao an giya nan harigi san manlaen-laen na aktibidades san Gobierno Lokal ta. In-iimplementar mi ini kay mao an mga pinakamayor na mga programa sa paghatod sin serbisyo sosyal, pang-ekonomiya nan pangkomunidad na mga aktibidades. Aram ta entero na an ananuman na pagbabag-o permi mabase sa mga Programa sa Health o Salud, Edukasyon, Livelihood o Pagbuhay nan Aspeto pangEkonomiya, Environment o Kapalibutan nan Nutrisyon and Food Production. An mga Auxilliary Services pareho san Peace and Order, Disaster Management , Infrastructure nan iba pa na Development Programs puro karabit kabit sa programa nato na HELEN.

Unahon ta mun-a tabi an sa Salud o Health.
An Rural Health Unit o RHU mao an agencia lokal na nag-aasikaso san programa sa Salud segun man sa mga naiplano san ato Administrasyon. Didi nakasalalay an mga aktibidades nato basi makadanon kita sa serbisyo medikal san ato katawohan sa Bulan, lalo na yadto na mga pobre na mga ciudadano.
Batog tabi na Hulyo hasta Nobyembre, an RHU nakapagserbi sin manlaen-laen na pasyente san bilog na Bulan.
Huyaa an mga programa pangsalud para sa mga kabatan-an: Sa Expanded Program On Immunization , lalo na sa mga baby, na edad wara pa sangtaon. An nakarecibe sin mga pagbakuna sa BCG, DPT1, DPT2, DPT3, OPV1, OPV2, OPV3 bale 941 na mga kabatan-an; An nakarecibe sin Vitamin A nan anti measles, 981 na mga bata; an nabakunahan kontra Hepatitis sa paagi sin Bakuna na Hepa 1, Hepa 2, Hepa 3, bale 959 na kabatan-an. May-on kita sin suma tutual na Fully-immunized Children na an edad 9 hasta 11 meses bale 936 na kabatan-an.
Sa Knock-out Tigdas nan Vitamin A Supplementation na hatag san DOH, pero an Gobierno Lokal an nag-implementar, sa danon san mga BHWs nato, 9,154 na mga kabatan-an edad 9 hasta 48 months an nahatagan sin Anti-Tigdas na bakuna. 14,945 na mga kabatan-an naman sa bilog na Bulan an nakarecibe sin Vitamin A Supplementation basi maibitaran an mga hapdos sa mata. Ini hinimo san Oktubre 15 hasta na Nobyembre 15.
Para naman sa mga Pregnant o Lactating Mothers, sa mga Borod, may-on kita sin regular na mga programa para sa kanira. Nakaserbi an municipio ta sin 1,002 na borod batog na Hulyo hasta Nobyembre. Nakahatag man kita sa kanira sin mga bakuna na TT2, Iron tablets nan Vitamin A. 860 na borod an pinaanak san ato mga municipal midwives. Sa Clinic mismo san RHU sa Obrero, nakapaanak kita sin 33 na borod. Kun dire pa tabi niyo aram, may-on na kita sin delivery room doon mismo sa RHU-Obrero. Apuwera pa soon, padagos an pagmonitor san ato mga health workers sa sector sin mga borod nan mga bata. Labi an ako pagreparo na maatenderan talaga an grupo na ini kay basi trangkilo an kanira pag-anak.
Sa mga mahapdos sin TB o Tuberculosis, nakaserbi kita sin 245 na pasyente sa paagi sin bulong nan eksamin.
Sa pagkondukta sin mga laboratory examination, nakaserbi kita sa 1,200 na tawo na nagpalaboratorio san kanira mga dugo, ihi nan sa fecalysis.
Sa Family Planning activities naman, nakaserbi kita sin 5,054 na mga tawo sa manlaen laen na pagpili sin Family Planning methods , artificial man o natural. Kaupod na tabi didi an mga paseminar, konsultasyon nan paghatag sin mga gamit sa family planning. Importante pan-o na may pakamangno an mga ciudadano ta sa tama na pagpamilya. 
May-on man kita sin 12 na inasikaso na pasyente sa kaso na Rabies.
Sa lado san malnutrition, 130 na mga bata an naibalik an lawas o rehabilitated dahil sa supplemental feeding program san RHU sa paagi sin mga BHWs. Manungod naman sa dental services o pag asikaso sin ngipon, an dentista nato sa RHU nakaserbisyo sa 409 na tawo, kaupod na an mga bata.
Puwera pa tabi sini na mga espesyal na programa, batog san Hulyo hasta Nobyembre, nakahatag kita danon sa paagi sin bulong nan mga konsultasyon sa manlaen-laen na Health Centers nan Health Stations para sa 4,213 na mga taga-Bulan.
Sa solod man po sini na lima kabulan, padagos an mga paseminar nan mga pa-training sa mga Barangay Health Workers nato nan sa mga Accredited na Partera. Parte ini san pag-upgrade nato sa kakayahan nira na lalo mapakayad an kinaadman sa primary health care, kay kaipuhan sira san mga barangay ta sa solod sin 24 oras.
Basi man lalo maging episyente an serbisyo medical san RHU, nag-order ako na dagdagan an ato doktor sa Center, kay dire kaya ni Dr. Payoyo an solosolo lang siya. Siya tabi si Dr. Kates Rebustillo.
An saato man ambulancia wara pahuway sa pagdanon sa mga emergencia na indadara sa mga daragko na hospital. May-on na kita doon sin permanente na drayber na mao an makaserbisyo sa ato kun available an ambulancia.
Dako dako an problema nato sa Pawa Hospital kay kulang sin doktor. Awat na ini na agrangay nato. Dahilan na dati solo solo lang an doktor ta, kinakapos kita sin serbisyo. An Pawa Hospital tabi dire man yuon sakop san municipio kundi an Gobernador an nakasakop soon. Apesar na kulang gamit, kulang pa dati doctor. Kaya, akoon ta, daghanon an kakulangan sa pagserbisyo. Inisip ko na dapat danonan ta an Pawa Hospital kay kadaghanan doon san pasyente taga-Bulan. An hinimo ko tabi, naghuron ako sa Probinsiya sin tolo na doctor na makaayuda sa Pawa doktor nato na si Dra. Tita Fe Palad. Pag sabado, napahuway man siya kaya may-on sin mga doktor na nakasalida, pareho nira Dr. James Apin, Dr. San Jose, nan Dr. Laguda. Ini na mga doktor haros boluntad na an serbisyo saato, pero naghinguha tabi kita sa municipio na hatagan ta man diyo na honorarium dahil sa serbisyo nira sa ato hospital. Kaya maski puro pan-o baga tabi, dire na ninggayod kita nawawaraan sin doktor maski sabado o domingo.
Gusto ko man i-report sa iyo na an opisina ko nakadanon na sin 364 katawo na nagrani dahil sa pangangaipo sin bulong o medicines assistance, An bulong na naidanon ta sa kanira nagkakantidad sin 50,876.00 pesos.

An ikaduwa na angkla san HELEN Program mao tabi an programa sa Edukasyon. Aram nato an kahalagahan sini na serbisyo sosyal para sa ato komunidad.
Sayo sa pinakadako na ayuda na inhihimo nato, lalo na sa mga pobre pero karapatdapat na mga estudyante mao na mga inhahatag nato na educational assistance o pang-ayuda pinansyal sa kanira pag-escuela. Siempre, bag-o ini inhahatag naagi mun-a sa sayo na evalwasyon o assessment tungkol sa estudyante na nag-aayo sin danon sa municipio. Inrereparo ta man siempre didi an mga grades o marka san nag-aayo danon.
Batog tabi san Agosto hasta niyan na Disyembre, nakadanon na an municipio sin 74 na escuela na nag-ayo educational assistance na nagkakantidad sin 91,046 pesos. Pero kun isabay nato an batog pa san Enero hasta Hulyo, nakadanon pa kita sin 61 na estudyante sa kantidad na 94,542 pesos. An suma total sini entero tabi bale 137 na estudyante, nan an kantidad sin naidanon sa kanira bale 187,870 pesos.
Ini na mga estudyante nag-eerescuela sa Sosrsogon State College, AG Villaroya, RGCC, SLI-KRAMS, Solis Institute of Technology, nan may-on man sin hale sa AMA Computer College, Veritas College, Inmaculate Conception College of Albay nan Bicol University. May-on man kita sin napolo (10) na regular scholars na permi ta insususteniran an pag-escuela.
San Octobre nan Nobyembre, 20 na Computer Students hale sa SSC IMIT an nahatagan sin P5,000.00 Scholarship Assistance hale sa PGMA-TESDA Ladderized Education Program. Yadto na kantidad mao an naging pangbayad nira sa pag-escuela niyan na Second Semester. Maski diyo napakinabangan yadto san mga napili ta na mga escuela.
San nakaagi na Summer, in implementar ta gihapon an Republic Act 7323 o an Special Program for the Employment of Students o SPES. INi sa pakikoordinar nato sa DOLE o Department of Labor and Employment. 90 na college students an pinili nan hinatagan ta pribiliheyo na makatrabaho sa municipio nan an suweldo nira ginamit sa pag-escuela nira sini na taun. Ini man na mga service crew san Jollibee kadaghanan sa kanira mga escuela na hinatagan ta rekomendasyon sa Jollibee nan pakatapos sin pambihira na training nagkapirili an 52 sa kanira. Mao na yuon niyan na naiimod nato na service crew san Jollibee. Seguro, saday lang ini na bagay para sa iba, pero sa mga nabiyayaan sini na recruitment nan referral program dako na pakinabangan ini sa tawo na nabiyayaan.
Sa lado san mga Barangay High Schools nato. Padagos an ato pag-ayuda sa mga escuelahan na ini sa paagi sin paghatag maski diyo na honorarium sa kantidad na P1,000 pesos para sa 11 na volunteer teachers na nagtuturukdo sa Beguin, San Juan Bag-o, Cadandanan, Otavi, JP Laurel nan Gate. Ini na mga volunteer teachers mao an nakasugpon sin dako na serbisyo sa mga barangay ta lalo na sa mga escuelahan na kulang an teachers.
Kun matatandaan baga tabi nato entero, yaa na mga barangay high schools naitindog sa kagahuman san mga magurang, mga maestro nan lalo na sa danon nan suporta sadto san panahon ni Mayor Guiming. Para sa ako, inpapadagos ko lang an legasiya ni Ex-Mayor Guiming sa lado san edukasyon. Kundire naging matibay nan pusuanon yadto na nakaagi na administrasyon, daghan po seguro an mga naging kakulangan sa ato mga barangay. Pero dahil pinadaba namo an mga barangay, sa lado san edukasyon legasiya ini na dire basta basta mararangka san panahon. Daghanon na man na mga dati volunteer teachers sini na mga escuelahan an sa niyan nakapermanente na sa pagtukdo dahil sa kanira trabaho sa mga barangay high schools.
Daghanon pa na mga aktibidades an inhihimo nato sa municipio para sa mga escuelahan pareho san mga sa scouting, sa mga sports festivals nira nan sa ananuman na mga okasyon na puwede makasuporta lalo na an ako opisina. Nagsuporta man kita sa mga paglakaw sin mga escuelahan kun may-on sira sin mga contests sa iba na lugar.
Sini na nakaagi na Disyembre 14, incelebrar nato an Bulan Teachers’ Day, sayo na okasyon sa paghatag ta rekognisyon nan pagsaludar sa mga paratukdo sa elementarya, high school nan college. An saako tabi administrasyon an nagbatog sini na klase sin aktibidad. Ini na an ikatolo na taun soon na Teachers’ Day. Inisip ko na dapat talaga hatagan ta pagkilala ini na mga silensyo na bayani san ato komunidad. Sa paagi sin panguna san municipio, lalo na san ako opisina, naging makolor nan triunfo an selebrasyon niyan na taon. Sinuportahan ta moral nan materyal an pangangaipo para sa Teachers’ Day. Nakapili man kita sin mga Outstanding Teachers niyan na taun. Nan inpapasalamatan ta man tabi an entero na participating teachers nan schools.

Huyaa naman tabi an programa sa Pagbuhay o Livelihood. An Municipal Agriculture Office, an Public Employment Service Office o PESO nan an Engineering Motorpool Group an mga opisina nato na mao an nasa prentera sa programa sa Livelihood o Pagbuhay.
Segun sa pilosopiya political san ako administrasyon, an Gobierno Lokal mahimo sin paagi na makapanguna sa mga aktibidades pangkabuhayan pero nasa tawo na na nagbenepisyo an paghigos kun pan-o niya palakawon an hale sa Gobierno. An Gobierno Lokal sayo na kasangkapan san tawo basi makapagpaunhan sin pagbuhay.
Yaadi man tabi an mga naging aktibidades san Municipio sa paagi san Municipal Agriculture Office.
Hulyo 11 – Nakadistribuer an Municipio sin 328 na sako na gahi sin mais para sa 606 na paraoma hale sa ma 50 na barangay. Ini hale sa PCA o Philippine Coconut Authority;
Hulyo 25 – 1008 na paraoma hale sa 20 na barangay an nakarecibe sin 1,008 sako sin gahi na paray nan mga fertilizers basi maibalik sa dati an mga kapasakyan nato na naapektuhan san Typhoon Milenyo. Ini sa danon san Accion Al Hambre;
San Hulyo pa man, 90 na paraoma an nakarecibe sin Bio-N Seed Innoculant, nan 6 n paraoma an recipiente san Tipid Abono Techno-Demo sa Barnagay N. Roque.
San Agosto 2 , 85 na paraoma hale sa 30 na barangay an nakarecibe libre sin 3,000 na tagbong;
September 5,6,7 – Sayo na Participatory Rural Assessment , kaupod si Peace Corps Volunteer Shawn Dolan , an hinimo sa mga barangay san JP Laurel, Sn Vicente, Dolos, Bical, Calpi, Cadandanan, Aguinaldo nan Quezon.
September 12 – Nagbutang kita sin mga Bangus Fingerlings sa San Rafael para sa kanira semi-intensive Bangus Culture.. Nakikoordinar kita sini sa BFAR;
San September gihapon, 75 na sako sin gahi an hinatag ta para sa mga paraoma.
September 25 – Inlunsar nato an Farmer Field School sa Gate kun haen makinabang an 40 na paraoma.
October 8 – Sa Brgy Butag inentrega nato sa mga recipiente an Net for Aquasilvivicutlure. Ini para sa mga paraisda,
October 10 – 30,000 na tilapia fingerlings an indistribuer nato sa 27 na mga fishpond owners, nan may binuhian man kita na mga piyak sa lima na dam san Bulan;
San October 26, Inlansar nato an Farmers Information and Technology Service Center. Didi makarani an mga paraoma kun gusto nira makakuwa sin mga bag-o na kaaraman na teknolohiya sa pag-oma, apuwera pa sin mga asistencia teknikal sa agricultura.
Niyan man na Oktubre nan Nobyembre, nagpakondukta kita sin mga demonstration nan training sa Urban Agriculture, Pili Grafting, Low-cost Food Preparation, Compost Activators nan iba pa.
Dire ta man inpabayaan an pagmonitor san Bird Flu basi dire madestroso an mga manukan nan poultry nato sa Bulan;
Sini man na bulan , nakadistribuer kita sa municipio sin 401 na gahi para sa ma 200 na paraoma . Ini hale kan GMA nan Congressman Sonny Escudero;
San December 12, sa paagi sin Accion Al Hambre, nakahatag sin 1 unit na Power Tiller sa Gate Irrigators Association na mapapakinabangan sin 27 na paraoma.
May mga aktibidades pa an Agriculture Office pareho san paghatag mga pisog san maritatas para sa Gulayan sa Kada Balay, mga meetings sa Agricultural and Fishery Council, pagmonitor sin hapdos na nakaraot sa agrikultura sa Bulan, p;aghatag mga itaranom na mga puno; nan an pagbantay sa kadagatan ta. May nagkapera na man na mga pawikan an ato naisalbar nan naibalik ta sa kadagatan. Nakadistribuer man kita 36 na manlaenlaen na klase sin hayop para sa animal dispersal.
An Public Employment Service Office o PESO naman an opisina na nag-aasikaso sa mga pagkolokar sin trabaho para sa mga naghahanap trabaho lalo na kun may-on sin naabot didi sa Bulan na mga employment agencies.
Nagkaigua sin recruitment nan referral programs kita didi sa Bulan sa paagi san PESO. Nagkanhi an ALCARE Manpower nan AU Management Services na puro accredited san POEA. Dahilan sini nakapadara kita sin 15 na aplikante , 1 na nurse, 2 na DH nan 12 na Factory workers sa Taiwan. In-aanunsiyo man san municipio kun may naabot sa Bulan na mga lehitimo na recruitment agencies kay nadanon an Gobierno Lokal ta sa mga referrals nan recommendations kaupod na an pag-asiste teknikal sa mga aplikante. Yadto na mga Service Crew san Jollibee kaupod sa mga in process san PESO office nato.
Sayo baga tabi sa in-oorgulyo na programa san De Castro Administration mao ini na Heavy Equipment nan Roadbuilding Program, na aram ta man konektado permi sa pagbuhay, agrikultura nan pangisda sa barangay. Kun mayad an ato mga tinampo, mantenido nan masayon an pagbiyahe, dako ini na danon sa pagbuhay san tawo kay nagiging madali nan facil an transportasyon nan komunikasyon. Kaya dire ta inlilimutan na ini na programa alalay sa pagbuhay san mga taga-barangay.

Ireport ko tabi an mga natrabaho san ato Heavy Equipment sa mga barangay. Nailista ko an mga patrabaho batog pa san Enero niyan na taon hasta Nobyembre. Naging problema nato an maraot na mga panahon na mao an nakaulang nan nakaatraso sa ato. Pero, sa parte san Opisina ko, permi na lang kita nahinguha na an mga kakulangan mapunuan na lang sa pag agi san panahon.
Huyaa tabi an mga nahimo na road repairs o kaya mga back-filling activities: San Ramon to Butag, repair and backfilling of baras; Road Repair sa San Ramon Ubo; Sitio Inlobloban , Padre Diaz road repair; Calomagon to San Jose road repair; San Jose Crossing to Brgy Recto road repair; Polot to Jamorawon road repair; Sitio Polot Road Back filling and improvement; Pawa to Lahong road backfilling and improvement; Lahong barangay site backfilling; Fabrica to Otavi Road improvement; Fabrica to San Rafael road repair; Namo to R. Gerona road repair; Somagongsong to Calomagon road backfilling and repair; Calomagon to Dumpsite, backfilling and repair; Calomagon to Inararan, road repair and backfilling; Sta. Remedios nan Bonifacio, backfilling and road repair.
Naka-schedule man tabi sa heavy equipment ta an repair nan rehabilitasyon san mga tinampo sa Roxas to Dolos, Sabang to Bical; Inararan to Nasuje, Montecal , Abad Santos to San Juan Daan, Beguin to Jamora-awon. An maraot lang na panahon nan kauuran an nakaulang sa ato. Pag nag-init nan dianis na an panahon, ipapasige na tabi nato an mga trabaho san ekipahes, basi mapasayon an pagbuhay nan transportasyon sa mga nasabi na lugar.

I-report ko na man tabi niyan an sa Programa nato sa Environment o Kapalibutan.
Una, gusto ko gihapon pasalamatan an entero na taga-Bulan , nan sa iyo ko ialay an pagkagana nato san Saringgaya Award san nakaagi na taon. Siempre dire man ini mangyayari kun dire dahil sa iyo. An Regional Saringgaya Award mao an inhahatag sa sayo na bungto na dianis an programa sa pag-ataman sa Kapalibutan. Entero tabi kita responsable nan may kargo sa pag preserbar san ato kapalibutan. Ini an buhay nato na mga tawo. Kaya ngani, pokus san atensiyon ko an maenganyar entero, lalo na sa sektor san kabatan-an na magkaigua kirita sin pagkamangno manungod sa bagay na ini. Sa bilog na kinab-an, haros an entero na nasyones niyan nagkakadali na maibitaran ini na insasabi na Global warming. Didi sa Sorsogon, sayo na siguro an municipio nato na labi-labi an pag aktibar para sa Environment Awareness.
Sa niyan, nag-krear na kita sin separado na Municipal Environment Office na mao an nag-iimplementar san entero na programa sa kapalibutan segun sa palisiya san ako administrasyon.
Huyaa an mga naging aktibidades nato sa Environment Program. San Hulyo, in-reorganisar nato an Solid Waste Mangement –Technical Working Group basi maregulate nato sin husto an mga plano para sa environment programs. Sa grupo na ini in-endorso ko na an pagplano nan pag-implementar san mga environment activities.
Sa danon san Environmeent Office, nag-tree planting activity an Sigma Lambda Phi Fraternity didto sa Calomagon Ecopark. Nagkondukta man kita sin sayo na Environment Forum para sa Bulan North District Teachers and Pupils. Nagkaigua sin mga contest pangkapalibutan.. Nagkondukta man sin Demo on Carbonized Rice Hull making sa Eco park.
San Septyembre, Inotro gihapon nato an sayo na Environm,ent Forum sa Obrero Elementary School nan an Bulan National High School YES Group; nagkondukta man kita sin Orientation on Global Warming sa Immaculate Conception Learning Center; nan Demo on Vermi Composting sa Ecopark;

An pinakadako na aktibidad sa taon na ini inhimo ta san Oktubre 5-6, durante san ato ikaopat na Fiesta sa Kabubudlan didto sa Calomagon Ecopark. Inatenderan ini sin rinibo na mga estudyante, barangay oficials, mga grupo sibiko, NGOs, youth organizations, nan media. Durante san Fiesta sa Kabubudlan, nagkaigua kita sin mga treeplanting activities, Environment Forum, Orientation on Global Warming, Demo/Trainings sa manlaen-laen na waste recycling and re-use; nagkaigua man sin misa nan padisco sa mga participants san sira didto mag-camp out. Nan kaupod na aktibidad an BandFest o Musikalikasan didi sa Freedom Park sa Poblacion. Mismo an saato Gobernadora Sally Lee , nan mga bisita hale sa DILG nan PNOC, nag-kaorogma sa hinimo ta na dati dumpsite niyan sayo na na ecopark na puwede pasyaran.
Ini na tabi an ikaopat na selebrasyon san Fiesta sa Kabubudlan. In-maw-ot ko talaga na maging institutionalized na ini na activity sa paagi sin sayo ordinansa san ato Sangguniang Bayan.
Maw-ot ko na dire lang sa Ecopark magkaigua sin Fiesta sa Kabubudlan kundi sa entero na parte san Bulan, kun umabot youn na panahon. Dapat na magka-interes an entero na Bulanenyo sa pag-ataman san kapalibutan. Himuon ta tabi na tradisyon sa Bulan ini na Fiesta sa Kabubudlan.
Niyan na nakaagi na Nobyembre, nan sa Bulan san Disyembre, an mga Boy nan Girl Scouts san Bulan North nan an JP Laurel Elementary School naman an nag-etender sa ato Environment Forum. May Green Philippines Activity nan tree planting activity man an mga taga-Bulan National High School nan an Tau Gamma Fraternity.

An ikalima na angkla san HELEN Program mao tabi an programa sa Nutrition and Food.
Ini tabi na programa kabit na sa actibidades nato sa Municipal Agriculture Office sa dahilan na tungkol sa nutrisyon nan pagkaon an ato in-aatenderan.
An MSWDO mao tabi an opisina na nag-aatender san manungod sa Nutrition Program san municipio sa paagi san Municipal Nutrition Council.
San nakaagi na Hulyo, inkondukta nato an sayo na Nutrition Awareness sa mga kabatan-an nan mga magurang durante san selebrasyon san Nutrition month na taun-taon ta inseselebrar.
Sa niyan tabi, aktibo an ato mga Day Care Centers, nan ini inpapadalagan san mga Day Care Workers nato sa kada barangay. Kaupod sa mga pagtukdo didi tabi an pagpadomdom sa mga magurang manungod sa obligasyon nira sa pagkaon san mga kabatan-an ta. An municipio nag-susupervisar niyan sa 1,429 na mga pobre na pre -schoolers, 67 volunteer day care workers sa 57 na day care centers san Bulan.

Maw-ot ko man tukaron didi an iba pa na programa san MSWDO puwera pa san manungod sa Day Care Service.
An MSWDO mao an responsible sa mga programa serbisyo sosyal san municipio. Lima na grupo an inseserbisyuhan sini: An mga Kabatan-an, mga kababayehan, mga may kapansanan, mga kawaraon nan an mga biktima sin kalamidad.
Sa sulod tabi sini na onom kabulan, daghanon na aktibidades an nahimo na san MSWDO kaupod na doon an Parent Efectiveness Service basi madanonan an mga magurang sa tama na parenting o pagpamilya lalo na an mga bataonon pa na mga inasawhan.
Sa sektor san Out-of –School Youths, 143 na mga out-of-school youths hale sa 5 na barangay an napairarom sa Unlad Kabataan Program san DSWD para madanonan sira sin mga self-enhancement activities, pangkabuhayan activities, sulong-dunong education program nan mga leadership trainings and skills.
Sa sector naman san kababayehan o Women Welfare Program, an MSWDO an nagpasilitar sa pa-organisar sin sayo na self-help group sin mga kababayehan na an ngaran KALIPI. May-on na kita naorganisar na 36 na barangays. Sa danon man san MSWDO, lima na na mga KALIPI organizations nakakuwa na sin asistencia pangkabuhayan hale sa DSWD sa kantidad na 475,000 pesos.
Sa mga may kapansanan, naka-asiste man an MSWDO sa mga pa-training pareho sin food preservation nan iba pa na makukuwaan sin pagbuhay. Pito na na miembro sini na grupo an inalalayan san MSWDO sini na nakaagi na mga bulan.
An MSWDO man an nakaprentera sa pag-asikaso nan paggabay sa mga biktima sin pang-abuso sa kabataan nan mga kababayehan . Nakadanon sira sa pagproseso sin 25 na kaso sin pagmaltrato sa babaye na asawa, 1 na kaso sin rape nan 5 na kaso sin economic abuse. Kaupod didi sa mga asistencia an mga referral sa mga abogado, asistencia medikal, nan pinansyal.
An MSWDO man sini na nakaagi na lima kabulan naghatag gabay nan ayuda sa mga nagkakasala na menor de edad. Nag-alalay ini na opisina sa 21 na kaso sin mga menor de edad. Puwera pa soon, 14 na kabatan-an na biktima sin pang-abuso sexual nan pisikal an inatenderan nan in-aatenderan sini na opisina. 2 sini na kaso an nasa husgado na sa niyan. May sayo man na kaso sin rape an nasentensiyahan na.
Ini na Opisina man an nag-aratender, kaupod an ako opisina nan an RHU, PNP, nan iba pa durante sadto na Bagyong Mina. Sira an nagmanehar san Relief Operations Center san municipio basi madanonan an mga nag-evacuate nan mga stranded na pasaheros. 77 na pamilya o 313 katawo nan evacues nan 16 na stranded na pasahero an dinanonan san municipio ta sa paagi san MSWDO. Ini nangyari san Nobyembre 23.
Gusto ko ngay-an tabi ipaisi na an Opisina ko, Opisina san Mayor, nakahatag danon para sa 1,428 katawo na nagkakantidad sin 1,335,406 pesos. Mga pobre ini na mga tawo na nangaipo sin danon pinansiyal. Nakahatag man kita sin 264,662 pesos para sa solicitation sin 128 na mga grupo nan indibidwal.

Tokaron ko tabi niyan an Municipal Disaster Management Program san municipio.
Sa Report ko na ini, importante na maaraman tabi niyo an manungod sa Municipal Disaster Management Program nato. Mao ini an sayo na programa na maski ngani bihira mangyari kay dire ta man in-aayo, pero dapat permi kita nakaandam sa panahon sin mga peligro nan kalamidad.
An Disaster Management Program dapat nasa lugar na permi bilang pag-antisipar nato sa mga dire dianis na panahon o kamutangan didi sa komunidad ta.
Napatunayan ta gihapon an kakayahan san municipio sa pag responde sa panahon na kaipuhan an municipio san nag-amba ini na insabi na superbagyo na si Mina san Nobyembre 23 hasta 25.
Dire kita nagpabaya. San maaraman ko na may nagdadangadang na makusog na bagyo na posible tamaan an Bikol, Nobyembre 19 pa lang nagpasurat na ako sa entero na miembros san Municipal Disaster Coordinating Council na mag-andam sa posible mangyari.
Nobyembre 21, bag-o pa magpagahoy an Provincial Disaster Coordinating Council, nagpamiting na tabi ako, sa paagi ni Vice Mayor Awel Gogola nan inaktibar na nato ensigida an MDCC nan an mga BDCC. Maogma ako na pinartisiparan ini san mayoriya san Sangguniang Bayan, mga Department Heads, an PNP nan mga organisasyon pareho san Bulan Rescue Team, Uswag Bulan, Beat, Banwa , Kabalikat nan mga Punong Barangay, nan lalo na an mga nasa sector san media, nan radio.
Standard Procedure na tabi san MDCC na pag-signal Number 2, insigida an MDCC dapat magkumperensya lalo na kun nakaamba an mga makusugon na bagyo. Kaya, dahil san miting, inaktibar tulos nato an MDCC Operations Center, Evacuation, Rescue and Relief, Rehabilitation nan iba pa. Naging mahigos man an ato Public Information Office nan an media sa pagdanon na maibalangibog an mga balita tungkol sa bagyo. Naging aktibo an manlaenlaen na grupo sa pagmanaehar sa pagdanon san mga relief nan evacuation centers nato sa Bulan South nan sa iba na barangay. Up –to –date an pagbalita nato sa posisyon san bagyo. Inpreparar nato an mga truck, patrol cars, ambulancia, pati mga first aid nan medical materials engkaso nagtodo an bagyo.
An Bulan kinilala san media sa Sorsogon na sayo sa pinakapreparado na municipio sadto na Bagyong Mina. Pero, mas pasalamat ako na wara nangyari. Mas pasalamat kita sa Mahal na Kagurangnan , sa Mahal na Patrona Inmaculada Concepcion na luminihis an bagyo.
Dahilan sadto na Bagyo,may-on man gihapon sin mga nag-erevacuate sa ato mga Evacuation Centers. 77 na pamilya o 313 katawo, kadaghanan mga kabatana-an an nadanonan ta sa mga evacuation centers. May-on pa sin 16 na pasaheros na tag-Isla an naghulat pa sin tolo kaadlao bag-o nakahale sa evacuation centers.
Dahilan sini na karanasan, gusto ko gihapon na lalo maging masistema an diasater management programs ta. Plano ko na lalo pakay-adon an MDCC nan mga BDCC sa kada barangay, magkaigua sin mga pa-training , lalo pa sa mga bag-o na mga opisyales san mga barangay.

Tokaron ko naman tabi niyan an manungod sa Infrastructure Services Program san municipio. Ini naman indelegar nato sa Municipal Engineering Office.
An Engineering Office nakadanon sa paghimo sin 94 na Program of Works nan Construction budget para sa 48 na barangay san Bulan.
Nakadanon man an saako opisina sa manlaen –laen na barangay infrastructure pareho baga san mga minasunod na proyekto. May mga pondo ini na hale sa municipio o gobierno lokal nato: Danao Barangay Hall na kantidad 180,000 pesos; Daganas Barangay Health Center kantidad 30,000 pesos; Installation of water supply sa Somagongsong, 24,000 pesos; San Isidro water supply, 24,000 pesos; nan an improvement san Sabang Park nan mga traffic installations.
An Plaza Rizal na niyan Freedom Park na pinagayon, pinadako nan pinakodalan ta na sin mayad. Testigos kamo soon tabi. An pondo soon in solicit ko hale kan Gobernadora Sally Lee sa kantidad na 3 million pesos. An Old Municipal Building sa niyan inpaparehabilitar nan repair nato kay basi magamit nato sa Municipal Trial Court, nan posible pag-abot sin panahon maging Heritage and Culture Center and Museum ta.
May naghahapot kun nano kay sinalidahan ta an pangaran sin Plaza Rizal na maging Freedom Park. Sayo pan-o yuon tabi na mando san batas na dapat an mga town plaza o parks maging sentro sin pagpahayag san kaborot-on sin mga ciudadano. Dire man po yuon dako na isyu na dapat ikakolog ta sin boot. Respetado ta man guihapon an memoria san ato herowe nasyonal na si Dr. Rizal, pero mas hararom an kahulugan san pangaran na Freedom Park kay mao man yuon an ipinaglaban san ato padaba na herowe.
Kita niyan sa Sorsogon an sayo sa may pinakamagayon an town plaza. Dapat nato ini ikaogma. Nan ipasalamat kan Governor an danon niya sa ato. Inaayo ko lang an danon san mga kabungto ta na hirutan ini na Plaza.
Nakapatindog na man kita sin bag-o na karneceria o slaughterhouse sa Zona 7. Mabatog ini pag-operate sa maabot na taun . Pag nag-operate na tabi ini na slaughterhouse, an mga karne na intitinda sa relanse mas malinig an pagkakatay. Hininguha ta talaga na maitindog ini na karneceria, maski ngani sa paagi sin utang na 5 million pesos, hale sa Land Bank of the Philippines, dahilan sa lumaonon nan dire na malinig an dati ta na bubuan doon sa Obrero, nan dapat na ini iluwas sa mga matawo na lugar. An Bulan niyan an sayo sa mga bungto san Sorsogon na may magayon , dianis na pasilidad segun sa mga spesipikasyon san National Meat Inspection Service.

Sa lado san Human Settlements nan Land Program, naging aktibo an municipio ta sa pagkoordinar sa mga ahensiyas nasyonal pareho san National Housing Authority o NHA, HUDCC o Housing and Urban Development Coordinating Council, nan sa DENR basi madali an pagproseso sin mga public lands na niyan ingagamit na san ato mga kabungto. An dako-dako an papel sa pagdanon sini na mga bagay an Municipal Assessor’s Office o Opisina san Tasador Municipal.
An municipio nag-asiste sa Barangay resettlement project san Brgy Calomagon na may 3 hektaryas nan 210 na benpisyario, nan sa Brgy Somagongsong.
Nag -asiste man kita sa 110 na residentes san Brgy Managa-naga basi ma-isyuhan na sira sin mga Tax Declarations.
Nagdanon man an municipio ta sa trabaho san DENR sa kanira pagpreparar sin Handog Titulo Program na invuelto an 600 hektaryas na public land sa Brgy Quezon nan Sagrada nan an mga ingod didi sa kabubudlan maihatag na sa mga paraoma nan okupantes soon na mga kaingodan.
Importante man tabi na maaraman nato entero na sa niyan indadanonan ta an DENR, DPWH, nan HUDCC sa kanira inhihimo na mga proceso basi yuon na ingod sa Zona 2, Purok Chico nan Purok Lanzones na dati nasunugan, pinalmente na maihatag sa mga residentes doon. May mga proseso ini na aagihan pero madanon an municipio alang-alang sa kapakanan san mga kaurupod ta sa lugar na yuon.
San Disyembre 14, may nangyari na demolisyon sa Zona 2 na invuelto an 12 na pamilya na awaton na naka-estar sa sayo na insasabi pribado na ingod.. Pero dahil sa interbensiyon ko, nan san mga opisyales san Zona 2, nakahuron mi an tagsadire na hatagan plaso ini na mga tawo hasta na makatapos an bag-ong taon. Nangako man an saako opisina na madanon kami sa ananuman na mga puwede ikaayuda sa kanira pagbalyo sin lugar niyan na Enero.

Sa lado naman tabi san Opisina san Rehistro Sibil, nakarehistro kita sa solod sin 6 kabulan 1,365 na panganak, 104 na pagpakasal nan 226 an binawian sin buhay.
May programa man an Civil Registrar na Mobile Free Registration sa 17 na barangay pareho san Montecalvario, Otavi, N.Roque, San Isidro, Fabrica, Sigad, Quirino, Roxas, Del Pilar, Butag, Bonga, Quezon, San Juan Daan, Abad Santos, Cadandanan, Danao, R. Gerona. Nag recibe ini na opisina sin 702 na aplikasyon para sa late registration o yuon na mga bata na wara pa karehistro san municipio. Danon ini sa mga ciudadano nato basi magamit an papeles nira sa mga maabot na panahon.

Sa solod sini na onom kabulan nag-report man an saato kapulisan o Philippine National Police na sa lado san Paz y orden, masasabi nato na relatively peaceful an saato bungto. Pero siempre dire didi kaupod an manungod sa report sa lado sin insurhensiya. An intutukan san ato kapulisan an community peace and order.
May nagkapera na insidente sin magub-at na mga krimen pero mga isolated cases ini na dire man apektado an bilog na komunidad. Alagad, ini na mga kaso ensigida na naresolber san PNP.
San Nobyembre, an ato mga kapulisan, nakadakop sin sayo na estudyante, menor de edad , na nag-eescuela sa sayo na dako na public high school didi sa Bulan. Ini na bata nadakopan sin 15 na sachet sin marijuana sa sulod mismo san escuelahan. Nakipagkooperar sa mga pulis nato an mga autoridad soon na escuelahan basi madakop ini na pusher. Positibo an resulta san mga eksaminasyon sa droga nan ini na kaso in-turn-over na sa MSWDO dahil menor de edad an na-invuelto.
Durante san pagkomemorar nato san Pista sa Gadan, trangkilo na nakalipas an Undas na wara ni sayo man na magub-at na insidente. Ini dahilan sa preparasyon san Municipal Peace and Order Council, nan sa danon san PNP, mga opisyales nan tanod san Sta. Remedios, Zona 8, nan San Vicente. Sa halawig na na panahon, batog san maka ingkod an De Castro, naging trangkilo an kada komemorasyon ta san Pista sa Gadan. Mas hangay na san tawo sa Bulan an matoninong na okasyon pareho san Undas.

Sayo sa medyo kaipuhan tutukan nato sin pansin ini na Traffic Management san mga sakayan ta didi sa Bulan , lalo na sa Poblacion. Dako na an volume san trapiko sa Bulan kaya nangaipo na kita sin mga sistema na makadanon basi maayos an ato trapiko.
Sini na Octubre, Nobyembre nan Disyembre, inkondukta nato kada Mierkoles nan Biernes an Traffic Safety and Discipline Seminar para sa mga drivers san Traysikol nan Padyak. Katuyuhan sini na paseminar na maging mapagmangno an ato nagpapasada sa Bulan sa disiplina, kaayusan nan road courtesy nan an manungod sa Traffic Code na inpapautob san PNP nan LGU. Sa presente, may-on na tabi kita sin labi 1,300 na rehistrado na traysikol, pa-sangribo na padyak, nan manlaen laen na klase pa sin sakayan.
Plano po nato na sa masunod na taon, mahingayad ta ini na paradahan san mga traysikol sa may relanse, sa palibot soon na mao an centro san pagparada san mga sakayan nato. Kadanon ko sini an Sangguniang Bayan nan Engineering nan Planning Office.
Rerebisahon ta man sa otro taun an Traffic Code kay basi maka-adjust kita dahil sa pagbatog san operasyon san terminal sa Fabrica. Naniwala po kami na kaya ta himuon yadto na Special Zone na inpautob sadto ni Former Mayor Guiming.

An pinakakontrobersiyal na proyekto san municipio sa irarom san ako administrasyon ini na Bulan Integrated Terminal na inpatindog ta sa Brgy. Fabrica hale sa sayo na loan package sa Land Bank of the Philippines.
An ingod na inbugsukan sini na terminal indonar san pamilya san asawa ko na si Guiming.
Entero an rekisitos, procedimiento nan dapat na mga legal, ekonomikal, sosyal nan teknikal na aspeto, pati na an pag-adal na didi sa Fabrica ibugsok an terminal , inkompli san Municipio, nan naniwala tabi kami na nasa tama an desisyon sini na administrasyon , na intiwalaan niyo na magmanehar san bungto ta, para sa kaayadan san bungto nato, dire lang niyan na panahon kundi pati na sa maabot na panahon o henerasyon. An inhurandigan mi man gihapon an mandato san mayoriya sa iyo san nakaagi na eleksiyon.
Nasasabutan mi kun nano an sentimiento san mga tawo na pulitika lang an tuyo basi raoton an administrasyon sa paagi sin paggamit san isyu sa terminal. Ginamit nira an isyu san terminal basi mahatagan sira sin buwelo na pakaraw-ayan an De Castro, gutob sa mga pamersonal na atake, pagpakaraot nan pagtatsar. Kilala ta man an nahurandig sa mga tunay na isyu, nan kilala ta man kun sin-o sa mga tawo na ini an namulitika lang. Pero, inrespondehan mi yuon na mga pamulitika sa paagi sin disente, sibilisado, resonable na pagsimbag sa mga isyu. Dire kami malusad sa level san kanira mga pagkatawo.
Pero dahil lider ako, nan may mga kaurupod ako na disente nan resonable sa kanira mga desisyon, lalo na an mga kaurupod mi na mga nasa Sangguniang Bayan, papanindugan mi an desisyon na para ini sa kaayadan san bungto ta. Tinagan niyo kami tiwala san nakaagi na eleksiyon na mao an magmanehar san bungto ta, kaya dapat niyo tabi kami tiwalaan sa mga inhihimo ta para sa bungto. Dire namo isusugal an puturo san bungto ta. An tuyo nato an para sa serbisyo nan kaayadan.
Naniwala po ako na maabot an panahon, mapreciar nato entero kun nano kay sa Fabrica nato naipatindog an terminal. May mga tiyempo na kaipuhan ta magsakripisyo muna. May mga tiyempo na kaipuhan ta an magpakumbaba mun-a.
May nabati ako na surmaton sin sayo na lider na ngaya, “ You cannot please everybody. And you must not” May mga desisyon kita na dire naroroyagan o popular sa iba, nan dire man ngani dapat onrahon an entero na karoyagon.
Ini na mga kalaban mi sa pulitika nag-sang-at sin kaso sa Regional Trial Court na paudungon an pag-abri o pag-operate san Terminal , pero dire yuon nangyayari pa. Kaya, an ananuman na isyu legal san terminal nasa korte na tabi. Pero, mala yuon, wara pa kami sin ananuman na balita manungod sa desisyon san korte, pero kun aram lang po niyo, wara pahuway ini na mga kalaban mi sa pulitika sin kahanap sin sala nan butas tungkol sa terminal. Habo na ugang kami magparatungo sini na mga tawo.
Nagbatog na tabi an operasyon san terminal. Inpabendisyunan ta ini san Disyembre 16. Presente man an mga stakeholders san terminal, si Governor Sally nan mga nagkapera na Bokal. May halip-ot nan simple na programa para sa formal opening san terminal.
San Disyembre 17, nagbatog na tabi an operasyon san terminal.
Sa niyan tabi, may-on sin 54 na rehistrado na porters nan baggage boys an terminal. Ini na mga porters an mga dati man mga baggage san mga terminal sa poblacion nan pier. Dire man sira nawaraan sin pagbuhay.
I-oorganisar ta sira kay may-on pa sin idadagdag na mga porters hale sa pier. Mga maboot, disiplinado an kadaghanan, puro nagpapakabuhay. Luway-luway nato inbibisay an sistema na pantay-pantay sira sa pagbuhay, makapakaon san kanira mga pamilya. May mga report pa sin pang-abuso, pero maabot an panahon masasawata ta ini entero. Mga ikatolong semana san Enero, entero na Porters, sa Terminal man o Pier, may ID na nan Uniporme. I-professionalize ta an paghanapbuhay sini na mga pobre ta na mga kabungto.
May 17 kita na accredited peddlers, mga datihan man na paratinda sin mga pasalubong, yuon gihapon sa terminal nagtatarabaho. Dire man sira nawaraan pagbuhay.
An mga paratraysikol, nakapila-pila, wara sin nakalamang, puro man nakinabang sa pagpasada nira sa terminal. Oro-adlaw, sobra singkuwenta na biyahe san traysikol an nahihimo sa terminal. Niyan luway-luway na inhihimo ta an mas organisado nan sistematiko an pagtaya nira nan pagbiyahe, lalo na poblacion-pier. Maabot an panahon, magiging mas trangkilo ini. May mga report pa sin pang-abuso, pero kadaghanan ssan mga paratraysikol mga maboot, masinunod sa patakaran san terminal, puro nagpapakabuhay.
Dowa na bus company an nakadagdag na nag-aplay sin booking sa Bulan, an JVH Transport nan St. Jude. Sabi nira sadto mawawara kuno, Nagdagdag ugang, duwa pa. Bale onse na an bus lines, plus an Queens nan Weenalyn bale 13.
Batog na Disyembre 17 hasta 28, nakapadispatsa na o biyahe kita sin 354 na biyahe san bus, 94 sini an sa Queens nan Weenalyn., paluwas sin Bulan. May nag-abot man na 300 bus na biyahe hale sa Manila. Poco mas o menos 15,000 katawo na an nagluwas- solod sa terminal sa solod lang sin 12 dias.
Mas napaboran an mga jeepney nan van na puro taga-Bulan an tagsadire. Kada adlao, 35 na jeep an naghahapit sa terminal, idagdag pa an 8 na van.
Nakarehistro na kita sin 50 na stranded na pasaheros na may mga dara na bata an iba, pero mas trangkilo sira sa solud san terminal kaysa didto sira sa may pier, maski diin, nan peligroso pa. Mas asikaso pa sira san ato mga terminal employees.
Wara sin hubog o tarantado sa sulod san terminal, kay dire ta yuon tutugutan , nan kay may mga guwardiya nan tanod kita. Malinig permi an CR. Kun may diyo man na kakulangan, dire ini pareho san maski diin ka na lang sa luwas mag CR.
May taga-Danao na nabilin an bag na may 11,000 pesos na kuwarta sa sulod san bag. Nakabalik tabi ini sa tagsadire. May mga gamit na nabilin na hasta niyan yuon pa sa opisina san terminal, puwede i-claim san maninigo na tagsadire. Wara soon maka-claim kundi an tagsadire. Dire ini mangyayari kun wara sin central terminal na puwede reklamohan.
May reklamo an sayo na taga-Dimasalang, natunton nato an tulo katawo, pinapulis nato, sayo na drayber nan duwa na porter, naibalik an sobra na pamasahe nan taripa na insukot sa kaniya.
May ma-15 na taga-Bulan na pinabayaan sin sayo na kompanya san bus, dire in-uli an kuwarta nira, naghimo na kita reklamo sa tagsadire basi ma refund an kanira pamasahe, kay pinabayaan sira sa Atimonan.
Tutuo, may mga abuso pa, may mga panarantado pa sa mga biyaheros lalo na na mga taga-isla nan masbate, pero, inseseguro mi saiyo,maabot an oras, puwersa na hahaleon mi ini na pagtarantado nan pang-abuso kay nakataya an imahe ta.
Niyan na Enero, matakod na kita sin mga ilaw hale sa Pawa Hospital pakadto sa Terminal. Magiging maliwanag na an agihan soon na tinampo.
Sa niyan tabi, nakinegosyar kita sa PPA, PNP, Coastguard, SB nan iba pa na stakeholders basi lalo ma-perfect an sistema sin porterage hale sa nan pakadto sa Terminal.
Naiintindihan ko an kasibutan san iba na makaimod sin pagbabag-o, may mga reklamo o kun nano pa, pero kampante ini na saiyo mayor nan ina san bungto na mabibisay ta entero , in due time, the soonest possible time.
An Bulan Terminal nan Slaughterhouse dire man tabi profit-oriented o tuyo na makaganansiya o maka-income an municipio. Sala tabi yuon na impresyon. An terminal, service-oriented, tuyo na makaserbisyo sa tawo. Tutuo, may sakripisyo an nagkapera sa ato, pero maabot an panahon na maapreciar nato ini na pasilidad, pareho san sinabi ko kanina.

Niyan man tabi gusto hatagan rekognisyon an Sangguniang Bayan sa kanira suporta sa administrasyon ko. Ini sa pamumuno ni Vice-Mayor Awel Gogola. Dahil sa suporta nan kolaborasyon nira tabi, lalo napapadali an mga mehoras panglehislasyon.
Sini na nakaagi na onom kabulan, batog san magsumpa an mga bag-o ta na mga miembros san Sangguniang Bayan, daghanon na na mga importante na lehislasyon, sa paagi sin mga resolusyon nan ordenansa, an naipasa san Konseho. An mga importante na Ordenansa na naipasar na san SB an Municipal Slaughterhouse Ordinance, Bulan Integrated Terminal Ordinance, nan an Municipal Investment Incentives Code.

Duro desde pa tabi, batog san mahatagan sin kumpiansa an De Castro na mao an mag-administrar san bungto, permi nasa isip nan puso namo an pagserbisyo para sa mga taga-Bulan. Maski an mga ninuno mi san panahon mao na talaga an nakatalaga sa kanira palad na magdanon nan magserbisyo.
Ini na pagdanon lalo namo nahahatagan sin kahulugan sa paagi sin mandato niyo sa amo basi maging lider san bungto. Sa paagi sini na mandato lalo narerealisar an mga pangaturugan mi para sa bungto ta.
An kaayadan niyo, mga kabubungto mi, obligasyon mi tabi. Surugoon kami san komunidad. Nan pakumbaba tabi sa pagserbi sa iyo. Pero, bilang lider, nanindugan kami segun sa pagtubod mi na mao an dapat himuon para sa ato entero. Bilang lider, tuon mi an saamo dughan nan ulo basi marespeto an dignidad san Opisina nan Autoridad na intiwala niyo sa amo, pero nababa kami kun kaayadan nato an nakataya. Nababa kami kun pagserbisyo an dapat himuon. Dire kami nakilala sin kolor pulitika sa entero na narani sa opisina san Mayor. Kay an Opisina ko para sa entero, para sa kada Bulanenyo.

Sa pag-abot tabi san Bag-ong Taon 2008, asahan tabi niyo na lalo mi papakay-adon an pagserbisyo sa iyo, sa ato komunidad.
Inpapangadyi ko tabi bilang sayo na ina, an kaayadan nato entero. Inpapangadyi ko na dire kita mawaraan pag-asa, nan inpapangadyi ko tabi na punuon kirita sin biyaya, maski bagaman dire materyal kundi spiritual. Inpapangadyi ko na punuon kita sin pag-asa, nan pakisumayo, nan kaayadan san puso.
An kada pagbabag-o sin taon panahon sin pag-asa, nan panibag-o na paghinguha.
An kada Bag-ong Taon maging dalan lugod sin pagbabag-o sa sadire, sa pamilya , sa komunidad para sa kaayadan o lalo na kaayadan.
Maw-ot ko po an pag-unhan nato entero.
Salamatonon tabi sa atensiyon niyo sini na inhatod ko na Report.
Dios mabalos tabi. Ini an saiyo lingkod, an saiyo mayor nan ina, minagalang po ako sa iyo, Helen De Castro.

“An Kaayadan niyo, Obligasyon mi”

( Your Welfare Is Our Concern )

By: Office Of The Mayor- Bulan

( Here is a message from the Office Of the Mayor -Bulan for all readers of Bulan Observer, for all Tagabulans in Bulan and abroad and for all Bicolanos alike who care about and are interested in  the developments in Bulan. We are more than glad to be able to receive such a message for it completes our concept of democratic debate and brings us closer to our common goal of achieving a democratic, intelligent and progressive society of Bulan. I know that it is only by working together that we can achieve a brighter Bulan, a better future for these beautiful children above. The road to progress is not made shorter through this letter from the Office of the Mayor but it has widened it for all TagaBulans, irrespective of political ideas, to fit all together as we walk towards a modern and progressive Bulan. I know that democracy is the only way to a progress that suits the psychology of man for I have been living for decades in such a city where democracy is being practised in all levels of human interactions. The result? It’s again chosen last week as the best city in the world, in fact for several times already. Not that these people are more industrious and intelligent than we are but that they have recognized  long ago the necessity to work together and respect one another in order to survive. They did not only survive, they became the best. It is interesting to observe that foreigners in Zürich, no matter from which country they come from, with whatever religion, bring out their best right on their day one in Zürich and shortly thereafter contribute to the progress of Zürich. This is the wonderful effect of being respected, this is the positive effect of democracy. This is reality for me being in Zürich, but a big dream of mine for our beautiful hometown of Bulan.

Again, thank you for your letter. This letter will stand here in front for a few weeks to give chance to others to discover, read and reply. My Greetings To All Bulaneños!

For A Brighter Bulan! ———jun asuncion Bulan Observer  )


Office Of The Mayor- Bulan


June 16, 2008

Greetings to all who are reading this site!

We say peace and goodwill to all.

First, we would like to extend our congratulation to Jun Asuncion for creating this blog. Despite the fact that he is quite a distance from Bulan due to his residency in Europe, we believe his heart is still in his hometown bulan. Nobody can deny the fact that indeed there is no place like home. And we are proud in Bulan for people like Jun who are doing their best and they carry the name
of Bulan with them.

First, we would like to inform Jun and his readers that we have been visiting your site, and we have read the various comments and viewpoints especially those coming from our own townfolks. In a democratic society like ours, everybody is free to do so provided that they do not trounce upon the dignity of the person they so wish to comment on. All of us are human and we can feel the pain and hurt at the aspersions cast upon us. Public servants that we are though we take this seriously so that if change be for the better, so be it. However, we believe some of the comments are already personal attacks in nature, and from some other persons, too much with a partisan tone. That is quite understandable. But we think the readers should be analytical and reflective enough to distinguish what bias or prejudice or comments are to be believed or not. We think many of us naman are level-minded, just and fair in our reasoning, and can be counted upon when we come to decisions and conclusions. Especially us Bulanenos.

Second, we would like to disown that blogger who commented about our political leaders, the great late Mayor Adonis Asuncion, your grandfather , who had done so much for our town, especially at a time we needed most our leaders during the Japanese Occupation. He was a hero to us. And truly, nobody can compare what that great old man had done and with our present crop of leaders. Similarly, the Geronas, De Veras, the Galiases, the Granados, the Gotladeras and the De Castros had/have their own share in contributing, as leaders, to the growth and nurturing of Bulan as a Community. We all owe it to our ancestors and to each of us Bulanenos. Pero, in fairness also to that blogger who commented in our favor, dire mo man seguro tabi siya mababasol kay naimod niya an tunay nan tutoo na situasyon.

One blogger was right in commenting that hopefully, this site will not be a “hate site”, but instead a venue especially for Bulanenos to bring out their minds and their hearts. And hopefully again, not as a site where insults are hurled simply because of political partisanship. As you well know, we can be so engaged in political biases to the point that politicians who lose in elections can use this site to advance their sourgraping and so forth and so on. Not that it is bad, but sometimes people can be misled and be misguided. Just look at how much lies are being perpetrated through the internet in relation to the Bulan Integrated Terminal. Much is being published about this transport terminal but all of it are lies! And we cannot just take it sitting down. However, we have the courts to speak for us. And just look at what the Court decided.

Much has been published in the internet, again, about the Terminal, even about the amount with which it was loaned. Many are exaggerations, many are lies. Our political leaders, who were given the electoral mandate to run the affairs of the local government are honest, sincere, and sensible officials who know well their responsibilities to the people of Bulan. I know this kind of concern may generate and raise further issues. And we are very much ready to face those issues. However, we can guarantee our Bulan citizens both here and abroad that what ever we in the Local Government Unit conceptualize and actualize, we mean and do it for the sake of the general welfare. Question this if you may, but we stand by what we say.

We are peeved, but not pained, not even insulted, by one particular person in Bulan who had been a pain in the neck, if you may allow us, for the sake of expression, because he had, for so many years now been throwing mud at us, in the guise that he is doing so for a better Bulan, is baloney. Using the internet now as a venue. The truth is, for so many elections now, people in Bulan have never liked them. They were always election losers. In one election, they never won even in their own barangay and precinct. So this is their only way for them to get even, the radio, the internet, the print. What do you expect from them? Good or bad opinions about us? You decide tabi.

As a matter of course, we are publishing this also to air our side.

Since the assumption of the De Castros, much change has come to Bulan. To those who are abroad, come and visit us. Even Mr. Guyala is benefitting from everything good that Bulan has to offer. He has taken a convenient and confortable seat at the Bulan Terminal when he went to Manila. He has gone to Sabang Park many times during his leisure time. He enjoyed in so many programs sponsored by the Local Government Unit. During election campaigns, he rode through so many farm to market roads opened and maintained by the local government unit, all courtesy of an administration that has the people in its heart. And more importantly, we collect his thrash almost daily and religiously and have this thrash properly disposed in what is now the Bulan Eco PArk. We do not distinguish friend or foe in politics, we serve because it is our call, it is a mandate. Can’t our most vitriolic critics not look the other way around, at things more positive happening in our town? It is sad, if some Bulanenos, because of being partisan, speak as if Bulan is hell all because of an elected administration. That is not fair and just. And it is a lie. While we admit that we are not perfect, may we know who is? Then let them cast the first stone. Why not look the other way around also? at things positive happening in Bulan.

The basic idea of governance by this administration is anchored on service and general welfare. Maybe the Guyalas will have their own too if the time comes for the people to let them. But for now we beg of cooperation and solidarity. If indeed, things like questions on the legality and validity of the terminal or the abattoir or the municipal programs are there, let it be resolved in court. SINCE WE ARE A DEMOCRATIC SOCIETY. We are a society for free and dignified expression and not of demagoguery. Let our views be heard during election time, and may we also answer those comments here that vote buying in Bulan in election time is massive. INSULTO YUON SA ATO NA MGA TAGA-BULAN. The people decide who their leaders are. True , we deserve the government that we elect. But in Bulan, we believe we have done our part faithfully in accordance to the mandate given us, that we have served well.

Maybe, we shall rest here. And we again invite Jun and many more who are abroad, to come to Bulan, talk to our leaders, talk to our people , see what’s going on. We likewise give our highest salute to Jun’s family, the Asuncions, whose family contributed so much to Bulan, leaders, doctors, educators and plain good citizens who cherish this old, beautiful and faithful town.

From our side, we wish all Bulaneneos prosperity and goodwill. We know the times are harsh and difficult, but here your leaders are doing their best so that the ideals we have for all  be realized. During our campaign we called out, An Kaayadan niyo, Obligasyon mi. It is a battlecry that serves as beckon to us leaders. It is a sacred mandate, a sacred trust that we carry in our hearts and shoulders and hands. We shall make this work for our people in Bulan. And one with the global community, we work hand in hand so that human dignity be achieved, prosperity and peace be realized.


From “Maraoton Tabi An Komentaryo Mo” by senior citizen, 2008/06/16 at 8:23 AM