BULAN, Sorsogon, Philippines (JGL) – In 1943, the Japanese Imperial Army started building an airport in a small sitio of Bulan, Sorsogon so their soldiers can easily escape if General MacArthur were to return with his Allied soldiers during World War II.

But because of the extraordinary grit and resiliency of the Filipino guerillas (militias), they were able advance the timetable of MacArthur’s return, which caught the Japanese by surprise.

As MacArthur was carpet-bombing Leyte from the nearby Leyte Gulf, the Japanese Forces abandoned the airport they were building in what is now believed to be sitio Oyango in Bulan that ends up in Ticao Pass, a part of the Luzon Strait that connects the Philippine Sea to the South China Sea (Philippine Western Sea) in the western Pacific Ocean.


(LOLO BOBBY M. Reyes (right) surveys the extend of the runway of the Bulan Airport, which he said he will complete if he were elected Sorsogon governor on Monday, May 9, during his visit to the area recently in Bulan, Sorsogon, Philippines. (JGL Photo by Joseph G. Lariosa)

Several Philippine presidents since Liberation had dreams of reviving the construction of the airport but an independent candidate for provincial governor LOLO Bobby M. Reyes would like to finally help the people of Bulan (Bulanenos) have their own airport if he is elected governor on Monday, May 9, 2016. Government officials who tried to build the airport just put the money for the airport in their pockets that’s why nothing had come out of the airport, Mr. Reyes said.

Mr. Reyes said he could make the Bulan Airport a reality if his patron, Sen. Grace Poe, is elected president on Monday.

Mr. Reyes, who celebrated his 70th birthday last May 1, said the completion of the Bulan International Airport (BIA) is going to be one of the flag-ship projects of his administration out of the ten priority projects to “reinvent” the Quality of Life in Sorsogon and its “Isles of the Future” and create 300,000 jobs.


 Taking a page from Sorsogon’s longest-serving governor, the late Juan G. Frivaldo, who sported the name “Tata (elderly) Juan,” Mr. Reyes said his moniker “LOLO,” which means grandfather in Bikol, stands for “Law and Order, Less Government and Opportunities equally for all.”

As a long-time Balikbayan from Los Angeles, California, where he was a lifelong community activist, LOLO Bobby returned to his boyhood and high school-age home of Barangay Bibingcahan in what he now calls “Bacon-Sorsogon (Bac-Sor) City” with all the wisdom and perspectives he accumulated so that he could pay back his dues to his  province of birth.

Based on his writings from his travels on his own mabuhayradio.com and Facebook posts, LOLO Bobby now wants to put those ideas into practice if he luckily wins the majority vote of the 425,025 Sorsogon voters, who had an 83.71% voting turnout record in 2013.

Bobby decided to run for governor of Sorsogon when he started to urge Senator Poe to run for president, when nobody did, thru his Facebook posts, which generated tens of thousands of likes and followers and when nobody from the crop of candidates for governor in Sorsogon supported Ms. Poe. Bobby was introduced to Ms. Poe by his daughter, who was a classmate of Ms. Poe from grade one in Antipolo City to high school.

Because Bobby is not allowed to host a radio program a few weeks in the run-up of the elections, he asked some of his friends, including this reporter and Bubot Laguna, to sub for him in spreading his message over Catholic radio station (DZGN-FM, 102.3mHz)(11a.m. to 12 noon) hosted by Psalm Geraldino and PADABA (103.9 FM) (4 p.m.-6 p.m.) hosted by Bhem Emmanuel Desabayla.


withfarmersIn his visit to Purok 7-B in Bulan Airport with this reporter, LOLO Bobby told the people, who turned the 10-lane runaway of the airport into palay drying platform, that with the grace of God if he were elected Sorsogon governor, he foresees the airport to be his flag-ship project that could generate hundreds, if not thousands, of jobs.)

“I will make sure that you will earn a minimum of P1,000 (US$22.22) a day in contrast to Manila where P450 (US$10.00) a day is the minimum daily wage,” Bobby told one of farmers who were drying his palay over the ten-lane runway.


(ASIDE FROM THIS Terminal building, only the 10-lane runaway is the only visible task that was constructed from an alleged release of P15-M (US$333,333) to construct the airport in 2007. (JGL Photo by Joseph G. Lariosa)

When asked why he is making Bulan Airport his main project, Bobby said, “I am the son of Cristina Mercado, who hails from Bulan. And I am the only candidate out of the eight candidates for governor, who hails from Bulan.”

It was reported by the Bulan Observer that sometime in 2007, there was funding for the airport in the amount of P15-M (US$333,333) for the parcellary survey, to complete the runway upgrading and right-of-way acquisition that was supposed to be completed by 2008. It did not mention if the terminal building that is the only visible building in the airport was part of the funding.


(HIS EXPANSIVE runway that was started by Japanese Imperial Forces was being rebuilt by every administration after World War II but has yet to be completed. LOLO Bobby M. Reyes, a son of a native of Bulan, Sorsogon in the Philippines, wants to finish this Bulan International Airport if he is elected Sorsogon governor on Monday, May 9. The runway ends in Ticao Pass, a part of the Luzon Strait that connects the Philippine Sea to the South China Sea (Philippine Western Sea) in the western Pacific Ocean. (JGL Photo by Joseph G. Lariosa)

Aside from the airport and the other priority projects he wants to pursue, Mr. Reyes said he wants to introduce economic development in Sorsogon because it is one of the 20 poorest provinces in the Philippines. “It’s about time somebody has to do positive things for the province and of course I want zero corruption. I would handle peace and order under a law and order program that will stop corruption and stop crimes from rising, especially drug epidemic.”

He said his projects have been posted on his Facebook page and website, mabuhayradio.com.

Although nobody is bankrolling his campaign, LOLO Bobby likes his chances to be elected governor as he has been rated fourth among the eight gubernatorial candidates by a Sorsogon radio station.


(BECAUSE HE has no money to pay for his own billboard, Independent candidate LOLO Bobby M. Reyes is very pleased to see and thankful that the office of Sorsogon City Mayor  Sally A. Lee and the Sorsogon City Tourism Office have included his name and photo in the billboard of six of eight Sorsogon gubernatorial candidates. LOLO Bobby said that the “catch” of the ad is actually a backhanded endorsement of one of the candidates, Eric Dioneda (PDP-Laban), whose educational attainment was portrayed as a college undergraduate first-year midwifery education. Mayor Lee’s son, Bobet Lee Rodrigueza (Liberal Party), is portrayed as a holder of a BSBA-Management degree while LOLO Bobby Reyes is a college graduate in AB Journalism. (JGL Photo by Joseph G. Lariosa)

Mr. Reyes said on or before July 1, 2016, the first day of office when he takes over the “Sorsogon Interactive New Government (SING),” he will launch simultaneously 10 or more crash-programmed projects designed to raise dramatically the “Quality of Life (QoL)” of the people of Sorsogon that will lead to eliminate unemployment and underemployment.

 “PROJECT 2021”

 He said ten separate task forces, with at least 100 trained staffers each, will be organized and fielded to implement the projects that will translate into hundreds of thousands of new well-paying and permanent jobs.

All local-government units (LGU’s) will be asked to provide more manpower and support to the task forces.

The priority projects will be classified into short-, medium-, and long-term goals that shall be the vehicles needed to accomplish the so-called “PROJECT 2021.” “They will be treated like items in a conveyor belt of an assembly line, so that a long-term project can become a short-term goal if the circumstances and needed resources are present,” Bobby said.

Among the “PROJECT 2021” that will take Sorsogon from 20th to the 21st century (2016-2021) are introducing to the province a Health Maintenance Organization that will provide “Patients’ Rights and Responsibilities” (https://www.facebook.com/groups/216368558400241); education reforms, including retraining of teachers, increasing their salaries, lowering teacher-student ratio, school-provided meals to elementary students and acquisition of modern equipment (https://www.facebook.com/groups/390671054351428/); inspection and retrofitting of concrete buildings in the province, including churches, followed by school-based earthquake-and-other-disaster-preparation classes and training and fielding of trained volunteer fire-and-disaster brigades;

Organization or re-organization of tree-farming co-ops in all the province’s 541 barangays (barrios) and crash program of planting cacao, coffee and cash crops and their shade trees, including an extensive cultivation of bamboo, so as to double the income of participating families in five to ten years, thereby wiping out poverty;  organization and reorganization of fishing co-ops in all the coastal barrios of the province, including the massive cleaning (every weekend) of Sorsogon Bay, the province’s 50 rivers and numerous springs, brooks and other bodies of water and reforestation of their watershed areas. (http://www.mabuhayradio.com/ecology-and-the-environment/the-save-our-sorsogon-sos-bay-initiative);


(LOLO BOBBY M. Reyes (extreme left) paid a courtesy call on Flor Solis (second from left), widow of the late Sorsogon Rep. Jose Solis (whose photo is hanging above) of the second district of Sorsogon, who lobbied for the construction of the Bulan Airport, in the house of Mrs. Solis and her daughter-in-law, Joanne Solis, who is running for provincial board member for the second district of Sorsogon, Bubot Laguna and journalist, Joseph G. Lariosa. (JGL Photo)

The fresh water of Sorsogon’s 50 rivers and other springs, brooks and streams can be harnessed and exported to different parched countries as today clean potable water is more expensive than crude oil or even gasoline. Launching of food-production centers with grain-storage silos, solar-powered refrigerated warehouse and other equipment; Concreting of the runways, aprons parking spaces of the Bulan and Bacon airports, the construction of control towers, with electronic-and-electrical facilities and fuel depots. (https://www.facebook.com/notes/bobby-m-reyes/how-to-complete-the-bulan-airport-as-revised/10202484307966425); the “New Uber-like Parcel Service and Postal House” (www.nupsph.com); solving the growing squatter problem; massive tourism development program; launching of a law-and-order campaign with a “reinvented” Sorsogon Provincial Sheriff’s Office and fielding of one law-enforcement officer (LEO) with training of five employees that will compose a security force of 5,000 to safeguard millions  of domestic and foreign tourists.
And many other projects that include development of stock market, title insurance industry, workmen’s compensation industry, crop-insurance and/or health-insurance industry, broadband industry, call centers, water parks, solid waste, waste-water (for the Bac-Man geothermal plant) and sewage treatment plants and other environmental friendly energy projects. (

Videoclip:  https://youtu.be/oUize3Zp4g4

Joseph G. Lariosa
Journal GlobaLinks
5401 West Lawrence Ave.

Suite 30110
Chicago, IL 60630
Tel. 312.772.5454
Telefax 312.428.5714
E-Mail address: Jgl@jgli.net
Website: jgli.net
Facebook: Joseph G. Lariosa
Twitter: @jogalar

“Tree tunnel” in Sorsogon lost to road widening

  Yahoo South East Asia Newsroom  by Kim Arveen Patria

Trees in this portion of the highway in Bulan, Sorsogon, have grown big enough that their branches meet, as if creating a tunnel. The so-called tree tunnel is threatened by clearing operations for road widening projects. (Photo from Bulan's Facebook page)
A tree-lined portion of the highway is among the most photographed spots in Bulan, Sorsogon, but some fear the so-called “tree tunnel” will soon be seen only in photos.

Hundreds of almost century-old trees are set to be cut down to make way for wider roads in the coastal town, which is among the busiest and richest in the province.

Angry locals have questioned the government’s road widening projects. An online petition has been launched to stop the tree-cutting. Others have taken to the streets.

“Bulanenos should unite now to save the trees that have yet to be cut down by the Department of Public Works and Highways,” a Change.org petition read.

Bulan resident Ramil Agne, who posted the petition, told Yahoo Philippines that the DPWH has temporarily stopped the cutting of trees, pending a consultation.

He noted that the move came too late, however, as about 185 have already been cut from May 14 to 21. A total of 235 trees would be cut for the road work.

Officials have claimed that the roadside had to be cleared of trees to expand the highway to 20 meters from 15 meters, by adding 2.5 meters to each side.

“The traffic volume on our highway does not warrant a road widening project,” Agne said. He added that the 5-meter expansion “is not enough to call progress versus cutting trees.”

Many residents have also wondered why the road will be expanded when the local airport it leads to has been idle for decades. DPWH has not responded to requests for comment.

“I don’t want the trees to be cut down for the sake of useless road widening project. Road widening project will benefit only few people specially in terms of corruption,” said Andrew Zuniga, who signed the petition.

A “selfie campaign” has also been launched against the project, with netizens posting photos of themselves holding up appeals to save the town’s “tree tunnel.”

More than 100 trees have already been cut to make way for wider roads in Bulan, Sorsogon. (Photo by Karl CK)

Bulan’s case is the latest in what netizens have taken to calling a tree-cutting rampage by the DPWH, most of them tagged unnecessary by the areas’ locals.

Earlier this month, locals in Los Banos, Laguna, protested the cutting of trees for a widening project covering a 5.6-kilometer stretch of road near Mt. Makiling.

Local officials in Iloilo City have meanwhile asked the DPWH to explain why so-called “heritage trees” have been cut down along the city’s General Luna highway.

In Naga City, the local government is also leading efforts against a plan to cut down at least 650 trees along the Maharlika Highway in Camarines Sur province.

“Thousands of trees all over the Philippines, many of them century-old, have been cut for road widening… Many more trees face the same fate,” a separate Change.org petition said.

The petition, posted by Ivan Henares, called on the DPWH and the Department of Environment and Natural Resources to stop cutting trees and review the policy.

“This review should provide a mechanism for genuine public consultation and a detailed scientific assessment the cutting of trees may have on the environment,” Henares said.


Presentation of the Executive Agenda 2010-2013

Note: The following is the Executive Agenda presented by Hon. Mayor Helen C. De Castro before the Sangguniang Bayan of Bulan during its Inaugural Session on July 5, 2010 at the Sangguniang Bayan Session Hall. (PIO Bulan)

Inaugural Session

Presentation of the Executive Agenda

SB Session Hall

July 5, 2010/ Monday


By Mayor Helen C. De Castro

Honorable Vice-Mayor and Presiding Officer Marnellie Robles

Honorable Members of this August Council

Honorable Barangay Officials

Heads of Offices of the Local Government Unit

Ladies and Gentlemen:

Good morning to all of you!

It is with honor and pleasure that I congratulate the Honorable Vice-Mayor and the Members of the Sangguniang Bayan of Bulan.

Today, the just concluded political exercise had given us the fresh mandate to lead our people for the next three years. I am deeply elated by the warm trust and confidence. We venture into a new beginning for our Municipal Government. And it is us, the new officials of this beloved town who will be instruments in ushering in that new beginning.

Tradition has it that as we start our work as the new officials of Bulan, it is necessary that we first meet, and set down in fundamental terms the basic blueprints for the next three years. These fundamental principles of local governance shall guide and direct our actions. It is necessary that we should be able to work in solidarity.

It has been mandated by law that the Office of the Local Chief Executive, or the Mayor, and that of the Sangguniang Bayan, as a collegial body, are co-equal in power and authority. According to law, one cannot do without the other. It is my firm belief that collaboration and harmony, whether constructive or critical, between these two offices, must always work for the betterment and welfare of our community. Even ideologies or political differences must not be obstacles with what we want to achieve or accomplish. Even within a deliberative body like the Sangguniang Bayan, your discussions and debates, your opinions and views, your political differences and affiliations, can be worked out to produce a syntheses of ideas and plans that can be concretized into policies, programs and projects. Our people must not suffer or be sacrificed just because we differ in our views. We are supposed to be held together by our desire to serve Bulan. The Executive Department shall heavily rely and depend upon your ideas, crafted into legislations, which we pray shall be great in quality, pro-active, pro-poor and pro-peace.

If I were to be asked as a re-electionist mayor, all I want is that we shall be able to help realize the vision for our beloved community – a safe, peaceful, progressive place to live in. It is not an easy task however, in a growing town like ours. The challenges are multi-faceted; the tasks enormous, the efforts needed are great. But it shall all depend upon ourselves as leaders and stewards of Bulan. We are here for the next three years to keep, protect and take care of this community. It ought to be our political philosophy that while we have the privilege of power and authority, we are also servants and stewards of our people. And many of our people are expecting much from us.

Bulan, being a premier, first-class town in Sorsogon must continue in its eminence as a model community. We have been looked up to by many of our neighbor communities. But more importantly, Bulan has a bigger number of souls with more needs to take care of.

Honorable Ladies and Gentlemen, I am respectfully setting down before you our three –year Executive Agenda, which shall serve as the bases of our development plans. And this shall need the necessary legislative support. We are fortunate, that in this my third term, we shall be having the Community-based Monitoring System (CBMS) and the State of Local Governance Report (SLGR) and the data therein shall be guides for all of us in both the Executive and Legislative aspects.

Allow me therefore to enumerate on our three-year Agenda:

1. We shall continue all along to strengthen, improve, enhance and institutionalize the HELEN Program – Health, Education, Livelihood, Environment, Nutrition and Food. These are the major programs which include the auxiliary/component programs, we are pursuing. These wide-ranging and general scope of activities shall, in one way or another, necessitate legislation, especially in its funding and budgetary support; we are improving and streamlining our educational assistance and support to poor but deserving Bulaneno college students; we are going to build a bigger and better Bulan Health Center and Birthing Facility, and we wish to purchase a Mobile Clinic to serve our far-flung barangays;

2. We need to strengthen and improve on our Peace, Order and Public Safety programs, especially in the areas of anti-illegal drugs program, Traffic Management programs, Disaster Management and Risk-reduction Programs, and the protection of our women, children and the elderly. We shall strengthen our relationship with the Philippine National Police, and when opportunity arises in terms of funds, we shall make necessary provisions and facilities to our police, fire and force-multiplier groups;

3. We shall put more emphasis on our Economic Agenda. I believe that notwithstanding the gains we have, if our constituents do not have gainful employment, much is useless. It is an obligation that we have to look in to. In this regard, the concerns and tasks are daunting, considering our limited resources. But we shall make sure that we shall make strong steps in this area like helping our farmers and fishermen with a Revolving Fund or Capitalization Scheme to improve on their productivity; We shall institutionalize the Municipal Investment Incentive program to attract investors to our town; we shall improve on our technical-vocational training activities for the youth and women sector; strongly coordinate and network with job placement agencies;

It is our plan to institutionalize the Coastal Resource Management Programs as this is vital to the fishing industry of our municipality, through artificial reefs installations, strengthening of the Bantay-Dagat program; and plans for seaweeds production programs.

We want to provide a Bagsakan ng Bayan, or a convergence terminal for all our local products.

We intend to now construct a Poblacion Terminal for all our Tricycles, Pedicabs, and Jeepney and Aircon Vans Sector. This job sector is very important in our growing economy.

And we intend to pursue our Farm-to-Roads programs as we have been wont to do. Our Road Program has been one of the greatest assets of this incumbent Administration. These economic arteries provide the lifeline to and from our barangays. Life has been a lot easier with improved roads, better bridges and all the necessary infrastructures to help our constituents be fully engaged in economic activities, have better access to education, health and social services from the local government;

All we have to do is to be creative and be resourceful in sourcing out ways and means for these local projects.

4. It is our executive plan, that in my third and final term, we hope we shall finally be able to put and set in place a comprehensive Tourism, History and Culture Heritage Development Program. This is a legacy I wish to leave to our next set of leaders and to our people. It is an ardent dream that we can have a Bulan Heritage Museum. History and Culture is the soul of the Tourism Industry. While we have the Padaraw Festival now fully in place, we must let spring forth and let flower the beauty of our identity as a community. A political philosopher once said that our political maturity as a nation or as a community is greatly dependent on our historical maturity. Leaders are poor who have no sense of history and identity. And our people also need to be inspired and be transformed by the lessons of our local history. History is a bond that makes our present and future stronger.

In this regard, we also intend to put in place a concrete program for Poblacion Improvement as the Poblacion is the showcase of the whole town — cleaner and better-looking streets and walkways, a good marketplace and greener surroundings. We have to work hard to clean up and protect our Managa-naga River, which has been an icon of our town. There is a positive psychology in greener, cleaner surroundings, especially in the Poblacion.

5. We need a new Cemetery or Municipal Memorial Park. Our LCR data says that we have an average of 450 deaths a year. This goes along with our burgeoning population. Our cemeteries are now congested and it is time we look for and build a new one to give greater dignity to loved ones who have passed away. And this shall need your greatest support.

On top of all of these plans, we in the Executive Branch would like to inform this Honorable Body, that in line with the Executive implementations of vital ordinances and codes, I think it is necessary that we have to review the following:

A. The Bulan Revenue and Tax Code

B. The Bulan Public Market Code

C. The Bulan Integrated Traffic Management Code

D. The Agriculture and Fisheries Code of Bulan

E. The Municipal Investment Incentives Code

F. The Zoning Ordinance

The Sangguniang Bayan must also come up with the Integrated Safety Code of Bulan and an Investment and Business Code. We must review our Disaster Management Code. It is also a must that the Sangguniang Bayan must work with the Municipal Planning and Development Office in updating the Municipal Socio-Economic Profile. The MSEP is a comprehensive volume of local governance literature that is the very basis of all our development and investment efforts. We cannot do without it.

I wish to also respectfully inform you that I would like to certify as urgent legislative matter the reconstitution of the different LGU organizations like the Local Development Council, the Health Board, the School Board, the Personnel Selection Board, the Municipal Child Protection Council, the Local Peace and Order Council and all the mandated local councils necessary to immediately put in place our tasks and functions in governance.

Also, it has become imperative that with the modern methods of governance, administration and supervision and the complications of local governments, it is necessary that the executive department, together with the legislative branch, must be kept abreast of all department activities. Thus we are planning to go full computerization in our municipal government. We shall network and wire the office of the Local Chief Executive with all our departments. This will make our task of governance, easier, facile and more convenient.

I hope that with Vice-mayor Robles at the helm of this Honorable Body, there will be a new impetus for the Sangguniang Bayan. In other localities, the Sangguniang Bayan is a source of pride and honor for the community. We hope this Council shall be that.

We must have foresight in the next 20 years of governance. Bulan is fast-growing and fast-expanding. The Sangguniang Bayan must come up with a very comprehensive Urban Expansion Program from which we shall initiate our Urban Planning and Development activities.

I hope you will not begrudge me if each one of us shall keep this list as a checklist, and that we keep on checking it so that we shall be able to accomplish them.

“A Public Office is a Public Trust” so we are being constantly reminded, and as the motto of this Council goes that we have to render “Service with Integrity”. So be it.

We are looking to a very productive term of office. During the campaign period, we have promised a lot to our people, and now that we have been endowed with that privilege of service, and power, it behooves all of us to do so as a matter of gratitude to our people. It is a sacred oath, a duty, a call; we cannot turn our backs from.

Once more, congratulations to all of us. Good luck and may God bless us in our endeavors and may God bless our beloved town.  //




By: Mayor Helen C. De Castro


Bulan, Sorsogon

Sa Entero na Taga-Bulan,

Pinapadaba Ko na mga Kabungto:


Dios marhay na adlaw sa iyo entero.

Ipauna ko man an pagpaabot sa entero sin Maogmang Pasko nan Bag-ong Taon na puno sin bendisyon!

Ini tabi si Helen De Castro, an saiyo Mayor nan Ina san bungto ta. Huyaa ako niyan basi mag-report sa iyo san mga nahimuan san ato Gobierno Lokal sa paagi san ako Administrayon niyan na 2009. Ini an paagi nato na ma-impormar an kada taga-Bulan sa mga programa, mga proyekto o mga aktibidades dire lang san ako Opisina, kundi pati na san mga departamento san Municipio.

Ini na taon 2009, sa paniwala ko tabi, maski baga taon sin krisis sa ekonomiya, mga kalamidad na apektado an ato mga pagbuhay nan mga pananom, nan mga maraot na karanasan sa ato nasyon nan bungto, alagad taon man ini sin pagkasarayo, kahigusan, paghinguha, nan, sabihon na nato, tunay na biyaya nan progreso. Padagos na indedikar nan inkomiter san iyo mga opisyales-lokal nan san mga opisyales sa 63 na barangay an pagserbi nan pag-giya sa ato padaba na komunidad. Inpanindugan namo an sagrado niyo na mandando sa amo; Inpanindugan namo an obligasyon na kami mga serbidor-publiko, nan obligasyun namo an makadanun nan maging kasangkapan san ato komunidad-Bulanenyo para sa pagladas sin sayo na progresibo, mayad, maogma nan matoninong na puturo!

Sa solod man sini na taon, kami na mga lideres niyo, lalo na tabi ako nan an Opisina san Mayor, dire nakalibre o naka-ibitar sa mga manlaen-laen na pagtatsar nan mga kritisismo sin nagkapera na mga tawo, lalo na an mga dire naniwala sa ako Administrasyon, dahilan lang sa kalaban ko sira sa politika. Alagad, ini na mga pakaraot nan mga kritisismo, pati na ngani ini na surunod-sunod na mga kaso o mga asunto na-insang-at kontra sa ako, na maski ngani baga grabe an kagub-atan sa ako personal na pagkatawo, alagad ini dire kaulangan sa amo, kundi naging danun ini para maging inspirasyon na lalo namo pakay-adon an pag-administrar nan paglingkod sa iyo.

Niyan na taon, daghanun talaga tabi an inhimo nato na mga programa nan mga proyekto para sa komunidad ta, sa ngaran sin pag-administrar, sa ngaran sin pagserbi, sa ngaran sin pagbabag-o nan progreso, nan sa ngaran sin pag-ataman san ato komunidad nan mga syudadano.

Sa Report na ini, isasaysay ko tabi an mga minasunod :














Unahon ta tabi an Programa sa Salud o Health Programs.

Prayoridad ta ini na programa. Nan prayoridad ta an ato mga kabatan-an, mga ina, mga gurang. Pinakapokus man sini na programa an mga kabubungto nato na tios nan kawaraon. Nan sa abot san ato makakaya, talagang inhinguha san administrasyon ko na may-on ini sin numero uno na atensiyon.

Bag-o ako magreport san sa Health Programs, hatagan ko mun-a pagsaludar nan pasalamat an departamento san Rural Health Unit o RHU na nasa pamumuno ni Dra. Estrella Payoyo, nan an Barangay Volunteer Health Workers o BHW sa pamumuno san Presidente san organisasyun nira na si Mrs. Perla Oli. Dire man nato paglimutan tabi si Dra. Maria Tita Palad nan kaurupod niya sa Pawa Municipal Hospital. Sobra man na naging aktibo sa pagkooperar sa ato si Konsehala Tessie Guran na mao an SB Chairperson sa Committee on Health.

Primary Health Care for Bulaneno Children:

Primero na tutukaron ko an mga aktibidades-medikal para sa mga kabatan-an nato.

Niyan na taon, batog na Enero hasta niyan na Nobyembre, an Programa nato sa Pagbakuna o Expanded Program for the Immunization of Children matriunfo nan haros siyento porsiyento (100%) an accomplishment.

May-on kita sin total na 2,338 na mga bata sa bilog na bungto an nabakunahan sin mga bakuna kontra-tipdas, kontra hepatitis, kontra-diphteria, anti-polio nan iba pa na mga bakuna. Ini man na mga kabatan-an hinatagan ta entero sin Vitamin A supplementation. Nan may-on pa sin 202 na mga bata edad santaon hasta onom kataon na tinagan man sin dagdag na Vitamin A supplements.

Dire pinabayaan san ato pampubliko na health care program an mga mahapdos na mga baby o mga bata. Halimbawa, may 728 na mga bata na edad 6 meses hasta 11 meses, 1,477 na mga bata edad sangtaon hasta sinco anyos, nan 685 na mga bata edad hasta sais anyos, an inpakonsulta, inasikaso nan binulong san Rural Health Unit. Sa mga mahapdos na mga bata na ini, dagdag Bitamina an inhatag ta. 183 na anemic nan underweight na mga bata an pinatumada ta sin mga Iron supplements. 269 na mga bata na nagkukurso o may diarrhea an binulong nan tinagan ta Oresol supplements. 197 na mga bata an binulong sa hapdos nira na pneumonia. Entero tabi ini libre, wara bayad. Kun minsan, may mga magurang man na nahatag diyo na boluntad sa RHU nato, pero dapat libre.

Sa niyan man, may-on sin 8 na bata na taga-Bulan an may tuberculosis, pero may libre ini na full-course therapy, may-on man sin 145 na mga bata na positive potential sa hapdos na TB kaya nagreresponde an RHU na maagapan ini na mga bata kaya binatugan na an preventive medication para sa kanira.

Dire man nato inpapabayaan an taun-taon na deworming o paghimulate san ato mga kabatan-an. Kaya sa deworming activities nato san Abril nan sinundan ini san Oktubre, napahimulatehan ta an 12,553 na mga bata edad sangtaon hasta sais anyos.

San Hulyo, nag-atender ako sa sayo na patipon san DOH- Center for Health Development para makisumayo sa adbokasiya san DOH sa pagdanon san mga bata na bag-o ipanganak para sa kanira newborn screening implementation. Desidido ako na mapangatamanan an mga new born baby nato sa paagi sin efektibo na newborn screening procedures.

Primary Health Care for Mothers/Maternal Care:

Niyan na taon 2009, an nairekord san RHU na pag-anak o live-births sa bilog na bungto nag-aabot sa 1,587. Puwera ini san iba pa na mga nag-anak sa mga pribado na klinika nan mga taga-Bulan na nag-deliver sa iba na ospital. Sa listahan na ini , an 81 sini na mga burod inpaanak san ato mga municipal midwives sa Otavi Maternity Clinic, nan 432 na ina an nag-deliver sa Obrero Maternity Center. Puwera sa diyo seguro na gastuson sin sayo na pamilya sa pagpaanak, an pagpaanak didi sa RHU nan Otavi libre tabi, wara bayad. Kaya dako na danon sa mga pamilya ta ini na maternity program san municipio. Maski sa Pawa Hospital, dako na danon an serbisyo san ato mga medical attendants doon pag-abot sa pagpaanak. Puwera sa nagkapera na mga seryoso nan delikado na kaso, na indadara ta sa Irosin, o Sorsogon Provincial Hospital, kadaghanan san mga taga-Bulan na burod didi na sa mga center ta nag-aranak.

Ini na childbirth delivery program an talagang sayo sa tinutukan ko sin pansin bilang Mayor kay ako ina man, nan aram ko an peligro na inaagihan sin sayo na ina na manganak. Sa katunayan sayo sa pinakadako ko na plano otro taon mao ini na lalo maging mahiwas an saato RHU center nan makapatindog pa ako mga additional na maternity centers.

Puwera pa soon, talagang may programa kita sa mga nagbuburod na ina, nan programa pakatapos nira mag-anak.

Mala ngane tabi kay sa mga nagbuburod na ina, an mga midwives nato nan municipal nurses nakarekord sin 2,160 na mga pre-natal visits, 828 sa mga burod an nakarecibe sin tetanus toxoid immunization, 1,753 an nakakuwa sin dosage sin TT2+, nan 1,203 an tinagan ta sin complete iron with folic acid. San Hunyo, Nakarecibe an mga burod ta sin 100 tablets sin FeSO4 (ferrous sulfate) kada sayo hale kan Gobernadora Sally Lee.

May programa man kita pakatapos manganak an sayo na ina. 1,887 na post-partum visit an na-irekord ta; 849 an tinagan sin complete iron; 1,887 an nahatagan sin Vitamin A; nan an makaoogma kay 1,887 na mga ina an nag-be-breastfeeding dahil man sa mahigos na kampanya san RHU na mag-breastfeeding an mga ina.

San Pebrero 17, 18, 19 , an saato RHU staff nagkondukta sin sayo na Advocacy on High- Risk Pregnancy sa mga Barangay san JP Laurel, Aquino nan San Vicente. 108 na burod an nakinabang sini na orientation. Nagkaigua man kita sin Mothers’ Class sa San Vicente nan Aquino.

Reproductive Health:

Nan siyempre pa, may programa man an RHU sa family planning basi maging muklat an mga magurang sa reproductive health nan sa tama na pagplano sin pamilya kay basi mas maasikaso an pamilya lalo na an kanira mga bata. Nasa magurang na an pagpili san gusto niyo na metodo na gagamiton. Sa niyan may-on kita sin 5,607 acceptors o mga magurang na nagpapatukdo sin family planning methods.

San Hunyo nan Hulyo, nagkondukta an RHU sin mga information classes tungkol sa Responsible Parenting Movement nan Natural Family Planning Methods sa Lajong, Pawa, Magsaysay, Inararan, Zone 4, Zone 7, San Ramon, N. Roque, Quezon, Aguinaldo, Otavi, Jamor-awon, Beguin, San Rafael, Zone 6, Managa-naga, M. Roxas, Somagongsong, Calomagon, Nasuje, San Isidro, Gate, Aquino.

Women’s Health:

Sa women’s health program, nai-organisar ta na tabi an mga grupo na madanun magbayabay sa mga salud san kababayehan didi sa Bulan sa paagi sin Women’s Health Team Training san Oktubre. May-on kita sin 65 teams san RHU nan BHW na maasikaso sini na programa.

Outpatient Services:

An Rural Health Unit center nato sa Obrero nakaserbi tabi sin 9,185 na outpatients hale sa bilog na Bulan. Pagsinabi nato nakaserbi kaupod sini an konsultasyon nan paghatag bulong sa entero na klase sin hapdos na kaya asikasuhon san mga medical practitioners nato. Dahilan sa talagang nagdadako na an populasyon san bungto ta kaya duwa na baga an doktora ta sa RHU, si Doktora Payoyo nan si Doktora Kates Rebustillo.

Laboratory Services:

An Laboratory Department san RHU nakaserbi man sa mga taga-Bulan. Sa sulod sini na taon 2009, nakaserbi kita sa mga masunod na libre na palaboratoryo: 525 pasyente sa direct sputum microscopy; urinalysis, 1,087; hemoglobin determination nan blood typing, 670; gram staining, 23; stool exam, 29 nan may-on pa sa platelet count; fasting blood sugar nan newborn screening.

Nan siyempre pa tabi, pasalamatan ko man an entero na nagdonar sin dugo sa ato mga bloodletting activities. San September 11, 42 na blood donors nan san Nobyembre 30, 14 na blood donors an nagdonar dugo nan ini inpadara ta sa provincial blood bank. An bloodletting activity san November 30, in sponsor tabi san grupo san USWAG Bulan.

Daghanun pa na mga trabaho an inhimo san ato RHU, pareho sin mga inspeksiyon san ato Sanidad sa mga inkukuwaan tubi na inumon basi maseguro na deri mameligro an ato mga syudadano; mga sanitary inspection sa kaunan o food establishments, nan pag-isyu mga medical examinations..

Serbisyo para sa mga Mentally-ill Patients:

Komo an Bulan tabi wara sin pasilidad para sa mga makalolooy na mga kabubungto nato na may mga hapdos o diperensya sa pag-iisip, an inhihimo tabi nato sini, inpapadara ta sa Sorsogon Provincial Hospital kada ikaduwang Sabado san bulan , basi didto sira ma-check-up kay may nagbibisita na mga psychiatrists doon by schedule. Sa niyan na taon, nakarekord kita sin 71 na pasyente na regular an pabulong doon. An municipio an nagsisimbag san mga pagbiyahe sini nan kun minsan pati mga allowance o gastuson.

Sa mga malala nan emergencia na mga kaso sin may diperensiya sa pag-iisip, didto na nato ini indadara sa Cadlan Hospital for Mental Health.

Serbisyo san Ambulancia ta:

Dako-dako an serbisyo san ambulancia san municipio sa pag-asikaso sin mga pasyente na darahun sa iba na mga ospital. An Pawa Hospital tabi may sadire man na ambulancia, pero haros oroadlaw man gihapon an paggamit san ambulancia ta. May mga adlaw ngani na tolo o opat na biyahe an municipal ambulance ta. Niyan na taon, nakarekord kita sin 255 na biyahe. Dapat man siguro maaraman niyo tabi na may mga biyahe kun minsan an ambulancia san Pawa Hospital na kita pa an nasimbag san gasolina. Hatagan ta man komendasyon si Depunto Ernani Lupera na dati drayber san ambulancia. Grabe man an kabayanihan sadto na drayber sa pagmaneho lang san ambulancia.

Niyan na Enero, nakaayo ako nan may maabot na bag-o na ambulancia hale sa National Government sa paagi san ato Gobernadora Sally Lee. Papadarhan tabi kita sin de-aircon na ambulancia, nan sayo sa plano ko na magamit ini maski sa mga pasyente na talagang darahon sa Manila kay didto dapat ipabulong.

Assistance to Persons in Medical Crisis-Situations:

Puwera pa tabi san mga inhihimo san RHU nan mga Barangay Health Workers nato, daghanun pa na mga tawo, lalo na an mga talagang kawaraon an nagrarani sa ako opisina oroadlaw, basi madanunan sira sa mga pangangaipo nira sa mga mahapdos na kampamilya. Dire ta ini insasayumahan.

May mga pasyente na intatagan reseta hale sa RHU o sa Pawa Hospital o kaya maski hale sa mga pribado na doctor o klinika, na an bulong na kaipuhan wara sa ato mga Botika sa Barangay o kaya sa RHU, pero may-on sa mga pribado na Farmacia. Mao man an sa mga laboratory needs, na wara kita available sa public facilities pero may-on an mga private laboratories didi sa Bulan.

An Opisina tabi san Mayor an nagdaranun sini. Mala ngane kay batog san Enero hasta niyan na Disyembre, 216 katawo o mga nag-aayo danon pabulong an tinagan ta sin ayuda. An kantidad sini 95,000 pesos. Tapos, 256 man na mga tawo an tinagan ta financial assistance basi makapalaboratory lalo na an mga burod, mga pa-ultrasound, blood chemistry, liver, kidney o heart laboratory. An binayadan ta sa mga private laboratory clinics pareho san SMMGHHSC Diagnostic Center nan sa Bulan Diagnostic Center, nan kaupod man tabi didi an sa BIMS Group bale 195,025.00 pesos. An mga binayadan ta man tabi na bulong sa dowa na botika nagkakantidad sin labi 500,000 Pesos o media milyon.

May mga inmamantenir man kita na mga pasyente na may tuberculosis nan an mga espesyal sini na bulong an Opisina san Mayor an nagmamantenir. May nagkapera man na mga undernourished children na permi ta man inbabakalan gatas basi makabawi an kanira salud.

Medical Missions:

Inrani ta man an Health Services nato sa mga Barangay nan Sector sa paagi sin Medical- Dental Missions. San Marso 17, Medical Mission sa Barangay Abad Santos, 181 na pasyente an naserbisyuhan nato. March 18, sa Otavi naman an Medical Dental Mission, 239 an pasyente ta; San Marso 19, 124 na pasyente sa Jamor-awon. San Hulyo, nagpamedical mission kita para sa sector na may kapansanan, o disabled, 59 na pasyente medical nan 20 na dental. San Disyember 15, Medical Mission para sa mga Senior Citizens. San Enero man, nag upod an saato doktora sa sayo na surgical mission sa Sorsogon Provincial Hospital na sponsored san Washington USA, nan The Bicolanos and Friends Foundation.

San Abril 10 nan 11, nakiupod an RHU ta sa circumcision project na sponsored san Uswag Bulan, 67 na bata an nagkinabang.

Botika sa Barangay:

An Municipio ta kadanon man sa Programa na Botika Sa Barangay. Puwera pa suon, talagang nag-aayuda kita sin mga bulong sa mga Botika sa Barangay. Simple man lang ini na bulong para sa mga common illnesses. San Marso, inkondukta nato an orientation san mga Barangay Capitanes nan mga BNB Operators on Management sa napulo na barangay san Calpi, Somagongsong, Calomagon, Beguin, Marinab, Quezon, San Juan Bag-o, N. Roque, Danao nan Namo. Nan san Hunyo, pinatagan ta sin bulong para sa Botika nira an pito na Barangay san N. Roque, Calpi, Somagongsong, Calomagon, San Juan Bag-o, Namo nan Danao.

Information Campaign

Sayo sa intutukan tabi nato mao ini na mga Information nan Education Campaigns basi maka-ibitar sa mga peligroso na hapdos pareho san Dengue nan AH1N1.

San Pebrero, nagkondukta an Provincial Health Office sin sayo na Etymological Survey kontra Dengue sa Zona 5, Zona 7, Bulan PTA, Bulan South nan SLI, nan in-edukar nato an mga escuela sa hapdos na Dengue.

San Mayo hasta Hulyo, inlibot san RHU nan BHW an ato bungto nan nagkondukta sin mga seminar nan oryentasyon kontra sa AH1N1, lalo na sa mga paratukdo, mga escuela nan mga magurang sa mga barangay nan lugar san San Vicente Elementary School, Bulan North–B, Solis Institute, SSC-IMIT, Bulan North A, SLMS, Bulan National High School, Bulan South, ADES, AG Villaroya High School and College, Chinese School, ICLC, Jerusalem School, Nazarene School, Montessori, Entero na Catchment Areas san Senior Citizen Sector, sa Municipal Disaster Coordinating Council, nan may mga Radio Guesting pa an RHU.

Puwera pa tabi suon, regular man an guesting san ato mga medical attendants sa mga radio programs basi updated an ato mga ciudadano sa health programs nato.

PhilHealth/Health Insurance for Poor Families:

Sa Health Insurance Program lalo na para sa mga pobre na pamilya, sa niyan tabi na taon nakadistribuer na kita sin dagdag na 1,127 na Philhealth Cards na binakal san municipio hale sa Philhealth. Importante ini na sistema basi makabawas man lang kita sa pagtios san mga pobre nato na mga kabungto. Sa niyan, may-on na kita sin sobra 3,000 na indigent families na insured sa Philhealth.

Problema san Pawa Hospital

 Solusyun na Hinimo san Municipio:

Sayo sa tinagan ta man atensiyon an pag-asikaso sa problema san Pawa Hospital dahil baga aram ta man na nagka-igwa mga reklamo an mga pasyente na indadalgan ta duon.

Sayo sa nangyari doon kay may mga adlaw na wara sin doctor, nan siyempre pa, apektado lalo na kun emerhensiya. Maski ngane baga deri nato sakop sa administrasyun an Pawa Hospital alagad grabe an naging concern namo ni Gobernadora Sally sini na isyu. Kaya an hinimo namo ni Gobernadora Sally, naghanap kame solusyun na mahipnuan na an mga oras na wara doctor. Sa niyan, naibalik na tabi nato sa ospital si Dra. Maria Tita Palad.

 Dati sadto, grabe talaga an reklamo dahil ngane sa kawaraan doctor, pero niyan mayad-ayad na man kay naaatenderan na an ato mga pasyente na kadaghanan mga taga-Bulan. Nan siyempre pa, gusto ko gihapon i-onabi na ako tabi an naghimo paagi basi maski Sabado nan Domingo may doctor kita. Sa niyan, regular man an mga week-end doctors nato duon na sira Dr. Bernard San Jose nan Dr. James Apin. Ako tabi an nakihuron sa dowa na doctor na magpa-assign sa Bulan pag Sabado nan Domingo.

Dental Services:

Mamundo kita sa pagtalikod nan pagkamatay san ato dentista na si Dr. Marilou Jimenez. Mabuoton yadto na tawo. Alagad, sinalidahan ta siya sin sayo man na kapable na dentista, si Dra. Mari-el Rebustillo. Sa Dental Services Program nato batog na Hunyo hasta Nobyembre, padagos an mga programa nato lalo na para sa mga kabatan-an. May dowa na stage an ato programa, an preventive nan curative programs.

 Sa Curative programs, kaupod doon an dental consultations nan an pag-gabot ngipon, 1,561 na pasyente an naserbisyuhan ta. Sa Preventive Program naman, kaupod an Oral Health Education, Oral Prophylaxis, Tooth brushes distribution, supervised tooth brushing drills, fluoride mouth rinsing, oral examination nan pag-gabot, 1,724 na pasyente entero an nakinabang.

An mga Barangay man na nabisita san ato Dentista mao an mga minasunod: San Vicente Day Care School, Aquino Daycare, Sitio Oyango, JP Laurel, Gate, Sitio Lay-a, Sta. Teresita, San Isidro, N. Roque, G. Del Pilar, Fabrica, Padre Diaz, Zone 7 A &B, Taromata, Magsaysay, Otavi, Zone 6, Managa-naga, San Rafael, San Juan Daan, Abad Santos..

RHU/BHW Staff Development:

Importante man na padagos an staff development san ato mga personnel sa RHU nan ini inleleksiyon man nira sa mga BHW.

San Enero, pinatraining ta an mga personnel san RHU sa Fabella Hospital para sa kanira BEMONC Training.

San Pebrero, may inpatraining naman kita sa Sto. Domingo, Albay para sa Sexually Transmitted Disease.

San Mayo, nag-atender an entero na RHU Personnel sa Scorecard Orienttion na sponsored san Provincial Health Office.

San Agosto, may training on Barangay Implementers on Promotion of Good Nutrition o PABASA sa Nutrisyun. Dies y otso na barangay an recipiente sini nan kaupod sa nag-aratender an mga Rural Health Midwivews, BHWs, Barangay Nutrition Scholars nan Mother Leaders.

Nan san Oktubre, an pagkondukta nato san Women’s Health Team Training.

Niyan na Kapaskuhan, tinagan ta man tabi atensiyon an mga BHW sa paagi sin sayo na maogma na merry-making.


An Programa sa Edukasyon an sayo sa mga priority programs nato pareho san programa sa salud. An edukasyon mao an lyabe sa mayad na puturo dire lang san mga kabatan-an ta kundi san komunidad.

Niyan na taon, daghanun man na mga aktibidades an inhimo nato basi mapromotir ini na programa nan makadanon kita sa mga kabatan-an ta, mga eskuela nan pati mga pamilya nira. Inhatagan ta atensiyon lalo na an mga estudyante na hale sa mga pobre na pamilya.

School Population san Bulan:

Dapat maaraman san entero na taga-Bulan na dako-dako na an papolasyun san mga estudyante ta sa Bulan. An bilog na bilang san mga escuela sa Bulan niyan lang na school year bale 32,279 batog na pre-school hasta college. Sa Daycare may-on sin 1,349 pupils; sa Pre-school, 2,796 pupils; elementary school, 16,800 na escuela; sa high school 8,700 na estudyante; sa Technical-vocational school, may enrolment na 260 na escuela; nan sa college, public nan private, an total na college students, 2,374. Kaya dako-dako na agyat o challenge an sector san edukasyon. Seguro, kun idagdag ta pa didi an mga ginatos na Out-of-School Youth, mas grabe an populasyon san mga dapat ta hatagan asistencia sa pag-adal.

Benepisyo san Pagkatindog sin Pito na mga Barangay High Schools sa Panahon san De Castro Administration:

Sa Bulan National High School lang grabe na an kadaghan san mga escuela, bale 3,598 na mga estudyante. Surosoan na ngane nan makalolouy an mga escuela nan mga paratukdo ta. Mayad ngane tabi kay maski puro-pan-o huyoon an mga barangay high schools na nadanunan san De Castro Administration na maitindog sa mga barangay san Otavi, Butag, Gate, Beguin, San Juan Bag-o, Cadandanan, nan JP Laurel. Dahilan sini, nadistribuer an mga escuela sa high school nan na-decongest an Bulan High.

Sayo pa sa benepisyo san pagkatindog san mga barangay high schools mao an napasayon ta an kamutangan san mga magurang nan mga escuela nan menos gastos pa sa kanira dahil mas harani na an escuelahan. Gusto ko man sabihon na kun nano kadekalidad an pagtukdo sa Poblacion mao man tabi sa barangay high school dahilan na mga matibay nan mayad an mga paratukdo ta sa Bulan.

Ini na pito na barangay high schools niyan daghanun na an nakinabang tabi. An total na enrolment sini niyan na taon 1,891 na escuela.

Nationalized High Schools na an Gate nan Cadandanan:

Maogma man tabi ako na i-anunsiyar na niyan na taon, insabatas na san Kongreso na Nationalized High School na an Cadandanan nan an Gate. An gusto sabihon suon na may-on na sin sadire na budget sa National Government ini na mga eskuelahan.

LGU Scholarships’ Facilitation Programs:

Huyaa tabi an mga Scholarships’ Facilitation Program san Municipio.

An Mayor Helen Scholarship Grant:

 Nasa ikaduwang taon na an Mayor Helen Scholarship Grant para sa siyam na valedictorians hale sa mga barangay high schools nato. Sa niyan, opat na sa kanira an nasa second year college sa BS Accountancy, 3 nasa SSC, nan an sayo yadto sa Technological University of the Philippines. Lima naman an nasa First Year College, tolo an BS Accountancy sa SSC, sayo na nagkukuwa sin BS Agriculture sa Castilla Campus san SSC, nan may sayo na scholar kita na BSE sa SSC Sorsogon Campus.

An Special Program for the Employment of Students o SPES: Padagos an pakipag-ugnayan san Municipio ta sa DOLE basi matriunfo nato na ma-implementar an SPES niyan na taon 2009, 77 na college students an tinagan ta oportunidad na magkaigua sin summer job, basi pag-entrada san school year may-on sira sin pangbayad tuition o panggastos na kaipuhan sa escuelahan.

An Pangulong Gloria Scholarships:

 An municipio ta sa paagi san Public Employment Service Office nakipagkoordinar sa PESO-Sorsogon basi madara didi sa Bulan, nan magkaigua kita sin daghan na mga benepisyario, lalo na estudyante, san mga programa san TESDA. Beinte na mga estudyante, lalo na Out-of-School Youths an nakagraduar sa short course Motorcycle/Small Engine Servicing. Dis y siete sa kanira an pasado na sa national competency exams nan niyan may mga trabaho na sa Manila. Nakapatapos man kita sin 60 na mga kabatan-an sa manlaen-laen na technical-vocational courses sa Bulusan Vocational School nan sa Castilla Agri-Fisheries School.

An Private Education Students Financial Assistance (PESFA):

 Nakipagkoordinar man an PESO Office ta sa gobierno nasyonal para sa PESFA. 45 na mga estudyante an na-pasilitar ta na maging PESFA Scholars sa Solis Institute of Technology nan AG Villaroya Institute. Nag-graduar na ini na 45 na escuela sa mga vocational courses na inadalan nira.

An Career Guidance/Counseling Program san PESO:

Sayo man na aktibidad san PESO, sa paagi ni Mrs. Anilin Diaz, mao an pagdanon sa mga High School Students nato na magkaigua sin career guidance, o kaaraman kun nano na college course o karera an gusto nira paka-gradwar sa high school. 489 na mga estudyante an nadanunan ta sa aktibidad na ini.

An Educational Assistance san Opisina san Mayor:

Sayo sa dako na paagi sa pagdanon nato sa mga pobre na mga estudyane lalo na sa mga college students nato mao an paghatag financial assistance sa kanira lalo na pangmatrikula nan mga iba pa na kaipuhan sa escuelahan Gusto ko tabi ireport sa iyo na niyan na taon, nakadanon kita sin 395 na mga escuela na nagkakantidad sin 504,341 pesos o sobra medya milyon de pesos. Dire tabi ini dole-out kundi inseseguro nato na an mga deserving students ta magkaigua sin pribilehiyo dahil sa mga paghinguha nira.

Sisters of Mary School Scholarship Facilitation Activity:

May sayo pa kita na paagi basi makadanon pa sa mga bata nato didi sa Bulan. Mao ini an danon na makasulod nan maka-escuela sa Sisters of Mary School Boystown and Girlstown School sa Silang, Cavite. Ini na escuelahan intindog ni depunto Fr. Aloysius Schwartz nan inmamanehar san mga madre na Sisters of Mary. Pag nakaescuela didi an bata libre entero batog na first year hasta fourth year high school, nan may job placement pa pakatapos sin high school. Didto maestar an mga bata sa Sisters of Mary. Daghanun na an nakagraduar na mga taga-Bulan sa SOM, nan ini na mga Alumni mao an sayo sa mga instrumento na makapadara pa kita mga escuela didto, lalo na an mga poorest of the poor na mga bata na nakagraduate pa lang sa elementary.

San Pebrero, ako an nag-arkila sin sayo na bus na insakayan san mga scholars na nakapasa nan mga magurang nira na naghatod pakadto sa SOM sa Cavite. Nakaistorya ko man an mga madre nan naimud ko personal an escuelahan nan kamutangan san mga bata didto kaya kampante ako na mayad na lugar an insuludan nira. Niyan na naman na Septyembre, inayudahan ta sin sakayan an mga aplikante na mga bata na nagkuwa examin sa Irosin para sa otro taon na batch sin scholars. Ako an nag-arkila sin 7 na jeep basi masakayan nira. Kisyera ini na mga aplikante na mga bata makapasar entero basi maka-escuela libre sa SOM.

Programa para sa Out-of School Youths o OSY:

 Makamumundo na daghanon an mga kabatan-an ta sa Bulan na dahil sa pagtios, nag-urudong na sa pag-escuela o kaya atab na nagtrabaho para lang makadanon sa mga pamilya nira. Kaya kita sa municipio, sa paagi san MSWDO, may-on man sin program para sa kanira. An ngaran ta sini mao an Unlad-Kabataan Program. Sa niyan na taon, nakaorganisar kita mga grupo sin OSY sa Zone 8, JP Laurel, Managa-naga, Marinb nan San Ramon. 70 personas ini entero.

Intutukduan sira san MSWDO sin mga self-awareness and team-building activity para sa oportunidad sin self-development nan positive values. Kanina baga tabi, namensyonar ko an mga technical vocational courses san TESDA, 15 sa kanira an mga OSY na nakagraduar sa mga short course na autodriving, motorcycle servicing, tile-setting, steel bar installation nan commercial cooking.

An “Balik sa Escuelahan Program” para sa mga Street Children:

Didi sa Bulan, pareho man sa iba na daragko na lugar, may-on kita sin mga kaso sin mga street children na naglalagawlagaw sa mga tinampo ta, dahil sa pagtios, lalo na sa poblacion. Kaya an hinimo ta sini, in tiripon nato ini na 18 na mga bata sa paagi san MSWDO nan kaupod an kanira mga magurang, in-organizar nan nagkaigua kita sin ingagahoy na psychological intervention, mga counseling sa values formation nan self-enhancement. Sayo sa importantehon na aspeto sini mao an pag-enganyar sa kanira na magbalik sa escuelahan an mga bata. Intaragan ta ini sin mga gamit sa escuelahan nan sa sadire, kaupod na an diyo na asistensiya pinasiyal basi makabatog an mga bata sa pag-escuela.

Special Education (SpEd) Classes:

Banggiton ko tabi niyan an sayo na magayunon nan pambihira na edukasyon na inhahatag ta sa sayo na grupo sin espesyal na mga kabatan-an didi sa Bulan. Sira tabi an mga kabatan-an ta na may kapansanan, mga buta, ngola nan mga bungol na mga kabatan-an o Children with Special Needs. Niyan na taon, may-on kita sin 8 na mga Special Children nan Teen-agers an naka-enroll sa SpEd Classes sa Bulan High, 7 an hearing impaired o bungol nan 1 na learning disabled. Sa Bulan South naman, 27 na mga bata, napolo (10) an hearing–impaired o bungol, 4 na buta, 5 na mentally-challenged nan 16 na learning disabled. Maski baga parte ini san programa san Dep Ed, inhinguha san Opisina ko nan san nagkapera na tawo na maka-ambag nan maka-asiste lalo na pinansiyal sa mga pobrehon na mga bata na dire kaya an oroadlaw na gastuson. Ako tabi nag-sponsor sin lima na mga bata basi maka-escuela sira.

 Pasalamatan ta man tabi si Kgd Dondon De Castro na nag-sponsor sin tolo na mga bata sa SpEd nan naghatag man mga t-shirts na pang-escuela; si Kgd. Joey Guban, tolo na bata an in-sponsor, si Kgd. Elmer Burias nagdonar sin 15 na bag nan mga kagamitan pang-eskuela; si Capitan Chito Del Monte nagdanon man , nan si Manang Linda Asuncion Argano naghatag mga regalo kantidad dos mil pesos niyan na pasko. Pina-ogma ta man ini na mga SpEd Children sa paagi sin sayo na merrymaking party nan Jollibee meals. San Marso inhatagan ta man pangastos an SpEd Class basi makahimo sira dianis na graduation ceremony.

Hatagan ta sin pambihira na rekognisyon ini si Edmon Morata nan Ms. Grace Dela Rosa, mga SpEd teachers nan an iba pa na mga SpEd teachers dahil sa kabayanihan nan sakripisyo nira sa pagtukdo nan pag-ataman sini na mga bata. Nan sa parte ko, padagos na susuportahan san ako Opisina ini na pambihira na programa pang-edukasyon habang ako tabi an sa iyo mayor.

Arabic Language and Islamic Values Education (ALIVE) Program o Madrasah Education:

Sayo sa dianison man na programa na insuportahan san ako Opisina mao po ini na Madrasah Education o an ALIVE Program o Arabic Language and Islamic Values Education para sa mga kabungto nato na Moslem o kaya Islam an pananampalataya. Daghanun na tabi an pamilya sin mga Moslem na nag-iistar na didi sa Bulan nan kaupod na sira sa komunidad ta.

 San nakaagi na Septyembre, nakipirmahan ako sin sayo na MOA o Memorandum of Agreement sa Department of Education, sa paagi ni Superintendent Dr. Marilyn Dimaano para sa pagsustenir san ALIVE Program didi sa Bulan. An municipio tabi an mabayad sin kantidad 5,000 pesos kada bulan para sa honorarium sin dowa na Islamic Teachers. Sa niyan tabi may-on sin 42 na estudyante na Moslem ini na programa didto sa Bulan South Central School.

Day Care Service Program:

I-report ko man niyan an tungkol sa Day Care Service program san municipio sa paagi san MSWDO na inpapamunuan ni Mrs. Adelfa Espenocilla. Padagos nato na inpapakusog ini na programa para sa ato mga pre-school children edad 3 hasta 5 anyos.

Niyan tabi na taon may-on kita sin 1,349 na mga pre-schoolers na nag-eescuela sa 67 na Day Care Centers sa bilog na Bulan. May-on man kita sin 67 na Day Care Workers na jointly subsidized san gobierno local nan san barangay.

Importante an papel na ingagampanan san ato Day Care Workers kay apesar na nagtutukdo o nag-aataman sira sa mga bata, kaupod pa didi an konsepto sin tama na pagpamilya sa ato mga magurang, nan early childhood care and development (ECCD).

Niyan na taon, san Hulyo 22-24 nan san November 4-5, nagkaigua man kita sin mga pa-training sa mga day-care workers ta basi maging updated sira sa mga paagi na maging dekalidad an pag-ataman nan pagtukdo sa mga bata.

Inkondukta ta man an Family Day Camp sa San Isidro san October 26, nan may-on man sira sin Educational Tour pa-Legaspi City san Nobyembre 12.

An Website nan Information Program san Bulan:

 Maogma man tabi ako na i-report sa iyo entero na san Septyembre, in-activate ta na tabi nan in online na nato an website san Bulan. Ini tabi na website nato tolong bulan ini in-design, inconstruct nan intrabaho. Kumpleto ini sin mga inpormasyon basi mapakinabangan san mga teachers nan mga estudyante nato sa Bulan na gusto mag-research tungkol sa municipio nan bungto ta. Pero an pinakaimportante sini na papel an magamit nato an teknolohiya san Internet sa pagpaabot impormasyon sa mga kabungto nato na nasa ibang lugar, nasa abroad nan gusto maaraman an nangyayari sa bungto ta.

 Bulan-bulan updated ini san Municipal Information Office, nan sa niyan tabi daghanun na mga taga Bulan sa abroad an maramam na sini na website. Nakarecibe man kita mga mensahe, komentaryo, suhestiyon nan kun minsan kritisismo sa website nato pero an importante na may-on kta diyalogo sa mga kabungto ta sa paagi sin Internet. Kun puwede tabi, pag nagsurat o naggahoy kamo o text o email sa mga kapamilya o kakilala niyo sa iba na lugar ipaisi niyo na may website na an Bulan. An address tabi sini na website mao ini: http://www.bulan.com.ph.

Relasyon san Municipio sa mga Escuelahan:

Sayo sa pinaka-orgulyo ko, sa administrasyon na ini, an dianison nan very harmonious relationship san Opisina ko, san Municipio, sa mga escuelahan san Bulan, magpampubliko man o pribado. Permi nakakaupod an saindong lingkod sa mga management meetings san mga escuelahan, nan inpapasalamat ko ini na tiwala nira sa ato administrasyon. Kun kaya sayo man sa pagtan-aw ta sin utang na boot an magdamay man sa mga escuelahan kun may inrarani o insosolicit sira sa ato sa mga pangangaipo nira sa abot san kakayahan san gobierno local, mag-pinansiyal man o iba na resources.

 Halimbawa, permi kita nag-aasiste sa mga training-seminars para sa teacher development activities o kaya sa mga contests, extra-currricular , scouting, athletic events o mga lakawon nira. Sa katunayan tabi, sa 178 na mga solicitations sa ako opisina sin mga grupo o indibidwal, na nagkakantidad sin 318,000 pesos, sobra sa katunga sini an para sa mga escuelahan, mga teachers o kaya mga escuela.

Inhihimo ta man na maging mayad an paggamit san Special Education Fund o SEF para sa Bulan North nan Bulan South District, na hale sa parte san koleksiyon san municipio sa mga amelyar san ingod didi sa Bulan.

Sayo sa mga pruwebas ko san dianison na upudan san municipio nan san mga escuelahan ta mao an pambihira nira na kooperasyon sa mga programa nan mga proyekto san Gobierno Lokal na kun haen kinakaipuhan an partisipasyon san mga schools. Sa bagay na ini, dire kami nabibigo o nadi-disappoint sa kanira.

An Bulan Teachers’ Day 2009:

Niyan na taon, inselebrar ta tabi an ika-onom na Bulan Teachers’ Day. An Bulan Teachers’ day sayo na okasyon o adlaw , inhihimo ta kada ikadowang Biernes san Disyembre, para hatagan ta man sin pahuway. kaogmahan, pagsaludar, onra nan rekognisyon an mga paratukdo o teachers nato didi sa Bulan. Ini an adlaw na bida man an ato mga teachers.

San ako maging Mayor, inparaisip ko na dapat man ada tagan ta sin diyo na atensiyon an mga teachers ta, maski dire na lang sa material na bagay, kundi baga an morale booster para sa kanira. Kaya ngani, taon-taun na nato ini inhihimo, sayo na na institusyon. Sa bilog na probinsiya san Sorsogon, kita lang an may irog sini na activity para sa teachers.

Magayunon tabi an naging mga aktibidades nato niyan na taon na in co-sponsor san SSC nan mga private schools. An mga teachers nato nag-aratender sin Thanksgiving Mass, may parade nan motorcade, tapos an mga athletic nan academic contests nira sa Sabang. Pagkahapon, nagpaimod sin dianison na cultural show an SSC mao san iba na co-sponsors.

Pakagab-i tabi, inhimo ta an formal program para sa Awarding Ceremonies san Outstanding Teachers of Bulan. Niyan na taon, onom an napili ta na mga outstanding teachers, sira Pre-school Teachers Jose Gubat, Jr., nagtutukdo sa San Jose, Calomagon; nan Mr. Emmanuel Gueta, nagtutukdo sa A. Bonifacio.

Sa Elementary Level naman, intagan ta tabi award sira Mrs. Marideza Guran san BNCS-B, Mr. Rogelio “Jay-ar” Golimlim san Bulan South Central School , nan si Mr. Edmon Morata, na teacher sa Special Education Class san Bulan South Central School. Ini si Edmon, an intutukduan sini mga buta nan bungol na mga bata, may mga kapansanan na gusto nato kisyera mahatagan man sin mayad na puturo. Sa High School Level, an awardee man nato mao si Mr. Rino Orr san Bulan National High School.

An Bulan Teachers’ Day ta niyan an sayo sa pinakamagayon nan may pinakadaghan na teachers na nag-atender. An naging panauhing pandangal nato niyan na taon sayo na professor nan scientist na nagtutukdo sa Mindanao State University, si Dr. Remegio G. Tee.

Maogmahon man kita kay niyan tabi na taon , si Shaina Marie Obis Villareal, nagdara sa Bulan sin pambihira na onra dahil siya an champion sa bilog na Pilipinas sa contest san DepEd na Masining na Pagkukuwento. Ini tabi si Shaina bata ni Mr. and Mrs. Edgar nan Maritess Villareal, taga-Zone 6, nag-eescuela sa Bulan North Central School-A, nan an coach niya si Mrs. Ruby Luzuriaga-Hernandez. Naging guest man nato si Shaina sa Bulan Teachers’ Day.


Tukaron ko naman niyan an ikatolo na importante na programa san De Castro Administration – an Programa sa Kabuhayan o Livelihood Program.

Niyan na taon, daghan an hinimo san municipio, nan daghanun an taga-Bulan na nakinabang sa mga programa nato sa kabuhayan.

Mga Programa san Public Employment Service Office o PESO:

Huyaa an mga programa sa irarom san Public Emloyment Service Office o PESO.

Wage and Self-Employment Facilitation Services/ Community-based Training and Enterprise Development Program:

 Sa programa na ini, dowa na training program an saato inkondukta. An una mao an Production of Herbal Soap and Detergent na inkondukta para sa KALIPI organization na may-on sin 50 na miembros. Ini sa paki-ugnayan nato sa DOLE nan hinimo san Abril 23-24. Pakatapos san training activity , infacilitate nato na ini na grupo makakuwa sin P98,634 pesos basi magamit nira sa kabuhayan activities nira.

An masunod na training mao an Bay-ong –Making na inhimo san municipio sa pakipag-ugnayan sa Department of Trade and Industry san Hulyo 16 hasta 17 para sa 35 na kababayehan. Sa niyan, nagkapera na sa kanira an naghihimo sin mga bay-ong para sa pagbuhay nira.

Special Recruitment Activity (SRA) nan Jobs Fair:

 Proyekto pa san PESO Office an Special Recruitment Activity nan Jobs Fair. Sa paagi sini an PESO-LGU, nakikoordinar sa mga POEA-accredited nan licensed recruitment agencies na magbisita sa Bulan nan magkondukta an mga ini sin paghanap mga aplikante na trabahador sa manlaen-laen na propesyon o pagbuhay. Sa solod sini na taon, 431 an na-refer nato sa mga recruitment agencies.

Segun sa monitor nato may-on na sin naipadara sa abroad na 15 na domestic helpers, nan daghanun an nasa training niyan basi makatrabaho man sa abroad o sa Manila. Sayo sa naging very successful na recruitment nato mao an pag-imbitar ta sin sayo na security services agency o agency sin mga security guards. Niyan istable na an trabaho sini na mga Bulaneno na security guards sa daragko na mga kompanya sa Manila.

Overseas Employment Assistance:

 Sa paagi sin koordinasyon nato sa Department of Foreign Affairs, nagkondukta kita sin Mobile Machine Readable Passporting san September 28-29, basi ini na dokumento makapasayon sa mga kabungto nato na gusto magluwas sa iba na nasyon. 78 personas an nakinabang sini tabi.

Employment Counseling Services:

Sa paagi man sini na aktibidad na inaasikaso san PESO, 516 na mga jobseekers o mga naghahanap sin trabaho an tinagan ta sin mga counseling nan mga payo tungkol sa paghanap trabaho o empleyo.

Self-Assistance Kaunlaran (SEA-K):

Ini na SEA-K sayo na programa na in-ayo nato sa DSWD para sa mga kababayehan ta didi sa Brgy Aquino, Zone 7 nan Laurel. San nakaagi na Pebrero, 60 na kababayehan an nakarecibe sin kantidad 5,000 pesos na loan assistance kada sayo o total na 300,000 pesos para sa pagbatog hanap-buhay nira.

Hanapbuhay sa Agrikultura nan Pangisda

(Agriculture and Fishery Programs)

An pinakadako talaga na inkukuwaan sin pagbuhay san mga taga-Bulan mao an Pag-oma nan Pangisda. An saato mga pasakay, kalubihan mao san kadagatan ta an naghahatag sa ato sin pagbuhay. Dahil sini, inhahatagan ta man sin prayoridad na atensiyon ini na sector.

An Municipal Agriculture Office, sa pamumuno ni Mrs. Marietta Bayoca, mao man an frontline agency, basi mag-asikao san mga programa, mga proyekto nan aktibidades ta didi.

Database Profile of Farmers:

Niyan na taon, inpreparar ta na an database profile of farmers o updated na listahan san mga paraoma sa Bulan kay basi klarado sa gobierno local kun pan-o an hihimuon na mga pagresponde sa sector na ini, o pan-o maging mas episyente an implementasyun san mga programa san gobierno.

Farmer Field Schools:

 Ini na Farmer Field School taun-taon nato inhihimo kun haen inaalalayan san Agriculture Office an selected na mga paraoma sa mga siyentipiko na paagi sin mga pagtanom nan pag-ataman sin mga pananom. Niyan na taon, an dinanonan ta na mga paraoma, 41 na vegetable growers, 28 na palayamanan farmers nan 37 na palay farmers hale sa Lajong nan Somagongsong. Inkondukta an Field School batog na Enero hasta Mayo. San Hulyo nag-graduar sira sini na Field School.

Distribusyon sin mga Certified Seeds, Fertilizers nan Pesticides:

 Inpadagos ta man an nakagawian na san Agriculture Office na pagdistribuer nan pag-ayuda sin mga pisog, fertilizers nan pestisidyo sa mga paraoma. Sa paghatag nato certified seeds, 50:50 an paagi sini, na gusto sabihon, pag nakaani na an paraoma, ibabalik an tunga sako sin certified seeds sa municipio basi maiayuda man sa iba. San Enero hasta Febrero, naghatag kita sin 600 na sako sin certified palay seeds.

 San December naman, naka-avail kita sin 700 bags na gahi hale sa programa ni GMA nan 123 na Hybrid seeds. San Marso, 1,025 na paraoma nan households an tinagan ta sin vegetable seeds, nan san Hunyo, 24 na vegetable growers an tinagan ta na naman pisog sin maritatas. San September, nagpanghatag kita sin 150 na budded kalamansi nan 150 grafted mango sa mga barangay.

Batog na Enero hasta Disyenbre naghatag man an opisina san Agrikultura para sa 75 na paraoma sin mga rodenticides o panghilo sa iraga na nagpeperhuwisyo sin mga pananom. San Marso, nakikoordinar an Agriculture Office sa Philippine Coconut Authority para sa 80 na bags sin agriculture salt para sa mga kalubihan ta. San Disyembre, organic fertilizers an inhatag ta sa G. Del Pilar Improvement Club. Nagdistribuer man kita trichoderma para sa 20 na paraoma. Gamit ini sa organic fertilizer preparation.

Municipal Nursery:

May-on man kita sin plant nursery. Niyan na taon, nakapropagar kita sin 2,000 na Pili seedlings nan 1,500 mahogany seedlings nan inpangdistribuer ta ini sa mga barangay.

Trainings and Orientation:

San January 26, nagkaigua kita sin lecture para sa Semi-intensive Milkfish Culture sa Barangay San Rafael. San Marso, may livelihood seminar an MAO sa Pili Resin Production para sa 27 na Pili growers sa Calomagon. Inkondukta man an Pest and Disease Control and Management. Nakadistribuer man kita sin 225 na mga flyers nan IEC materials para sa 225 na paraoma nan mga paraisda. San nakaagi na Hunyo, nakikoordianr kita sa Opisina ni Senador Villar sa sayo na livelihood seminar on Patis and Bagoong-making. Inhimo ta ini sa Sorsogon State College-Bulan Campus nan inpartisiparan ini sin ma 200 na mga negosyante, fish processors nan mga pribado na mga ciudadano.

Pagpakusog san mga Farmers/ Fisherfolks Groups nan mga Cooperatives:

Intatagan ta man atensiyon an padagos na pagpakusog san mga manlaen-laen na mga grupo san mga paraoma nan mga paraisda. Permi nato sira invuelto sa mga pagtiripon san Municipal Agriculture Office nan san Municipal Agriculture and Fisheries Council. Importante an partisipasyon sini na mga grupo komo sira an mga stakeholders sa mga aktibidad pangkabuhayan sa ato bungto. Intatagan ta man sira prayoridad sa mga in-eekstender na mga asistencia san gobierno sa ato mga barangay.

Halimbawa, inkoordinar nato an proposal sa pag-instolar sin flatbed dryer sa paagi san Pigasus Cooperative san San Francisco nan Lapafara Cooperative san Mayo 22. San Oktubre, sa Pista sa Kabubudlan, napolo na Kooperatiba an tinagan san DA sin Rice-Hull carbonizer para sa pagpreparar sin mga Organic Fettilizers. Nakapasilitar man kita sin release sin loan para sa cattlefattening sa grupo san St. John 4h Club san San Juan Bag-o . nan indadanonan man san MAO nato an vegetable demo farm san G. Del Pilar 4H Club, nan daghanun na mga aktibidades pa an inhimo san ato Agriculture Office para sa kapakanan san mga farmers and fishermens’ groups.

An municipio tabi nagbakal sin sayo na traktora na inpapagamit nato sa mga kooperatiba para makadanun sa kanira mga pag-oma.

Programa para sa Kabuhayan sa Dagat:

An dagat san Bulan mao an sayo na inkukuwaan nato mayormente sin pagbuhay didi sa bungto. Kaya importante na magkaigua kita sin sustainable development plans para sa mga paraisda. Padagos an paghatag nato impormasyon sa bilog na bungto manungod sa pagprotehir nan pagpresebar san ato kadagatan nan mga yaman dagart. An Bulan Fishport mao an bagsakan sin labi 1.5 milyones kilos sin isda taun-taon lalo na an lawlaw.

Mahigpit an pag imponer nato san mga Fishery Laws nato kay kun dire ta ini himuon maaabuso sin grabe an dagat nato lalo na an pagdinamita. San Enero, nakadakop kita sin onom na paraisda na may dakop na manta ray. Bawal na an pagdakop sin manta ray. Niyan may kaso yuon na mga tawo. May mga kaso kita na in sarang-at sa nagkapera na mga paradinamita. Nasa Regional Trial Court an kaso sini na mga tawo. Sa niyan may-o tabi kita sin Bantay-Dagat Task Force na kompesto sin 80 na Fish Wardens na intraining ta sa mga paagi kontra sa mga illegal fishing activites. San Marso, nakakumpiskar kita sin 15 na chest sin lawlaw na binombahan.

Puwera tabi suon daghanun na na mga pawikan o sea turtles an inlukat nato sa mga paraisda nan ini inbaralik ta sa dagat. Ini na mga pawikan mga endangered species na kaya dapat ta hirutan tabi.

Nagkondukta man an Opisina san Agriculture sin Underwater Assessment sa mga coastal barangays san Bulan basi maaraman nato an kamutangan san kadagatan ta lalo na an mga bunayan san mga isda. Padagos man nato inbabatayan an Fish Sanctuary sa Butag nan Biton. Inhuhuron mi an padagos na kooperasyun san mga taga-Butag na itext tulos sa mga auoridad nato kun may mga bayolasyon sin pag-isda sa Fish Sanctuary nato.

Mga iba pa na Livelihood Projects:

Niyan na taon, nahuman ta na an Wet Market Section. Naibalyo ta na an mga paratinda isda nan karne sa bag-o nira na puwesto. Mas mayad an kamutangan nira didto. Bibisayon ta pa an dati nira na hinalean basi mapamutang ta man an mga paratinda sa luwas nan mabisay ta an paradahan san mga traysikol. Tagan lang tabi niyo kami diyo na panahon na mabisay ini, lalo na pag may pondo na an muniicipio ta.

Sa Barangay San Francisco may-on na kita sin Barangay Bagsakan Center para sa ato mga maritatas nan mga produkto san oma.

May mga insusulong man kita na mga proyekto sa paagi san koordinasyon nato sa Department of Agrarian Reform na kisyera pag-abot san panahon pakinabangan san ato mga ARCs o Agrarian Reform Communities didi sa Bulan.

An Agriculture Office man nato may-on sin mga pagbakuna o immunization san ato mga hayop niyan na taon. Ini para ligtas nan harayo sa hapdos an mga kahayupan nato Nakabakuna kita sin 1,983 na mga baka, karabao, kanding, karnero, nan poultry. May mga aktibidad pa kita pareho sin pagtibos, paghimulate, nan pagbulong sin mga hayop. May anti-rabies vaccination man kita sa mga ayam. An importante lang tabi magkadto kita sa Opisina san Agrikultura nan makikoordinar kamo sa mga technician nato kay tagan mi kamo sin mayad na serbisyo. Mga simple lang ini na mga bagay pero may epekto sa pagbuhay ta. An sayo na karabaw o baka o orig importante na sa buhay sin sayo na paraoma o para ataman sini.

Maski an tungkol sa mga paghatag mga pisog sin maritatas o mais o paray, maghapot lang tabi kita permi kay preparado man an ato mga empleyado magdanun sa iyo. May maihahatag man kita na mga asistencia teknikal sa iyo tabi. Ini na gobierno local nato para sa tawo na preparado magserbi sa mga nangaipo sin serbisyo.

Programa sa Kooperatibismo:

Kaogmahan ko tabi na i-anunsyar gihapon saiyo entero na an Bulan Municipal Cooperative Development Council (MCDC) mao tabi an indeklarar na ikaduwa sa pinakamayad na Cooperative Development Council sa bilog na Rehiyon Bikol.

Gusto po nato hatagan pagsaludar an mga miembros san Municpal Cooperative Development Council sa pamumuno ni Mrs. Joven Uy Gerona nan adviser Joy Dellomas-Fundano sa mga paghinguha nira na mapakusog lalo an kooperatibismo didi sa bungto ta. Importante na mapasarig ta an mga kooperatiba kay sayo yuon sa mga inhahalean sin mga pagbuhay san mga kabungto ta.

Tindahan Natin Project:

Niyan kay masakit an ekonomiya nato, sayo sa inhinguha san municipio sa paagi san MSWDO na makaalalay kita na mapagaan an kanira kasakitan. Kaya ungod an pakikoordinar nato sa National Food Authority na padagos an supply sin barato na bogas sa 24 na Tindahan Natin Outlets. Sa paagi sin barato na bogas san NFA, nakahangos maski puropan-o an mga kabungto ta. 6,000 na indigent families sa 22 na barangay an inseserbihan sini na mga Tindahan Natin outlets sa kantidad na 18.25 pesos o dire mababa sa 25 pesos kada kilo sin bogas.

An Mga Tinampo sa Bulan: Konektado sa Pag-buhay san Tawo

An mga Road-Opening, Repair/Maintenance nan Rehabilitation:

Ini na mga proyekto sa tinampo an sayo sa dako-dako na programa san Gobierno Lokal basi madanunan nato an mga taga-barangay makamate san programa sa pagbuhay. kun may tinampo na makabit san barangy sa poblacion nan sa relanse o sa mga bagsakan areas. Daghanun an apektado na aspeto sin pagbuhay kun may mayad na tinampo, puwera san pagbuhay kaupod na didi an edukasyon, serbisyo medical, komersiyo nan negosyo, o kaya turismo.

Padagos an mga naging paghinguha nato niyan na taon na mamantenir o ma-repair an ato mga tinampo kaya lang, an maraot na panahon nan mga kalamidad an kalaban nato. Halimbawa, perang beses na nato pinahingayad, inmantenir , inrehabilitar an entero na tinampo sa Bulan, pero pag render kuwenta nawawara man gihapon an pinagalan nato dahil na-wa-washout ini sin uran nan baha. Yuon tabi na sa Fabrica-San Juan, kada y bez hingayadon ta balik na naman sa pagkaraot dahil sa uran nan baha. Mao man an nangyari sa mga tinampo sa bilog na Bulan, lalo na ini na sa Busay-pa Dolos, Fabrica pa San Juan Daan, Pawa pa Daganas, Cadandanan pa Cocok-Cabitan, Pa Togbongon, Pa Butag, Pa Otavi.

Alagad gusto mi tabi kamo paisihon na maski ngane baga masaket an panahon, napuwersa kita na makaserbisyo kay dire ta man puwede pabayaan. Kaya sige pa gihapon an kapa-backfill nato sa mga lugar na inaayuhan kita ayuda nan serbisyo san tawo.

Ini ngane na sa Busay pakadto sa Dolos-Bical-Calpi, grabe na an luoy ta sa mga tawo doon kay maski nano nato na kappa-repair dahil na dire man konkreto, wash-out man gihapon pag-abot san uran. Kaya medyo halawig na an intios san mga taga Dolos, Bical, Calpi an grabe sa pagbaklay o kaya an pagsakay sa delikado na habal-habal na motorsiklo. Pasensiya na tabi kamo. Pero dire kame nagapahuway na makahanap sin paagi na kun puwede masemento an mga agihan doon maski manipis lang o kaya halitid lang basta importante masemento. Kaya nakikoordinar kita sa Opisina ni Gobernadora Sally Lee para magkaseremento an mga lugar na dapat masemento.

An Road nan Bridge Program ni Governor Lee:

Niyan ko tabi banggiton an pambihira na pagpadaba san Administrasyon ni Governor Sally Lee, pati na san asawa niya na si ex-Governor Raul Lee sa mga inhimo nira sa bungto san Bulan.

Road Concreting Project of Dolos-Calpi-Busay Road:

 Niyan tabi, inpapasemento na an mga portion na dapat sementuhon hale sa Dolos pababa didi sa Calpi nan Busay. Pamate ko tabi maski halitid lang yuon na agihan segurado ko makahaw-as na sa pagtios an mga kabarangay nato sa Dolos-Bical-Calpi. Kagahuman tabi yuon san administrayon ni Governor Sally Lee.

Road Concreting san Palale pakadto sa Cadandanan:

 Kun magpasyar tabi kamo didi sa Palale nan Cadandanan, maiimod niyo na tapos na an pagsemento san pasagka hale sa Palale pakadto sa Cadandanan. Ini na kahalaba sini na pasagka na tinampo an sayo sa pinakadelikado na tinampo sa Bulan, tapos na tabi yuon, kagahuman yuon san administrasyon ni Governor Lee.

Road Concreting of Beguin Road:

Kun magpakadto tabi kamo sa Beguin batog sa Beguin High School pakadto sa Baryo Site nira, may paconcreting project duon si Governor Lee. Dahilan ini sa in-imud ni Governor an kamutangan san mga bata sa high school. Ako man tabi, nagdagdag ako sin saday na proyekto na saday pero importante, ini na entrada sa Pawa, hampang san Ospital, pinasemento ko naimod ko na delikaduhon an mga traysikol nan mga sakayan ta kun maluwas hale sa Pawa.

Road Concreting of Butag Road:

Kun makakadto kamo sa Butag, ngangaraton kita san halabaon na tinampo hale didi sa may sapa nira pakadto sa Barrio Site mismo kay sementado na yuon. Awatun na yuon na kamaw-otan san mga taga Butag, narealisar na niyan dahil kan Governor Lee. Idagdag ko na man palan didi an water system san Butag na in-ayudahan man san municipio ta.

An mga Programa san Administrasyon ni Lee sa Bulan:

 Batog pa baga tabi san 1995, san makaingkod si Governor Raul, an Bulan an bungto na talagang pinadaba niya. Yuon dahil man sa pambihira namo na paki-upod sa kanira. An administrasyon ni Governor Raul Lee an dahilan kun nano kay sementado na an batog sa Uyango pakadto sa San Francisco, san 1997. An pondo kunta sini na tinampo didto sa Banuang Gurang sa Donsol, pero inhuron nato ini na didi sa Bulan ibutang. Puwera pa suon, tanda ta man ada tabi na dahilan kara Governor Lee natulayan na an mga barangay sa Calomagon, sa Butag nan Bonga, sa Bonga, nan sa J.Gerona.

Dati man sadto pa, pera na tulay na an natakod sa Bulan dahilan sa SIADP sa pamamahala san mga Lee—halimbawa yuon na mga tulay sa Butag, Lajong-Beguin, JpLaurel, nan iba pa. Idagdag ta naman didi an dati Hanging Bridge sa Magsaysay, sinalidahan ta na sin konkreto. Puwera pa yuon sin manlaenlaen na mga programa nan mga proyekto na pinakinabangan nato entero.

Tulay sa Inararan:

 Ireport ko man ngay-an tabi na an tulay sa Inararan na konektado man an mga taga Nasuje, Antipolo, Calomagon pinahingayad na tabi. Ini an tulay na na-wash out san mga makusugon na baha. Komo kulang an pondo nato, dire nato kaya an talagang konkreto na tulay na makasalida sadto na na-wash-out, kaya basi madanunan nato an mga escuela na nagdadaw-it duon kaupod na an mga pasaheros nan mga naghahanap-buhay, inpatakodan ta muna sin pansamantala na kahoy na tulay. Maski irog lang yuon suon dako na na danon nan serbisyo sa mga naggagamit suon na tulay.


Pakatapos san mga programa sa Salud, Edukasyon nan Pagbuhay, tukaron ko naman niyan an tungkol sa Programa nato sa Kapalibutan.

Nakilala kita na mga taga-Bulan dahil sa programa nato sa kapalibutan batog pa san 1995. Hasta niyan, dara ta yuon na onra, nan pamate ko daghanun na sa mga kabungto ta an muklat na sa mga dapat himuon para maprotehiran an kapalibutan nan makaambag kita basi maibitaran an paglala sini na ingagahuy na Global Warming nan Climate Change.

Pakalipas sin onom kataon ko na pag-administrar, naisa lugar na nato an entero na mga kasangkapaan nan mga elemento sa pag-implementar, pagmantenir nan pagsustenir san Environment Programs ta, nan lalo na an pag-improve. Sa katunayan nasa level na kita na kun haen an bungto ta mao na an inhihimo na halimbawa o model san iba na bungto dahil sini na programa. Kita na mga taga-bulan an nangunguna niyan sa bilog na Rehiyon Bikol na ma-share nato an programa bilang DILG GOFAR Model Town on Solid Waste Management.

Replication Inception Workshop (RIW) on Solid Waste Management:

Sa solod san Enero hasta Marso , inkondukta an sayo na joint activity san LGU Bulan nan DILG Region V an mga aktibidades para sa Replication Inception Workshop (RIW) on Solid Waste Management. Intukduan kita san mga eksperto san DILG kun pan-o an Bulan magiging sayo na host kun may magkanhi na mga LGUs na gusto magreplicate o mag-kopya san programa ta sa Solid Waste Management. Parte ini san obligasyun nato bilang sayo na model town. Pag may magbibirisita na mga LGUs o mga grupo sa bungto ta aram ta kun nano an mga dapat himuon sin sayo na host LGU.

Padagos na implementasyun san mga Programa sa Solid Waste Management:

Padagos tabi an implementasyon ta san mga paghakot basura. Prayoridad ta ini na dire magbaho an poblacion ta. Sa paghakot nato sin basura, in-iimplementar ta an waste segregation-at-source, segregation collection at source, nan segregated disposal policy, o pagsiway-siway sin basura. Maogma tabi ako sa pagreport sa iyo na maski puro-pan-o dire kita natatambakan sin basura lalo na sa mga matawo na lugar o mga residensya.

An mga garbage truck nato, padagos an pagmantenir nan mga repair kun kinakaipuhan. Dire ta ini puwede pabayaan, kay an sayo kaadlaw na dire mahakutan basura an sayo na lugar dako na na kaulangan sa iskedyul sin paghakot. Katunayan tabi, dahilan sa maaram na an ato mga kabungto lalo na sa pagsegregate nan recycle, an basura niyan dire na pareho san dati na daghanun nan grabe talaga.

Sayo sa magayon na proyekto san mga barangay ta didi sa Poblacion lalo na sa mga inababaha na lugar pareho san Managa-naga an pagrekober nan pagrecycle sin mga styro nan plastic nan magamit sa paghimo sin mga styropore na balsa na magagamit sa panahon sin mga pagbaha. In e-enganyar mi man an entero na mga residente nan mga barangay opisyal na mag-irog sa inhimo san mga taga-Managa-naga na i-recycle an mga raot na chest sin lawlaw nan himuon ini na mga burobalsa.

Information nan Education Campaign :

An saato Information nan Education campaign dire ta man inpapabayaan kay importante na consistent kita sini basi padagos mapadumdum an mga kabungto ta, lalo na an mga kabatan-an sa kahalagahan san relasyon ta sa kapalibutan .

Sa solod sini na Agosto hasta Setyembre, inkondukta san Municipal Environment and Natural Resources Office o MENRO sa pamumuno ni Ms. Kelly Tan, an ato MENRO Officer, nan kaniya staff an two-month long Information and Education Campaign/ Drive, nan Film Showings tungkol sa Solid Waste Management nan Global Warming: An mga sector nan mga lugar na inkadto nan intukduan ta mao ini na mga minasunod: An mga empleyado san Municipio, Sorsogon State College, Persons with Disabilities, Barangay Zone 4, Alcoba High School, Barangay Zone 3, Gate National High School, San Isidro Elementary School, Gate Elementary School, nan didto sa YES-O para sa mga batang delegado sa YES-O Camp sa Ecopark.

San November 10-11, inkondukta an joint activity san Barangay Zone 2 nan LGU na STEP Training on Solid Waste Management. Inatenderan ini sin 30 na opisyales san barangay nan 120 na mga purok leaders. In-establisar nato an sayo na Materials Recovery Facility o bagsakan san basura basi doon mahimo ta an programa sa Solid Waste. Salamat sa kooperasyon san mga taga- Zona 2 sa pamumuno ni Capitan Awel Gernale.

Community Mobilization:

An sayo na program dire magiging matriunfo o successful kun wara an partisipasyon san mga ciudadano. Maski nano na kahinguha sin sayo na opisyal kun wara kooperasyon , commitment, involvement hale sa komunidad mababalewala entero. Kaya ngane, pokus nan atensiyon san Gobierno Lokal na makuwa an boot san mga kabungto ta lalo na an mga kabatan-an. Pero, salamat tabi kay dianison permi an pagresponde niyo entero sa mga programa nato. Kun minsan ngane, may mga grupo na pareho san Sagip Dagat Volunteers nan TOFY na nagboboluntad san kanira danon basi ma- promoter lang an programa ta sa kapalibutan.

Yadi tabi an mga naging tree-planting nan environment activities nato batog na Abril hasta Octubre; Abril 2, Earth Day Celebration; Mangrove planting sa Butag mangrove reforestation area, sponsored san Uswag-Bulan, Tree-planting activities san St.Louise de Marillac School, Somagongsong Barangay Council , Barangay Fabrica Residents, official, teachers nan mga pupils sa elementary school, Obrero Elementary School, San Vicente Elementary School, Alcoba High School, Gate High School San Isisdro Elementary School, San Rafael SK; Nagkaigua man kita malunggay tree planting sa Alberto De Castro Elementary School, nan sayo na treepalnting activity sa Mount Karuhayon sa San Isisdro, sa paagi san San Isidro Barangay Council. Sa paagi man sin koordinasyon sa mga taga State College, intindog ta an sayo na campus mini-forest sa Bulan Campus.

An grupo san TOFY, o Time Organization for Youth, mao an nagkomitir sa ato municipio na madanon sira paglimpiya san Managa-naga River. May regular clean-up drive sira doon.

San September 19, International Coastal Clean-up Day, inpangunahan san Gobierno Lokal nan san mga organisasyon sa Bulan an paglimpiya sa mga baybayon ta. 2,000 katawo an nagpartisipar sini na aktibidad.

An Sagip –Dagat Volunteers:

Gusto ko tabi hatagan pagsaludar nan onra an sayo na grupo sin mga kabatan-an didi sa Zona 4 na an ngaran Sagip Dagat Volunteers dahil sa pambihira nira na kontribusyon sa bungto ta na makadanon sa paglimpiya san baybayon sa Zona 4, nan magkaigua pa sin iba na aktibidades. Ini na Sagip Dagat inbatugan lang ini sin onom na teen-agers na magbararkada, sa pamumuno ni Michael Andador na gusto kunta magkarigos sa dagat na dati nira inlalanguyan san Pista ni San Juan.

Pero dahil sa ati, imbes na magkarigos nagbatog na lang sira maglimpiya. Pag-otro semana, nagbalik sira paglimpiya gihapon. Hanggang sa mapansin na sira san mga taga-Zone 4 na mga magurang nan mga opisyales. Indanunan sira ni Capitan Chito Del Monte na maorganizar sin mayad. Niyan daghanun na ini na mga taga-Zona 4 na miembros san Sagip Dagat. May sadire naman sira na website na puwede tabi niyo i-access sa internet.

San Oktubre, inbatugan man i-organizar ni Kapitan Rey Lorilla an Sagip dagat san Zona 7. Dapat sabayan ta sira sa inhihimo nira, nan kisyera daghanun pa na mga kabatan-an parareho nira Michael Andador nan san mga barkada niya an gamiton an kanira mga enerhiya sa positibo na mga aktibidades na makadanun dire lang sa kanira sadire kundi pati na sa komunidad nan pamilya.

An Municipal Ecopark:

Didto naman tabi sa Bulan Ecopark, padagos ini na inmamantenir san ato MENRO. Padagos an production nato sin compost activators, vermicomposting program, production of carbonized rice hull, nan pag-establisar nan pagmantenir san Container Gardening Demo Farm.

An Ecopark tabi inbatugan yuon sa paagi sin pagdaranunan san entero na mga empleyado san Municipio. Kaya ngani , niyan tabi na taon, insumitir nato sa Civil Service Commission an entry nato sa mga paghinguha san mga empleyado sa Ecopark. Kaogmahan ko tabi na ireport sa iyo na kita an naging Bicol Regional Champion. Dinaog ta an daghanun na mga daragkuon na ahensiya san gobierno.

An Pista sa Kabubudlan 2009 (Feast of the Mountains):

Niyan na Oktubre, inkondukta nato an 2009 Pista sa Kabubudlan. Taun-taon nagdadaghan an nag-eentra sa Pista sa Kabubudlan. Sa lima kataon na nato na pagselebrar san Pista sa Kabubudlan, an nakaagi na Pista sa Kabubulan an pinakadako na na selebrasyon nato sa Ecopark. Sobra 8,000 katawo an nag-bisita, nagpartisipar nan naki-ogma sa mga aktibidades nato. Maabot sa 127 na organisasyon an nagpalista. Pati mga pamilya kaupod an mga bata nira. Baga yadto an naging Family Day.

Inhimo nato sadto na Pista an Techno Demo on Charcoal Briquetting, inpresentar an mangrove project san Prieto Diaz, may-on kita sin Search for Diyosa ng Kalikasan, barayle, may fireworks display, may Thanksgiving Mass, may Kite-flying Contest, nan an pinakasentro san Pista mao an pagtaranum sin puno sin sobra sangribo na mga kabatan-an. An entero man na istasyon sin radio sa Bulan nan kaupod man an media san Sorsogon, inbalita an mga nangyari sa Pista sa Kabubudlan. Imudon tabi niyo sa internet an mga naging aktibidades nato sadto na Pista.


Tapos na kita sa mga accomplishment report tungkol sa Health, Education, Livelihood nan Environment. Niyan an isunod ko na ireport sa iyo tabi mao an tungkol sa Social Services Program o mga Serbisyo Sosyal san Gobierno Lokal. Unahon ta na mun-a an tungkol sa programa sa Nutrisyon.

Nutrition Program

Bulan Nutrition Statistics:

 Niyan na taon, magayunon an accomplishment san ato Programa sa Nutrisyon sa paagi san Municipal Nutrition Council na inpapamunuan ni Municipal NutritionAction Officer Anilin Lolos.

San 2004, pag-ingkod ko bilang mayor, an prevalence of underweight children sa Bulan nasa 20.56%. An gusto sabihon na sayo sa kada lima na pre-school na bata underweight o kulang sa normal na timbang. Pero niyan na taon dako-dako an pagbabag-o sa bilang san mga underweight children. Niyan na taon , nasa 13.32 % na lang yuon o nagbaba sin 7% an istadistika.

San 2005, sa katorse na bungto san Sorsogon , dire kaupod an Sorsogon City, an bungto san Bulan nasa ika-onom na puwesto sa may pinakadiyo na underweight children. Pero niyan na taon, an bungto ta nasa ika-opat na sa may pinakadiyo na underweight children. Dako-dako an improvement san bilang san mga bata na dire na underweight.

Niyan na taon, inkondukta nato an Operation Timbang sa 13,298 na mga bata o sa entero na kabatan-an edad 0 hasta 6 anyos. 11,401 na mga bata an normal an timbang, pero 1,772 an kulang sa timbang o underweight nan 125 na bata an sobra sa timbang. Ini na 1772 na bata o 13.32% mao an intagan ta atensiyon sa paagi san ato day care program, early childhood care and development program nan an mga programa san RHU.

Nutrition Program Strategies:

Manlaen-laen na istratehiya o paagi basi makaresponde kita sa problema sin underweight children. Ini indaranunan san ako Opisina , san MSWDO, Municipal Nutrition Council nan Municipal Agriculture Office, RHU , an MENRO nan an DepEd. Kapartner ta man an mga barangay officials, mga organisasyun-sibiko nan lalo na an mga pamilya san mga bata. Pati an PNP sa pamumuno ni Chief Orlina may sadire man na mga adopted na mga underweight childen . Maski an mga Senior Citizens, nagdaranun pa sa mga feeding san October, Senior Citizens’ Month. 400 na malnourished children hale sa Managa-naga, Obrero, Aquino, Zones 2, 6, 7, 8 an kanira in feeding.

Yadi an mga hinimo ta pa na mga aktibidades:

An municipio nakadistribuer man sin 39 na units sin weighing scale para sa 39 na barangay.

1. Bulan-bulan na pagtimbang sa RHU nan Day Care Schools;

2. Supplemental Feeding activities;

3. Mga Cooking Demos para sa mga Magurang sin mga Low-cost Nutritious meals;

4. Vegetable seeds dispersal sa mga households;

5. Mga Information campaigns sa mga magurang;

6. Pa training san mga Barangay Implementers san Promotion of Good Nutrition program;

7. Mga Pabasa sa Nutrisyun, syllabus para sa nutrition education nan vegetable growing na inpartisiparan sin 18 na Rural Health Midwives, 18 na Barangay Nutrition Scholars, mga mother leaders hale sa 18 na barangay;

8. Caregivers’/Mothers’ Classes;

9. Tapos may-on man kita mga activities pareho sin pagtanum kalunggay sa mga backyards.

San nag-Alay-Lakd kita san nakaagi na Nutrition Month Celebration san Hulyo, nakalikom an muniicpio sin kantidad 14,000 pesos na ingamit ta para sa supplemental feeding san mga bata sa San Rafael.

Programa para sa mga Senior Citizens:

Nan salamat tabi sa mga Barangay Officials ta na padagos na nagkokooperar sa mga programa san gobierno local basi mapagaan ta an programa sa nutrisyun.

An mga Senior Citizens an sayo sa mga grupo na padaba san municipio. Talagang in-organizar nato sin mayad an Senior Citizens didi sa Bulan, puwera pa you san mga eksistido na grupo na san FESCAP, GRETA nan an sa Veterans. An BASCA o Bulan Senior Citizens Association na inpapamunuan ni dati Kagawad Joe Tan aktibo sa pag-asikaso san mga magurang nato. Entero na an mga barangay ta may-on na sin senior citizens chapters.

Sa niyan tabi na taon sobra na sa 5,000 an senior citizens na in-isyuhan ta sin ID cards nan Discount Booklets segun sa pagsunod ta sa ley para sa kapakinabangan san Senior Citizens.

Nagkaigua man kita sin dowa na Medical-Dental Mission para lang sa Senior Citizens niyan na taon.

Inpasilitar ta man an pagrelease sin kantidad 548,500 pesos para sa 1,009 na senior citizens na recipients san Programa san gobierno nasyonal na Katas ng Vat Tulong para kay Lolo at Lola. 500 pesos an marerecibe san kada senior citizen na beneficiary. Inhihinguha nato na kisyera maging kumpleto na otro taon an database san mga elderly basi madali an pag-asikaso sa mga kaipuhan nira.

Daghanun an mga naging aktibidades san Senior Citizens na inatenderan ko niyan na taon nan tunay man ako na naoogma sa dahilan na padagos an mga magurang nato sa paghinguha na makaserbi sa komunidad ta, alagad importante man na mahatagan ta sira sin atensiyon na karapadapat sa kanira dahil na mga maluya na sira.

Mga Programa para sa Kabataan

Sa MSWDO, puwera san programa nato na Day Care Service Program, Early Childhood Care and Development o ECCD, program for Streechildren nan an para sa Out-of-School Youths o OSY, may-on pa kita sin mga intervention programs basi madanunan an mga kabatan-an nan an mga pamilya nira. Importante man na maibalangibog nato an manungod sa Children’s Rights o Karapatan san mga bata nan an pagprotehir sa kanira. Aktibo tabi an ato Municipal Council for the Protection of Children nan an PNP Women and Children’s Protection Desk.

Abused Children:

 Namumundo ako na niyan na taon daghan an naireport sa ato na kaso sin mga pag-abuso sa mga kabatan-an, bale 28 entero: walo (8) na kaso sin rape; 3 na kaso sin acts of lasciviousness; 12 na kaso sin physical abuse o pagpakulog sin bata; nan lima (5) na kaso sin neglect nan abandonment o pagpabaya. Sa rape, lima na an kaso na on-going sa korte, 2 an nairekomnda nato sa Department of Justice na mahatagan sin financial assistance; nan an iba inproceso san MSWDO na mahatagan sin tama na aksyon basi makakuwa sin hustisya an bata.

An MSWDO an nag-aalalay sa mga kaso na ini sa paagi sin paghatag mga gabay o counseling sa mga pamilya na invuelto; paghatag psychosocial intervention lalo na sa mga bata na biktima sini na pang-abuso; nan pag-asikaso sa mga asistencia pinansiyal kun kaipuhan.

May mga tiyempo kita na an sayo na kaso na nai-rereport sa ato pero habo man magreklamo an biktima na bata kaya an nagyayari nagagakot an kamot san ato mga autoridad na talagang masampahan sin maninigo na kaso an may sala na tawo na nag-abuso sa bata.

Basi maprotehiran ta an mga bata nato, padagos an dedikado na information programa san ato MSWDO nan PNP personnel na talagang makasabot an publiko na an mga kabatana-an ta dapat respetuhon sa mga derechos nira nan protehiran ta an kapakanan nira.

Nan inpapaisi ta gihapon an publiko ta na mahigpiton na tabi an batas sa mga tawo na nag-aabuso sin mga bata nan kababayehan. Grabe an kastigo na sasaluhon sin sayo na tawo na abusado sa mga bata nan mga babaye.

Children in Conflict with the Law o mga Menor de edad na nagkakasala na sa batas:

Sa taon na ini nagtaas man an mga kaso sin mga menor de edad na nagkakaproblema sa batas o children in conflict with the law. Namumundo kita dahil sa situasyon na ini .Pero numero uno na may obligasyon sa mga bata an mga magurang tabi. Kaya padagos an impormasyun nan pag-edukar nato sa ato komunidad na kisyera ma-eliminar ta ini na problema.

Niyan na taon may total na 60 na kaso sin mga kabatan-an na may problema sa batas. Sa 60 na kaso na ini, 29 an sa kaso na pagkawat o pangalit, 19 an nadakop sa vagancia habang may curfew hours kita; sayo an nadamay sa illegal fishing, onom an kaso sin trouble-making; sayo na kaso sin physical injuries nan may sayo na kaso sin rape. Sa 60 na kaso na ini, dowa an nasa korte , sa Regional Trial Court dahil mga magub-at na sala na mao an rape nan physical injury. An 58 na kaso dire man nato insang-atan kaso dahilan ngane sa batas na pag an bata edad 18 pababa, dire man siya inkakasuhan basta-basta kundi an MSWDO mao san Bulan Council for the Protection of Children an nahimo sin intervention procedures basi makoreheran pa an problema sin sayo na menor de edad. Sayo palan sa mga bata na ini inpadara na san MSWDO sa National Training and School for Boys sa Tanay, Rizal basi hatagan sin rehabilitasyon.

Ingagahuyan ta gihapon an mga magurang na importnte an tama na pagpadako sa bata basi dire magkaproblema sa batas.

Nagkaigua man kita sin Information Caravan nan Family Forum niyan na taon manungod sa responsible parenthood nan children’s rights sa mga barangay san Roxas, Aquino, San Rafael, Namo, Pawa, San Isidro, Zone 4, Otavi, Inararan. 180 na mga magurang an nag-aratender sini na mga information caravans.

Programa para sa mga PWDs o Persons with Disabilities o may mga Kapansanan:

Inaataman ta man an may mga Kapansanan. Niyan na taon, inhimo nato an Information Dissemination para marehabilitar nato an mga PWDs; nagkondukta man kita sin mga livelihood training activities pareho san paghimo nan pagpabakal sin sabon; nan nagkaigua man kita sin sayo na medical and dental services mission para sa labi sanggatos na PWDs.

In-edukar ta man an mga PWDs sa Climate Change kay maski baga may mga kapansanan na sira permi pa man sira may kakayahan na magdanun sa ato komunidad. Kanina insaysay ko na an SpEd Program nato para sa mga bata na may kapansanan.

Programa para sa Pamilya, Family Heads and Other Needy Adults:

San Marso, inkondukta nato an ERPATS training o organisasyon para sa Empowerment and Reaffirmation of Paternal Abilities. Sponsored ini san Municipio ta sa koordinasyon nato sa ECCD Program. Katuyuhan sini an mapasarig nato an pagkamuklat san mga ama nato sa kanira obligasyun. May mga barangay na kita na organisado na an ERPATS pareho san San Vicente, Aquino nan JP Laurel. Padagos nato ini i-oorganisar sa kada barangay.

Nakakondukta man an MSWDO sin mga sessions nan mga lectures para sa 223 na mga kasalon. Intutukduan sira san MSWDO sin mga tama na paagi sa responsible parenthood, marital relationship, rights of children, nan family planning.

Referrals nan Case Studies:

Parte san Social Service programs nato an mga referral nato sin mga pobre na pasyente na nangaipo sin danon san mga ahensiyas san Gobierno national. Nakahimo kita sin referrals para sa 242 na tawo basi maasistehan san Philippine Charity Sweepstakes Office, Philippine Heart Center, Philippine General Hospital, Sorsogon Provincial Hospital nan Philippine Ports Authority. Simple lang ini na mga aktibidad pero dako an danon sa mga tawo na nangaipo. Kapartner san MSWDO sa aktibidad na ini an Opisina san Mayor, RHU nan Philippine National Police.

Programang Aid to Individuals-in-Crisis Situation/ Other assistance programs:

May mga tawo na grabe an kamutangan sin kawaraon o kapobrehan na inaabot sin mga remalaso sa buhay kaya didi naghahatag sin ayuda an municipio nan an MSWDO, lalo na an opisina san Mayor.

May mga ayuda kita para sa mga mahapdos, mapabulong, mapalubong, matuition, mapasahe o mayo pases sa bus, mga solicitations sa mga pangangaipo sin mga organisasyun, pangasolina sa mga byahe sin mahapdos o mga pobre na tawo.

Sa financial assistance na in-extender san municipio lalo na sa mga nangaipo, lalo na san Opisina san Mayor, nakahatag kita sa 2,078 katawo na nagkakantidad sin 2,251,975 pesos. Sa Assistance to Individuals-in-Crisis Situation, 416 personas, na an kantidad 151,475 pesos. 924 na tawo an nahatagan ta sin libre na pases o bus fare dahil sa mga emergencia nira na biyahe pa Manila o iba na lugar. Inbabayadan ta tabi an bus company pag nahatag kita sin pases.

Suma total san inhatag san municipio na ayuda sa entero na klase sin pagdanon nagkakantidad tabi sin 3,225,991.63 pesos para sa 3,067 katawo, niyan na taon 2009.

Oroadlaw tabi, lalo na kun huyoon ako sa Opisisna maiimod niyo kun nano kadaghan an tawo na personal ko na inaasikaso.

Emergency Assistance:

An municipio sa paagi san Opisina san Mayor nan san MSWDO naghahatag man serbisyo na an ngaran Emergency Assistance lalo na kun panahon sin kalamidad.

Tolo na bagyo niyan na taon an nag-agi sa ato nan may mga kabungto kita na apekatado. Inasikaso tabi ini san Gobierno Lokal .

Bagyong Dante:

San Mayo 1-2, an Bagyong Dante nagdara sa ato bungto san pinakahararom nan pinakadako na baha na naranasan ta sa kasaysayan san bungto ta. Didi sa Poblacion, 509 na pamilya an grabe na naapektaran nan in-evacuate ta. Sa mga barangay, 2,151 na pamilya an nadislokar nan 164 na pasaheros na taga Masbate an na stranded sa terminal.

 Dahil sa emergency na ini, naghatag kita mga relief goods nan mga rasyon sa evacuation centers. Mao man an mga barangay na nagdanon man sa mga konstituentes nira. Salamat sa sayo na NGO na Taiwan-based kay naghatag man ayuda sa municipio na makapakaon sa mga evacuess. An Operation Blessings man tabi nakahatag mga kaganitan sa mga nasalanta. San Mayo 14, 29 na pamilya na totally damaged an mga balay an naayudahan san Regional MSWDO sin kantidad 5,000 kada say o total na 145,000 pesos.

Bagyong Feria :

San Hunyo 23-24, an naging dahilan na mastranded an 102 na pasaheros sa terminal. Pinakaon nato ini sa paagi san MSWDO.

Bagyong Pepeng:

 San Oktubre 2, 193 na pamilya an in-evacuate nato nan tinagan ta mga relief goods. Sa terminal naman 125 an pasahero na stranded. Pinakaon ta gihapon nan inasikaso.

Salamat tabi sa mga mahigos na staff san MSWDO sa pamumuno ni Del Espenocilla na maski sa kadaghan sini na mga trabaho, naasikaso nira ini na may dedikasyon nan kagaanan sin boot.

Burial Transportation Service:

May sayo kita na aktibidad na seguro dapat ta man tagan sin rekognisyon, Mao ini an paggamit san trak bilang sakayan san mga nakidapit, na hale sa hararayo na barangay san Bulan. May mga pobre kita na mga kabungto na kun namamatayan an sayo na inaayo sa municipio na ayuda na kisyera may masakayan an mga nakidapit sa minatay nira. Sayo ini na tradisyon nan kultura san mga taga-Bulan sa paghatod sin minatay sa sementeryo. Nag-aayo lang tabi kita dispensa sa iba na tawo na nagrani sa Opisina nan dire ta na onra kay kun may nauna na sa kanira na naka paskedyul sa pagdapit. Niyan na taon 141 na biyahe an dinalagan san trak ta para magamit sa pagdapit sin mga namatay nato na kabungto, nan dedikado tabi kita sa simple na serbisyo na ini sin pakisumayo nan pakidumamay sa pamilya san namatayan.


An i-report ko naman sa iyo an manungod sa Paz y Orden o an katarngkiluhan san komunidad ta.

Sayo sa importantehon na aspeto sin liderato sin sayo na komunidad an tungkol sa paz y orden. Dire bale wara sin mga imprastraktura o daragkoon naproject basta trangkilo an bungto, nakaturog sin mayad an tawo, matoninong sa estado niya sa buhay na wara siya hadok o had-it na may mga tawo na malabot sa kaniya o sa kaniya pamilya.

An Insidente sa Calomagon:

 Puwera sa insidente sin ambush na nangyari sa barangay Calomagon san nakaagi na Nobyembre, nan san Hunyo, yadto na pagkamatay sin sayo na ordinaryo na ciudadano na posible sayo na kaso sin extrajudicial killing , matoninong o relatively peaceful kita didi sa Bulan.

An nangyari na Calomagon Ambush na kun haen opat na pulis an namatay sayo na record sin karahasan na kun kita na mga sibilyan an haputon habo kita na nangyari nan dire dapat na nangyari. Kita na mga sibilyan habo nato na makagimata-an san mga bata ta didi sa Bulan an violencia. An hanap nato katoninongan, an hanap nato an mayad na puturo san komunidad ta, asensado nan may solidaridad.

Niyan na panahon, kay dahilan na mas mahiwas na an impormasyon, edukasyon nan pagkasabot sin tawo, dapat an katawohan naghahanap na sin mga paagi na masolusyunan an mga problema sin sayo na komunidad o sin sayo na nasyon, dire na sa paagi sin violencia kundi sa paagi sin matoninong na dayalogo. Dire masosolusyunan sa paagi sin dugo nan violencia an mga problema ta. Kisyera magtimbre sa ato mga puso an padagos na hadok sa Mahal na Dios nan an konsensiya para sa kapuwa.

Hanap nato na mga taga-Bulan an katoninongan nan katoninongan an saato papanindugan.

Over-all Assessment san Paz y Orden sa Bulan:

Importante man gihapon na imudon nan i-assess ta an kabilugan o over-all na situasyon san Paz y Orden sa Bulan, apesar na may nangyari didto sa Calomagon. Dapat nato maapreciar an padagos na paghinguha san mga kapulisan ta nan mga autoridad san bungto nan mga barangay.

Sa solod sini na taon, daghanun an dapat ta ipagpasalamat sa dedikasyon san mga pulis o PNP, nan pati na an mga nakadestino na mga suldados didi sa Bulan, nan lalo man an mga Barangay Tanods sa kada barangay. Gusto nato maghatag pagsaludar lalo na sa Hepe san Municipal Police Station, Police Chief Efren Ebrada Orlina nan mga kaurupod niya, sa pambihira nan dianison na pakiupod nan relasyon sa Municipio, nan koordinasyon sa mga programa ta.

Situasyon san Peace and Order kun may daragko na Okasyon

 Daghanun na daragko na aktibidad nan mga okasyon an hinimo ta didi sa Bulan, pareho san mga Graduation Exercises, Semana Santa, Pista sa Bulan, Pista sa Kabubudlan, Pista sa Gadan , nan ini na Kapaskuhan, na wara kita sin nabati na mga ananuman na mga ngaya daragko na krimen na nangyayari pareho sa iba na lugar.

 Kaya dapat ta ini ipagpasalamat

Tutoo, may mga nangyayari na mga paglabag sin mga batas nato, may mga kun minsan mga pasali sin mga pasaway, o problema ngaya sa sayo na lugar o pamilya, may mga aksidente sa tinampo, natural ini na mga police matters nan concerns, pero kun susugon ta an over-all na index sin katoningan nan kaayusan, an bungto nato matoninong na bungto nan komunidad.

Padagos an PNP nan mga Tanods nato sa pagdanon na mamantenir an sayo na matoninong na komunidad. Nan salamat sa mga volunteer groups na padagos na nakikooperar sa ato kapulisan. Tagan ta tabi rekognisyon an Kabalikat Civicom, Bulan Emergency Action Team (BEAT), BANWA, Uswag–Bulan, Solis Institute of Technology nan an kanira Police Interns, Bulan Filipino-Chinese Volunteers Fire Brigade, nan daghanun pa na mga grupo na sa kanira paagi nakadanun sa paz y orden.

Niyan man na taon, wara kita nairekord na insidente sin daragko na sunog. Salamat sa Mahal na Dios. Naging maikmat an mga kabungo ta na wara sunog sa Bulan dire pareho san sayo kataon.

Iba pa na Aktibidades san PNP:

 Daghanun pa man an mga inhimo san mga police authorities nato basi makadanun sa bungto ta, pareho baga san mas pinakusog nira na Information nan mga Education Campaigns sa radio; may mga dialogue o pulong-pulong sira; naglilibot sa mga escuelahan nan mga organisasyun basi maghatag mga symposium kontra sa illegal na droga; may milk-feeding program pa sa mga malnourished na mga bata nan kaupod sira sa mga community activities pareho san mga clean-up drives o mga mass mobilizations. Nakaupod man an mga police nato, BMPS nan 509th PPMG pati na an Philippine Army sa mga Rescue nan Evacuation Operations lalo na sadto na kasagsagan san baha na dara ni Storm Dante.

An Curfew Ordinance:

Inpatupad gihapon nato sin istrikto an Curfew Ordinance. Ini bilang kasimbagan sa agrangay san mga magurag na ibalik an Curfew Ordinace para sa mga menor de edad, 18 anyos pababa, basi maiharayo ta sa mga maraot na elemento nan peligro an ato mga kabatan-an.

An Bulan Transport Summit:

San nakaagi na Disyembre, inkondukta nato an tolo kaadlaw na Bulan Transport Summit sa Sabang Pavilion. Sabi ni Mr. Johny Bandola, an hepe san LTO E-Patrol sa Rehiyon Bikol, unique ini na patipon didi sa ato bungto. Wara pa sin irog sini sa bilog na rehiyon.

Dowang bagay tabi an katuyuhan sini na patipon para sa sector san transportasyon. Una an pagpamutang san pagbuhay (livelihood) san mga kabungto nato sa transportasyon. Ikaduwa, an traffic management nan discipline o kaayusan nan katrangkiluhan san ato mga nasa pagpasada, nan makaibitar sa peligro nan aksidente. Importante ini sa pagbuhay nira na maayos nan trangkilo an saato trapiko.

Matriunfo nan puno sin entusiasmo an mga nagpartisipar sa Summit. Ini na an pinakadako na tiripon sin mga nasa sector san transportasyon. An mga sector na nag-atender mao an mga paratraysikol, parapadyak, mga sa jeepney nan van, mga tagsadire sin pribado na motorsiklo nan mga tagsadire sin trak na pambiyahe isda. Bale 1,676 katawo an nag-atender. Dianison an kooperasyon san mga nag-aratender.

Sa kabilugan masasabi ko na matoninong nan trangkilo an bungto ta pag-abot sa paz y orden.


Ma report na man ako niyan sa Infrastructure Services nato o mga pinatrabaho san Municipio na mga imprastraktura.

Para sa administrasyon ko, mas importante an mga serbisyo sosyal kaysa imprastraktura. Pero siyempre dire puwede na dire nato himuon an mga kinakaipuhan na mga imprastraktura o pasilidad na kaipuhan san mga ciudadano ta.

Huyaa tabi an mga pinatrabaho nato sini na taon:

Sa Bulan Public Market:

1. Wet Market/Fish Section, Additional Work Order, 800,000 pesos

2. Slab Construction sa Relanse, 20,000 pesos

Sa Sabang Community Park:

1. Improvement san Pavilion, magayunon na niyan an Pavilion ta nan daghanun na an naggaramit sini, 1,500,000 pesos

2. Repair sa mga Cottages, 250,000 pesos

Mga Tinampo/Pathway/ Mga tulay:

1. Pasemento san J.P.Laurel Road, 600,000 pesos

2. Re-gravelling san Butag Road, 500,000 pesos

3. Pasemento sin porsyon san Calomagon-Somagongsong Road, 350,000 pesos

4. Slope Protection Riprapping sa Calomagon Road, 300,000 pesos

5. Concreting nan Riprappping san parte san Jamor-awon Road, 200,000 pesos

6. Pasemento san pasagka sa Daganas, 100,000 pesos

7. Pagpatulay sa Roxas, 90,000 pesos

8. Counterpart sa pasemento san porsyon san Magsaysay Road, 100 na bag sin semento

9. Sidewalk Improvement, Poblacion, 23,500 pesos

Mga Proyekto sa Barangay na Ambag san Municipio:

1. Construction san Barangay Hall sa Danao, 100,000 pesos

2. Improvement san barangay Hall sa Zone 1, 100,000 pesos

3. Construction san Barangay Hall sa Aguinaldo, 100,000 pesos

4. Additional Construction san Stage sa Laurel, 20,000 pesos

Bus Terminal:

1. Repair san Ceiling nan Gutter

2. Pahingayad sa dati na Jeepney Terminal sa may relanse, 66,000 pesos

New Municipal Building:

1. Improvement san mga pasilidad sa municipio, 700,000 pesos , on-going ini

Bulan Ecopark:

1. Improvement san mga Pasilidad sa Ecopark, 155,000 pesos

2. Installation sin mga booths nan tents nan signages, 6,000 pesos

Rural Health Unit:

1. Repair san Dental Clinic nan Laboratory, 85,000 pesos

Bulan Municipal Fishport

1. Repair san Pavement, 300,000 pesos

Christmas Decorations, importante man ini na mga gastus nato alang-alang sa pagselebrar ta san Pasko nan para sa kaogmahan san mga kabatan-an ta, nan para sa turismo ta. Maski baga may pagtios sa kapalibutan, importante gihapon na huyoon an diwa o ispirito san pasko nan bag-ong taon. Sa katunayan, na ipalabas sa GMA Channel 7 nan ABS-CBN Channel 2 an saato mga dekorasyon. An gasto ta sini entero, 370,000 pesos tabi.

May mga nagkapera pa kita na mga infrastructure activites sa bilog na bungto, pareho sin mga padiyo-diyo na request san mga barangay sa opisina ko.


I-report ko naman niyan an labi ka-importante na Disaster-Risk Reduction Program para sa panahon sin kalamidad.

An pinakamayad na pagsalbar buhay nan propriedad sa panahon sin kalamidad an dapat preparado nan andam permi kita, kun naabot ini na remalaso sa buhay ta. Dire ta mapepreventaran an kalamidad pero may paagi kita na maibitaran ini. Habo kita na mangyari sa ato an nangyari sa Metro Manila sadto na panahon san Ondoy nan Pepeng. Inagihan na kita sin dako na pagbaha san Mayo san uminagi si Storm Dante. Pero salamat sa Diyos kay wara sa ato nadiskuedo. Dire bale na an propriedades o mga kagamitan basta buhay an pamilya.

An Municipal Disaster Preparedness and Management Plan:

 Niyan tabi may-on na kita sin kumpleto na Municipal Disaster Preparedness Plan. Inhimo ini ni Administrator Luis de Castro sa danon san mga ahensiyas san Gobierno Lokal. Sa paagi sini na plano aram na nato lalo na san MDCC nan mga BDCC an mga dapat himuon kun panahon sin mga kalamidad kaupod na an Information System, Preparedness, Planning, Alarm, Evacuation, Rescue, Relief, Rehabilitation nan Reporting. Huyoon man sa plano an mga contingency na dapat himuon.

An MDCC Information Program:

 Oroadlaw, inmomonitor nato an kamutangan san panahon sa paagi sin Internet, nan ensigida, kun maraot an panahon na nagdadangadang, napaisi tolos kita sa MDCC nan mga BDCCs nato. Organisado na ini na Municipal Disaster Coordinating Council, nan an 63 na Barangay Disaster Coordinating Councils.

Nakadistribuer na man kita sin rinibo na mga MDCC information handouts sa mga barangay sini na nakaagi na mga bulan.

An Bulan Rescue Team:

Organisado na an ato Bulan Rescue Team, may opisina o action center na an MDCC. Nakastandby na an ato mga evacuation centers. San nagkaigua sin mga pagtiris o landslides sa Magallanes, nakadanun na ini na Rescue Team nato, pati yadto na pagkuwa mga bangkay san nalunod an Princess of the Stars. An mga miembro sini na Bulan Rescue team na inpapamunuan ni Administrator de Castro nan Kgd Simmy Gerona, nag-agi sin maninigo na training para sa pag-asikaso kun panahon sin kalamidad.

San nakaagi na Nobyembre, masuwerte kita na hinimo kita na model LGU san Sorsogon Provincial Government na inbisita nira Governor Father Among Ed Panlilio san Pampanga para sa kanira educational tour sa Sorsogon nan Albay basi adalan an ato mga disaster management plans.

Kanina baga tabi inreport ko na kun nano an mga hinimo nato basi madanunan an mga sinalanta san mga bagyo na nag-agi o nakaapekto didi sa bungto ta.

Salamat tabi sa entero na volunteer groups nan mga indibidwal na nagdaranun san mga nakakgi na kalamidad. Huyuon tabi an pagsaludar mi saiyo.


I-report ko tabi niyan an tungkol sa Bulan Integrated Terminal.

An Bulan Terminal an sayo na sa pinakaaktibo na pasilidad san Gobierno l

Local na naghahatag kumbeniensya, komportable, malinig nan trangkilo na serbisyo sa ato mga pasaheros didi sa Bulan. Batog san abrihan an Terminal sa publiko bilang service facility, nakarekord na tabi kita sin poco mas o menos 389,524 na pasaheros na nagsakay o nagbaba. Nakadispatsa na an terminal management sin poco mas o menos 10,604 na biyahe sin bus paManila. Nan dati an income sa sangtaon P2,433,448.00 pesos, niyan tabi naghalangkaw na an collection sa kantidad na P2,889,493.00 hasta niyan na Nobyembre, nan puwede pa umabot sin hasta 3 milyones pesos.

San nakaagi na taon, an reklamo na narecibe san terminal management tungkol sa mga abuso sin porters nan mga traysikol drivers nasa 19, niyan na taon, bigla ini buminaba naging dowa na lang, nan ini na dowa na reklamo inaktibaran tolos san management. Ensigida nato pinatawan sin penalidad an mga paratraysikol na nang-abuso.

Puwera pa suon, an terminal ta naging dako na danon sa mga stranded passengers kun panahon sin bagyo nan an mga pasagheros na taga Masbate dire nakabalyo dagat. Nakarekord kita sin 389 na stranded passengers nan ini inarasikaso nato kun kaya ngane dako na pasalamat sini na mga tawo. San panahon man sin mga bagyo nagamit an terminal na evacuation center sin mga taga-fabrica,

An solamente na kaso sin snatching sa terminal naaksyonan tolos kay nadakop an snatcher na sayo palan na dayo, nan siya inturn-over sa Bulan PNP. An mga pasaheros man na may diperensya sa pag-iisip naaasikaso sa terminal management, nai-turn over sa mga autroridad pareho san MSWDO para mapaisi an mga pamilya nira.

Daghanun na mga gamit an naibalik ta sa nawaraan na tagsadire dahilan na an mga empleyado nato sa terminal maaasahan nan aktibo. Salamat tabi sa mayad na pagmanehar ni Mr. Ruel Gimao nan an kaniya mga staff sa Bulan Terminal.

RORO Operation:

 San nakaagi na Mayo inbatugan na an operation san RORO didi sa Bulan nan Masbate Route. Ini na pag-abri san RORO naghatag oportunidad sa ato mga taga-Pier sa pagbuhay nira. Nakikoordinar kita sa PPA sa paagi ni Port Manager Gernale basi mapamutang nato an sistema san portering nan tricycle service doon sa Pier. Entero ini na bus na nagbibiyahe sa RORO may income na inbabayad sa municipio ta.

An mga isyu sin pakaraot san mga kalaban ko sa politika na maraot an epekto san Terminal sa Bulan napahimuwaan ta, nan napatunayan ta na sala palan sira.


Puwera san mga Frontline Services Department na naging kadanon sa pag-implementar san mga Programa san Administrasyon ko, gusto ko man banggiton an episyente nan epektibo na mga pagserbisyo sa komunidad san iba pa na mga opisina:

Local Civil Registrar: sa pamumuno ni Department Head Mrs. Irma Bellen Ong:

 Ini na departamento padagos an outreach program na karasalan sa barangay nan mga legitimation projects. Episyente an serbisyo nira lalo na sa mga civil registration activities.

An Municipal Planning and Development Office:

Sa pangunguna ni Ka Raul Borras dahil sa manlaen-laen na paghimo sin mga datos nan statistics activities na ingagamit nato na reference sa mga programa local. Sira an nagtrabaho san Community-based Monitoring System; Technical assistance san sa Comprehensive Land Use Plan; Annual Investment Plan, Annual Development Plan, nan ARC Documentation para sa Agrarian Reform programs sa Bulan nan an updating san Municipal Socio-economic Profiles.

An Engineering Office:

Sa pamumuno ni Engr. Speedy Gonzales para sa mga Engineering nan Infrastructure Services.

An Assessor’s Office:

 Sa pangunguna ni Oying Luzuriaga dahilan sa mayad na patakaran san Opisina basi mapakay-ad nato an Real Property tax-mappings nan mag-increase an real property tax payments para ma-dagdagan an Special Education Fund para sa mga escuelahan ta.

Si Accountant Rod Razo, Budget Officer Dennis Dino, nan Acting Treasurer Adelfa Gersalia, dahilan sa magayon na koordinasyon para sa fiscal management san municipio ta.

Kan GSO Head nan Market Administrator Carmencita Morata, Fishport Administrator Jose Zuniga nan Sabang Park Administrator Leny Tee-Magtangob dahil sa propesyunal, seryoso nan mayad na pag-asikaso nira san mga pasilidad san municipio ta.

Nan kan DILG Local Officer Rico Gaurino sa pambihira na koordinasyon san DILG sa ato gobierno local. Siya an nag-asiste sa ato sa manlaen-laen na program documentations kun kaya nakakuwa kita mga awards hale sa national government.


Banggiton ko man tabi didi, pasalamatan, nan hatagan rekognisyon an tolo na mga mahigos na empleyado na nagretire niyan na taon pakalihis sin halawig na panahon sin pagserbisyo: si Municipal Treasurer Sonia “Manay Soning” Revilla, si Amadeo Polo, si Roming Gloriane, an hepe san Motorpool, nan si Rogelio Grafilo san General Serices Office. Salamat tabi sa pambihira niyo na paglingkod sa bungto ta.

An LIGA ng mga Barangay:

 Magayunon an urupodan san Opisina ko nan san Liga ng mga Barangay. Daghanun man an nangyari na programa sini na organisasyun san mga Kapitanes. Naging ungod an partisipasyon san mga barangay official nato sa pag-paunhan san kanira mga skills nan kinaadman sa pagmanehar san mga barangay nira. Sa solod sini na taon nakaatender sira nan nakakondukta sin mga manlaen-laen na trainings nan seminars, naging kapartner an Opisina ko, nan may mga ayuda pinansiyal pa kita kun minsan sa kanira.

1. Pebrero, Seminar Workshop on Real Property Tax Administration

2. Marso, Skills Training on Geological Hazards and Disaster Preparedness nan an Liga Provincial Convention;

3. Abril, Seminar Workshop on Solid Waste Management

4. Agosto, Training Seminar on Barangay Human Rights Program

5. September, Seminar on Barangay Planning and Budgeting

An mga Barangay Officials ta niyan mga propersyunal manager-leaders na, nan kadanun nato sira sa haros entero na aktibidades san municipio.

Niyan na taon, hatagan ta man saludar nan rekognisyon an 20 na mga barangay officials na binawian sin buhay habang nasa serbisyo san barangay. Daghanun sa kanira an mga Tanod, Lupon Officials nan an iba Kagawad nan Secretary. Indanunan man san Liga na makuwa san pamilya an insurance claims maski diyo lang ini na kantidad. Nagkakantidad ini sin 153,500.00 pesos

An Sangguniang Bayan:

 An pinakadako na kapartner san Opisina ko basi maging matriunfo an mga programa san ako administrasyon. Pambihira an kolaborasyon , kooperasyon nan padamay-damay san Opisina san Mayor nan san Sangguniang Bayan sa pamumuno ni Vice-mayor Awel Goola. Naging magayunon man an trabaho san SB sa paagi ni Secretary Augustus Leo Asuncion nan an SB Staff. Sa katunayan tabi, sayo sa inhurandigan nan inasahan ko sin mayad na kadanun an SB. Niyan na taon, daghanun na importante na resolusyon nan mga ordinansa an inpasar san SB na nakadanon sa Executive programs. Nakapasar sira sin 72 na Municipal Council Resolutions nan siyam na Municipal Ordinances. Salamatunon tabi kan Vice Mayor Awel Gogola nan sa mga Kagawad nato na nakikooperar sa ako.


Daghanun pa kunta an gusto ko sabihon nan i-report sa iyo, alagad dire ko na ini kaya sayu-sayuon pa. Ini na mga inpaabot ko sa iyo mga mayor ini na programa na daghanun pa kunta an mga detalye. Pero naniwala kami na sa paagi san mga naisaysay ko, pakumbaba na naipaabot ko saiyo an mga nahimuan san municipio ta, sa pamumuno sini na saiyo lingkod.

Tinagan niyo ako oportunidad na maglider, magmanehar nan magserbi saiyo nan sa bungto ta. Nan ini inpanindugan ko nan san kaurupod ko sin husto. Dire kami nag-alang-alang, dire kami nagdulag o naglikay o nag-atras sa gahoy nan ngaran sin serbisyo publiko. An posisyon political an sayo sa pinakanoble na paagi basi makadara sin pagbabag-o sa komunidad, nan hinimo namo yuon, sa parte ko, sa solod sin haros onom na kataon.

Maabot na naman an eleksiyon, nan sa solod sin kun pira kabulan mapili na naman an taga-Bulan sin mga lideres na sa pagtubod nira karapatdapat na mao an mag-giya nan maggabay nan magrenda san gobierno sini na padaba ta na bungto. May mabutwa na naman na mga politico na dara an mga panuga sin pagbabag-o nan hihimuon nira an entero na klase sin tuga basi paniwalaan sira maski aram nira na dire nira ini kaya utubon, nan aram nira na dire ini kaya segun sa limitasyun sin paggogobierno. Dapat kita maging maikmat nan muklat sa mga bagay na ini.

Maabut na naman an eleksiyon nan segurado, mabutwa na naman an mga politico nan kandidato na wara na iba na hihimuon kundi an magpakaraot, maglibak, magtatsar, maghimo sin mga isyu na dire man tutuo, basi bation lang sira san mga kabungo ta. Kisyera ini na maabot na pirilian maging sayo na exercise in political maturity, na an mga ciudadano ta muklat sa mga isyus nan mga plataporma de gobierno nan dire dahil sa personalidad sin kandidato.

Namumundo ako na dahil nagdadangadang an eleksiyon, nagruruluwas na naman an mga pagpakaraot sa amo na dire man dapat. Himuon ta na maging malinig an saato mga lengguwahe sa tribuna, himuon ta na matured an pagtratar ta san mga issues nan mga plano para sa komunidad ta. Himuon ta ini na political contest para sa kaayadan san bungto ta dire kay sa ikararaot sin kun sino na tawo. Sa parte nato na mga nag-aaspirar sin poder sa komunidad ta, ituon ta an level san politika sa Bulan. Kame na nasa Administrasyon naniwala sa kakayahan nato na mga taga-Bulan sa sayo na pambihira, sagrado, tunay, matoninong , progresibo na ehersisyo sa eleksiyon.

An pagserbisyo sa komunidad dire masusukol sa kahalaba o kahalawig na sin panahon sa puwesto o sa posisyon, kundi sa kalidad, sa klase sin pagserbi. Sa irarom san amo administrasyon mas naging istable nan masarig an saato bungto, nan mas naasahan niyo an saamo pag-asikaso nan mas nahurandigan niyo an saamo liderato. An pagbabag-o na kaipuhan san bungto ta inhinguha san amo administrasyon na madara sa ato komunidad. Nan padagos kami na nagsusumpa saiyo na ipapadagos ta an pagbabag-o na binatugan nato entero. Lalo ta pasarigon an Gobierno Lokal, lalo ta pakay-adon an Serbisyo Publiko.

Kisyera ini na maabot na Bag-ong taon maging puno sin katoninongan nan paglaom sa kada sayo. Mahiringuha kirita entero na maabot ta an inpapangaturugan ta na bisyon para sa bungto. Salamat sa pambihira niyo na kooperasyon sa ako administrasyon, salamat sa pasensiyoso niyo na pag-bati sini na report , salamat sa pagrecibe niyo sa mo. Dire kami mapabaya para sa kaayadan san padaba ta na Bulan. Nan ultimo, salamat tabi sa Mahal na Dios na dire Niya kita inpabayaan niyan na taon, sa pagbantay nan paggiya Niya sa ato, hasta sa masurunod pa na mga taon.

Ini gihapon an saiyo mayor nan ina san bungto, Mayor Helen C. De Castro. Dios an mabalos sa iyo kaayadan tabi.  /



Message of Mayor Helen C. De Castro

Submitted on 2009/10/12 at 3:42am

NOTE: This message was delivered during the Opening Program of the 6th Pista sa Kabubudlan, held on October 9-10, 2009, at the Bulan Ecopark, Barangay Calomagon.



Helen De Castro  “Dios marhay na hapun tabi sa iyo entero.

Dako-dako na onra nan kaugmahan na i-welcome ko na naman kamo entero sa ika-unom na pagselebrar ta san Fiesta sa Kabubudlan o Feast of the Mountains. Ini na Fiesta sa Kabubudlan sayo na na institutionalized event didi sa ato bungto.

Sa sulod sin nakaagi na lima kataon, luway-luway na inbag-o ta ini na lugar, nan luway-luway na inpatalubo ta an mga puno sin kahoy na ato intaranum. Niyan imud ta na an bunga san ato kapagalan. Ini na Ecopark sayo na espeho o panalmingan san mga gusto ta ikontribuer o idanun para sa kaayadan san kapalibutan ta.

Pero, gusto ko tabi kamo padumdumun na ini na inhihimo ta dire ini dapat nagtatapos sa pagtanum ta lang sin puno didi sa Ecopark. Para sa ako, an katuyuhan sini na Fiesta sa Kabubudlan an magtukdo, an mag-edukar, an maghikayat sin sayo na adbokasiya o awareness para pagmakulugan ta an kapalibutan ta.

San nakaagi na semana, entero kita nakabalita san nangyari sa Metro Manila. Makamumundo an epekto sadto na pag-uran nan pagbaha. Nan hasta niyan, dire pa nag-uudong an pag-uran sa Northern Luzon. Dara tabi ini sin Climate Change na epekto san Global Warming.

An sabi san mga scientists tabi, na puwera san tama na pagtapuk basura, an pinakasolusyun talaga sa Global Warming an ibalik ta an mga puno sa kinab-an. Na kaipuhan magtanum, magtanum, magtanum kirita puno.

An activity ta didi sa Ecopark dapat idara ta sa iba na lugar, o mismo sa mga natad o lugar nato. Kaya ngane. Otrohon ko tabi na an Fiesta sa Kabubudlan is more of an advocacy, an educational venture, creating an awareness among us of the need to preserve Mother Earth. We owe it to ourselves, we owe it to the next generation after us. We are stewards of God’s creation, of Mother Earth. Magiging kumpleto lamang tabi an kaogmahan ko bilang mao an nagbatug sini na Ecopark nan Fiesta sa Kabubudlan kun maimud ko na insasabuhay na san kada taga- Bulan an tunay na pagmakulog sa kapalibutan.

Sa sulod sin lima na kataun na pagselebrar, naimud ko tabi an pambihira na pag responde san mga taga-Bulan sa panawagan ko na mag-atender kamo sini na Fiesta Sa Kabubudlan. Nan naimud ko tabi an pambihira na entusiasmo san manlaen-laen na sector san bungto ta, lalo na an mga kabatan-an. Dahil sini, dire masukol an pagpasalamat ko sa kada sayo sa iyo. Nan gusto ko tabi maintindihan san kada sayo na ini na aktibidad, binatugan ko lang, pero wara iba na mapadagus kundi karamu, kirita entero, dahilan sa nakasalalay sa kada sayo sa ato, sa ato entero na tawo, an puturo san ato kinab-an.

Sayo sa gusto ko ibalita sa iyo na san September 30, an Ecopark an napili na Regional Winner sa Brigada Ahensiya Search san Civil Service Commission. Inkikilala na tabi an Fiesta sa Kabubudlan dire lang didi sa bungto ta kundi maski sa iba na lugar didi sa Probinsiya ta, nan sa Rehiyon Bikol. Nan dahil sa internet , naniwala ako tabi na maabut an panahun makikilala an mga taga-Bulan dahil sa inhihimo ta niyan, nan para sa kapalibutan ta. Makikilala nira na an mga taga-Bulan maaram magmakulog nan magpasalamat sa biyaya san Mahal na Diyos sa ato nan ini lalanganan o hihirutan ta. Kaugmahan ko sabihun na didi sa Bikol kita lang an may-on sin irog sini na institutionalized event.

Gamitun ko man tabi ini na oportunidad na pasalamatan an mga bisita ta na maging parte san ato aktibidad. Nagparagal sira na makaabut didi sa Bulan nan didi sa Ecopark.

May manlaen-laen kita na aktibidades niyan na adlaw nan lalo na an tree-planting activity sa aga. Makisumayo kamo sa amo, magpartisipar tabi kamo, nan iudok niyo sa boot niyo an hihimuon ta. Kaupod sa pagtanum ta an pagkamoot, sinseridad, pag-asa nan pagpasalamat. Ihuring ta sa mga puno na itatanum ta, nan sa ingud na tatanuman ta na dire kita nalilimut sa pagpasalamat sa Mahal na Diyos. Nan ihuring ta sa hangin niyan, nan ipaabut sa Mahal na Dios, nan sa mga nilalang niya, sa mga bayong, sa mga panganuron, na hihimuon ta an obligasyon ta para maging mapresko gihapun an kapalibutan. Ihuring ta sa puso ta, na nagtutubod ako sa hihimuon ko niyan para sa kapalibutan, nan pagbaba ko sa bulod na ini, dara ko an aspirasyun sin pakisumayo sa kapalibutan, nan ibabalangibog ko sa bilog na komunidad yuon na pag-asa nan aspirasyun.

Sa entero na huyaa niyan, nan pati na sa mga maabut pa taud-taud o sa aga, inpapaabut ko tabi an pasalamat sa kada sayo sa iyo. Mabuhay po an kada taga-Bulan, mabuhay kirita entero.

Happy Fiesta sa Kabubudlan! Salamat, Dios mabalos.”  //


Submitted on 2009/10/12 at 3:39am



Bulan, Sorsogon, October 10, 2009:

 “Grabe an tawo! Gulpi an tawo niyan! Mas daghan niyan kaysa last year!” Overwhelming! It was the Woodstock, Bulan Version! These were the remarks heard from organizers, media reporters, traffic enforcers and observers as thousands of Bulan citizens turned up to attend various activities in celebration of, and in response to the call of Mayor Helen De Castro to, the 2009 Fiesta sa Kabubudlan (Feast of the Mountains) held on October 9-10, at the Bulan Ecopark in Barangay Calomagon. This is the sixth year of this kind since the Lady Mayor started it all in 2004. Observers estimate that over eight thousand people came to the celebration. An average of five thousand people used to come to the Ecopark celebration during the last five years. But this time even the parking lots were more than jampacked and authorities have to locate a new site for the vehicles.

As early as Thursday, a day before formal activities were to begin, groups of young people were already setting up camps and pitching tents, even as LGU organizers were making final preparations for the busy two days ahead. Enterprising citizens , with their panindas, were already busy selling goods to the early comers.

By Friday morning, a steady stream of vehicles and people, some hiking, braving the dust, made way to the Ecopark, about seven kilometers away from the town center. It was a good and busy day for many tricycle drivers fetching passengers. This went on until midnight. Traffic was busiest between 3:00 PM until ten in the evening.

Young and old, students and teachers, barangay officials tugging along their residents, boys and girls scouts, families, along with their children, even babies and toddlers, visitors from the neighboring towns of Juban, Matnog and Irosin came. Groups of youngsters from barangays Casini and San Agustin, in Irosin registered their attendance. As of eight in the evening, registration officers already recorded 156 groups and organizations. Many more were coming and many others missed the registration. An Israeli tourist came and stayed during the festivities. Tents and huts soon filled up the designated camping area. The camp area already filled up, many decided to pitch their tents, even in undesignated areas. One teacher commented that , “ Baga ini an Family Day, a Youth Day, an Environmentalist’s Day all rolled into one.”

Traffic Safety officers, with the assistance of police interns from the Solis Institute of Technology, Barangay Tanods and other volunteers were kept busy all throughout. Police authorites from the Bulan Municipal Police Station and the 509th PPMG kept the peace and order. The Rural Health Unit First Aid Team and the Bulan Rescue Team were on hand to assist people in need. The LGU ambulance stood nearby. The Kabalikat Civicom, and other civic groups like BANWA, BEAT and Uswag-Bulan, were on hand to extend assistance to the participants. The Bulan Fil-Chinese Volunteers Fire Brigade did their share by keeping the roads watered and freed off dust near the Ecopark. Despite the stream of vehicles traveling back and forth the site, not a single accident or untoward incident was recorded. Everything went according to public order and safety plans.

After lunch, even before the Opening Ceremonies, the organizers already conducted the “Laro ng Lahi” contests like Palosebo, Tubi-Tubi-ay, and other local and traditional games.

At the Opening Program, municipal officials led by Mayor Helen De Castro,together with Vice-Mayor Manuel Gogola and the Sangguniang Bayan Members, formally declared the Fiesta open. The Governor sent her representative, Dr. Librada Esplana. The speakers spoke on the need to avert Global Warming and Climate Change, and the tragic experiences from calamities as a result of unwanton destruction of the environment. Mayor De Castro exhorted the participants that before they were to plant the seedlings the next day, they have to offer prayers of hope and, thanksgiving to God. She said that this environment activity should not end with the tree-planting activity, but rather, participants should, when they come down the Ecopark, bring along with them that aspiration and desire to help Mother Earth, by planting trees anywhere they can, especially in their own backyard. She said that this environment activity is more of an advocacy, a movement, an educational venture on the ecology. Cultural numbers were also presented. The “Fiesta sa Kabubudlan” March or Theme Song, written and composed by Mr. Edwin Gloriane, was played for the first time. Once legislated, this shall be the official song of the annual celebration.

Mayor Benito Doma of Prieto-Diaz town and Visitors from the Department of Science and Technology (DOST)-Los Banos came. They gave lectures and workshops to the Bulan audience. Mayor Doma, an awardee-mayor, lectured on Mangrove Reforestation , while the DOST researchers, Dr. Emelyne Cortiguerra and Mr. Eduard Bonong, gave lectures and demos on charcoal bricketting, an alternative form of livelihood, instead of cutting trees for charcoal. It was attended by members from NGO’s and cooperatives in Bulan.

In the evening, a pageant in search of the “Diyosa ng Kalikasan” was conducted. It focused on awareness for the environment. Also named were the “Diwata ng Hangin”, “Diwata ng Tubig”, “Diwata ng Kabundukan”. Seven beautiful contestants represented their schools. Winner as Diyosa ng Kalikasan was Lily-Ann Gaton of Alcoba National HS. Named as Diwatas were Patricia Molina of SLI-KRAMS, Jeneza Bon of JP Laurel HS, and Margie Mirabel of Magic 5 Organization. In order to participate in this pageant, the representative had to register by way of contributing twenty seedlings to the organizers. The gowns donned by the contestants were from recycled indigenous materials.

After the pageant search, a ten-minute fireworks display wowed the entire camp. A disco-dancing, attended by hundreds of people followed. It went on until dawn of the next day. Even as other activities were going on, every place in the Ecopark was filled with people just enjoying, singing, strolling, playing, or promenading. The clear moonlit sky even brightened the celebration.

At 6:30 o’clock on Saturday, a Holy Mass of Thanksgiving, presided by the Bulan Parish Priest, Fr. Ernie Mendina, was celebrated. Mayor Helen de Castro and the municipal officials, employees and the participants were in attendance.

The highlight of the celebration, the tree-planting activity after the Holy Mass was a rare experience to many, even emotional and poignant, as adults overhear children and youngsters, heeding the appeal of Mayor De Castro, whispering to the plants and to the soil, and praying, as they plant their seedlings. One Boy Scout was overheard, “ Sana tabi mawara na an mga baha sa Bulan.” Another, “Please tabi, ayaw na pagpabagyuha sa Pilipinas, kay kairuman san mga Pilipino!” Another girl, prayed, “Sige ha, pagbalik namo otro taun kisyera maimud ko ikaw na dako na na puno.” The more than one-hectare land prepared for planting by the MENRO and the GSO was not enough space for planting, as other participants simply helped together carefully handle one seedling to be planted. It became more of a symbolic action to many, even as they promised to instead plant trees in their own communities. The organizers did not expect nor anticipate the great increase in the number of participants this year. They promised a bigger planting areas next year. The garbage site-turned Ecopark is a 14.5-hectare lot donated by the late Ambassador Tomas G. De Castro, uncle-in-law of Mayor De Castro.

After the Tree-planting activity, a kite-flying contest was conducted. Twelve beautiful kites, expertly crafted by members of the competing groups, were pitted against each other. The winner was from Team Barangay Inararan, led by Team Leader Robert Cadag. They won P2,000. Runners-up were from Team Barangay Zone 8, and Team Danao National High School.

Even as the majority of the attendees already packed up by midday, many others opted to stay a little longer to enjoy the surroundings of the camp. Mayor De Castro and the employees thanked everybody and she personally saw to it that everybody was safely on the way home upon leaving camp. The campers enthusiastically promised Mayor de Castro that they shall continue cooperating with her leadership and programs even as they profusedly thanked her for the great and unique experience, and that they anticipate a bigger celebration next year. The Mayor also thanked the municipal employees for the excellent, accident-free and peaceful celebration. Of particular mention, the Mayor acknowledged the Municipal Environment and Natural Resources under Ms. Kelly Tan, the foremost department involved in the organization of the event. She noted of the professionalism and devotion to work of the municipal employees who helped her achieve a goal in public service, even as she emphasized that this is an unending crusade to save the environment.

All the four Bulan radio stations gave full coverage to the event. Thus giving the other citizens all over Bulan a chance to monitor everything that was taking place in the Ecopark. //


Photos Of Bulan Airport Building Site

P1070464The Airport site is just a few minutes drive from  Barangay San Aquino. We came at about lunchtime and this explained probably (I hoped so) why we had seen only a handful workers along the future runway of the airport. The idea of an airport being built to be operational by next year naturally creates in anyone an image of a hectic building site with heavy machines, mixers, loads of cement and bricks, cranes, trucks, bulldozers, scaffolding, technical personnel and construction noise.This was not the case in Bulan airport building site for it was very silent, in fact almost a deserted construction site. The few piles of sand and gravel and the few men with spades braving the sun  looked very pathetic and depressing. I spotted a parked vehiclea but it was a fish dealer truck! I doubted till my bones as I asked myself how on earth could they possibly build an airport with only a couple of spades, wondered whether the whole thing was just a joke.

  “Trust the  Filipino ingenuity”  is something we have often heard before. But this old phrase has always been overvalued in the Philippines as we take it as a positive attribute. But this is just  an excuse to comfort ourselves and divert us from the real cause of our under-development which is our inability to work seriously for our own country, make self-sacrifice for the benefit of all and to view oneself as part of the team of nation-builders. These qualities  should be enough to combat corruption which is the main destroyer of our nation, not our multi-ethnicity, but this  viscous selfish attitude that has glued our nation in decades of political and economic quagmire. I have seen multi-ethnic countries yet many of them are progressive because they value teamwork, hardwork and thoughtfulness. In the current national administration under Gloria Arroyo administration I have not discovered any sense of deep thoughtfulness but a blinding reflection of avaristic colonialism and plastic patriotism. And if there is anything at all that’s  transparent in this administration it is the politic of lies and opportunism.

That’s the future runway. An airport should signal to Bulan Municipality an  era of modernization.


And this should be understood by Bulan leadership and the people alike. But this journey to a modern Bulan  is still a long, long  way to go. The Bulaneños must first  free themselves from the political dystonia that has been engraved in their cortex  after decades- or centuries- of political repression in the Philippines. Bulaneños still consider open political discussion and paticipation as dangerous; they twist their faces when asked about hot issues in Bulan, or hide their names and faces when they find the courage to say the truth. This  bad habit should be deactivated by now if we want to be modern and progressive. I believe that it is the political education that paves the way to economic progress. For as long as the people consider themselves as saling-kittens only in the political playground, they will not be able to help direct the course of Bulan development.

Exactly this attitude nourishes the so called political dynasties whose interest is really just to keep the people poor and dependent as they are while they continue to rule for decades, inculcating in  people’s mind the impression of their indispensability. A public office is not a private property that can just  be handed over to the next blood-line generation, and as a matter of propriety, public property should not be built within a private property. Last but not least, real democracy is not built upon the extent of private property but upon  the extent of  freedom of the individuals and the rule of law.

P1070465The Bulaneños should roll-up their sleeves now,  leave behind their saling-kitten dasein, unchain their minds and be self-confident. Bulan will never be progressive if the people still prefer to live in a dark and boggy political poultry.

The airport will be bringing in new opportunities for the town as well us strangers who might be interested to settle down in Bulan. Among them maybe Koreans who  someday might also eye for Bulan leadership. Koreans are now flooding the Philippines. This is the result of Arroyo’s unpatriotic economic policy: she boasts of driving out Filipinos abroad as Wow (Workers of the world) to find jobs  for her and be servants while she holds an open arm to the incoming foreign nationals like the Koreans who have money so that those servants left behind will find their masters, too. Arroyo’s  servants abroad-servants at home political policy attests to her thoughtlessness: indeed she’s a towering icon of Filipino ingenuity- not in a creative but in an opportunistic sense. So Bulaneños must wake up now before a  foreigner, this time a Korean, could snatch them of the town leadership.

With Bulan Airport, Bulan might find itself on the verge of a take-off someday. This woman in the photo told me these words when I talked with her: “Remember us when you come back next time”. I just wonder how the Bulan airport would affect her life  and the lives of these children living at the edge of the airport site. In any case I wish them a better future.


Of course I’ll remember this woman and the garden products we bought from her- fresh organic eggplants. But most of all, I’ll never forget the message I picked up from that short conversation with her which is to never give up. In her age I still sensed a tremendous life energy- the elan’vital, and the genuine rootedness in Bulan. Our president would pale and appear bloated beside her. An honest soul of Bulan is she, one with clean heart and intention and one who does n0t need to buy your vote for you to appreciate her or has to insert her name in every thing she does in every corner of Bulan. In fact I never know her name yet she made me realize the greatness that reside in  ordinary people that make up the town of Bulan. But at that very moment I envied her  for her serene spirit and for her lifestyle- a simple life, working on her garden and selling her products for a living. And I wished to trade places with her. But then I realized that it is just right to keep her where she is with her vegetable garden than for her to deal with sociopaths and psychotic minds everyday. In this sense, she has indeed a better life.

 Yet  Bulaneños would get what they deserve if their  greatness would  be expressed not through political slumber but through  political awakening. Progressive and democratically-inclined people are never silenced or manipulated because of  poverty but are motivated by it to to fight for progress and elect leaders who represent their needs and understand their longings.


 Soon these children will witness planes arriving and leaving Bulan everyday. They will be excited also seeing the many people who arrive  and leave Bulan each day. They are the young Bulan observers of today,  yet their minds are also full of dreams and expectations. Many might be dreaming of the possibilities of life beyond the clouds they see and the far away hills across the horizon where planes slowly disappear from their eyes. Yet, against their dreams and visions, I hope that a progressive Bulan of the future would hold them together and keep them home.

jun asuncion

Bulan Observer











The Way To Bulan Eco-Park

By: jun asuncion +* LGU- Bulan Mayor Helen De Castro and Tony Boy Gilana


We have taken all these photos by ourselves on that sultry summer morning last April 2009.  As I was sorting out the photos for this documentary article, I realized that I couldn’t provide myself  the necessary informative captions for each photo.  So I called up Mayor Helen De Castro and asked her if she could help provide the needed information. I caught her right in the middle of a meeting about H1N1 Virus (Swine Flu) but she was really  kind enough to listen to my concerns and promised she would send Bulan Observer the materials. I also knew how busy her team was at this point because of the upcoming town Fiesta. So it took awhile, but we have patience for good things.

The purpose of this little documentary is to give readers of  Bulan Observer especially those who are away from home a visual tour of the Bulan Eco-Park so that they will have a concrete image of it. Interestingly enough, my own mental picture of the Eco-Park before my visit did not diverge far from the real picture of it – at least as far as I could roam around and shoot photos and videos of it. Lack of a guide and time prevented me from exploring the whole park for it is really big.

Now, with the additional captions written in our Bulan dialect and other article-related substantial information in English sent by LGU-Bulan, it is practically a guided tour as you go from one photo to the next. The added facts and updates  at the end of the report will  round up your knowledge about the park. So enjoy your way to Bulan Eco-Park!  jun asuncion


It was a nice April morning when we drove to  Calomagon  to visit the BulanEco-Park. It’s not far from the center of the town. After Somagonsong  we found the signboard on the left side. We were excited and took photos along the way to -and from the Eco-Park. (For your sound as you travel, click the first photo and then minimize your media player)
















 A local Kiosk with young bystanders just passing the time, curios-looking eyes to passing strangers.









  Yet friendly and smiling faces.









 Turn left again to a long and winding – and rough road, naturally.









 Here’s the road in front of us, looking  quite and deserted, windless day, indeed a calm before the storm.










 (A quarry pit over there?)

Photo No. 6:

*Mao tabi ini an inkukuwaan ta baras na pangtahob ta sa mga basura saato dumpsite. Regular (weekly) tabi na in-uusong, hinuhulog san heavy equipment unit an basura sa bangin. Pakahulog tabi, tatahuban ini san baras (soil cover).









Looking like a natural gate marking the border to another town.









 Coconut plantation, an almost magical ambiance, like an oil painting from afar, palm leaves silvery and shining.









 Here we are, the Welcome signboard.









The certiicate of recognition to our Mayor De Castro  for excellence in environmental governance on Solid waste Management.










 A symbol for natural harmony- at least the way I see it.









Photo No. 12:

*Mao tabi ini an demo garden para saurbanagriculture o container gardening. Laom tabi sini na maipaimod sa mga tawo na sa halip na itapok an mga old containers o butangan (plastic, empty milk cans, platic cups, sako, nan iba pa) sa basurahan, pwede pa tabi ini gamiton bilang plant pots para sa mga ornamentals nan gulay). Intended/designed tabi ini lalo na sa mga urban areas o poblacion areas kun haen limitado o wara na tabi lugar para pagtanuman.








Photo No. 13:

*Parte tabi ini san kampanya san Lokal na Gobyerno sa pag-implementar san waste segregation








 A cow discretely resting beside a bahay kubo, seems to be observing us.








Photo No. 15:

*Mao tabi ini an istruktura kun haen tabi naka locate an Materials Recovery Facility. Pagsakat tabi sin trak para magtapok basura, didi muna tabi ihuhulog an mga basura na puede pa pakinabangan nan ipabakal. Ini tabi na istruktura, hinati sa tolo na kuwarto (Lecture Room, Materials Recovery Facility, Ecology Center).








Photo No. 16.

*Lecture Room. Didi tabi inhihimo an briefing o orientation sa mga bisita (LGU, estudyante, empleyado, o grupo na interesado maaraman an programa san Municipio sa Solid Waste Management) sa Ecopark. Didi man tabi inhihimo an demo san paghimo san mga manalaen-laen na activators para sa composting.








Photo No. 17.

“An sulod tabi san Lecture Room








Photo No. 18.

*Mao tabi ini an section para sa Materials Recovery Facility.








Photo No. 19:

*Mao man tabi ini an section para sa Ecology Center. Showcase room tabi ini para sa mga recycled products, information, nan mga pictures/documentation san programa sa Solid Waste Management.








Photo No. 20:

*An nasa left side tabi na structure, sayo po sa mga rest areas o cottages sa Ecopark. An sa right side tabi, mao an vermiculture nan vermicomposting facility. Sa sulod man tabi sini nafacility an shredding area kun haen naka takod po an shredder.

An vermiculture nan vermicomposting facility tabi, sayo na proseso san composting kun haen an ginagamit tabi ulod. Sa Ecopark tabi, an species tabi na may-on, mao an African nightcrawler. Pinapakaon tabi ini na mga ulod sin shredded na mga nabubulok na basura (market waste, grass clippings, etc.), an manure tabi nira, mao an produkto san composting. Mao man tabi ini an ginagahoy na vermicompost na pwede gamiton bilang soil conditioner o fertilizer sa mga tinanom.

An kulay blue tabi, mao an sayo sa duwa na tanke tabi san tubi sa Ecopark na ginagamit pangsaribo sa mga tinanom nan sa operation san MRFnan composting facilities.

An kahiwasan tabi na nasa letrato, mao an inkokonduktaran san mga programa sa Ecopark pareho san Fiesta sa Kabubudlan (film showing, games, concert, disco, nan iba pa).








Photo No. 21:

*Mao tabi ini an tanke san tubi sa Ecopark. Ini tabi na inguguyod na tanke, mao tabi an nagdadara san tubi sa Ecopark








Photo No. 22:

*Mga nakasako tabi ini na mga nabubulok na basura (balat nan iba pa na parte san prutas nan gulay, dahon, buto, nan iba pa) na hale sa Public Market. Ini tabi kukuwaon san in-charge sa composting facility para darahon sa shredding area para gilingon, paaguihon sa 2 weeks na anaerobic decomposition saka ipapakaon sa mga ulod.

Maiimod tabi sa upper left side san letrato an shredder. Sa upper right side naman tabi, an mga composting beds o vermi beds.








Photo No. 23:

*Mao tabi ini an mga tanom na puno san gmelina (about 2 years old). Sa likod tabi ini san vermiculture nan vermicomposting facility.

May-on man tabi didi sin hukay (0.75m x 0.75m x 0.50m) na pag nag-uuran, nabubutangan tubi. Ini tabi nakukuwaan man tubi pangsaribo sa mga tinanom nan compost piles sa likod..








Photo No. 24:

*Mao tabi ini an vermiculture nan vermicomposting beds. Kapag an shredded na basura tabi na binutang sa bed, halos puro manure na tabi san ulod, ibubutang na tabi ini na mga sako na may laman na fresh (although nag-agui na tabi ini sa 2-week na anaerobic decomposition process) na pagkaon para sa mga ulod. Mao tabi ini an paagui para makuwa an mga ulod nan mabalyo sa iba naman na beds.

Ini tabi na mga manure na, hahayaan mun-a tabi for 1 month sa lugar para maka-recover pa sin mga baby worms sa bed. After 1 month, pwede na tabi ini sakuhon nan i-stock sa bodega.








Photo No. 25:

*Mao tabi inian shredding machine na ginagamit sa shredding process. Sini-shred tabi an mga basura para mas madali malupa nan makaon san mga ulod.








Photo No. 26:

*An inkukuwaan tabi letrato san photographer mao tabian tree planting site san naka-agui na Fiesta sa Kabubudlan 2008. Sa left side tabi sini na lugar, mao man an campsite.








Photo No. 27:

*Mao tabi ini an close up picture san demo garden para saurbanagriculture o container gardening. An bubong tabi sini mao an pakanapan para sa ampalaya, karabasa, nan iba pa na nagkakanap na tinanom. Maiimod tabi an mga lata, sako nan plastic cups.








Photo No. 28:

*Sa sulod tabi ini san urban agriculture demo garden. Talong tabi ini na nasa sako. Pina-paimod lang tabi na an mga sako san semento, pwede man gamiton na patubuan san gulay/tinanom.








Photo No. 29:

*Sa sulod man tabi ini san urban agriculture demo garden. Mga kamatis tabi ini na nasa sako man san semento. An kawayan tabi sa taas san tinanom, mao an pakanapan.








Photo No. 30:

*Sa sulod man tabi ini san urban agriculture demo garden. Manlaen-laen tabi na gulay an nakatanom didi sa mga sako.








Photo No. 31:

*Tanuman man tabi ini na kawayan. Naka-design lang tabi siya na A-Frame. An mga irog tabi sini, pwede ibutang sa mga roof top san balay.








Photo No. 32:

*Signage tabi ini san Opisina.








Photo No. 33:

*Mao tabi ini an Ecopark Office. Nagsisirbi man tabi ini stock room san Ecopark.









Photo No. 34:

*Signage tabi pakadto sa Campsite. Kaupod tabi sa letrato an mga Acacia mangium trees (about 1 ½ years old).








Photo No. 35:

*Pathway pakadto tabi sa rest areas o cottages. Maiimod man tabi an mga puno san Gmelina arborea nan Acacia mangium sa palibot.








Photo No. 36:

*Pathway pakadto tabi sa campsite








Photo No. 37:

*Sayo sa mga rest areas/cottages. Kada rest area tabi, may signboard manungod sa solid waste management / waste segregation to inform the park goers about the policy of the LGU.








Photo No. 38:

*An sayo pa tabi sa duwa na tanke san tubi sa Ecopark. Naka-locate man tabi ini harane sa bungad san Ecopark. Inbubutangan man tabi ini tubi para pangsaribo man sa mga tinanom na nakatanom sa parte na ini san Ecopark.








 Driving back after a relaxing time inside the park.









A good segment of the road, smooth driving.









 This time a quintet of Calomagon boys. I’m very happy to see them as they look very natural, uncontaminated and safe from the dangers of  too much civilization.










Towards the end of our journey before the exit to the town, a nipa hut  surrounded by flowering birds of paradise! They would cost a fortune in Europe.


If you would see the Eco-park as it is, it is surely a big accomplishment for our local government knowing that it is also a place where environmental agendas are being held every year. I would be very glad to see the Feast Of the Mountains, or to attend a lecture or workshop on solid waste management or global warming. How about a Music Festival- or a Jazz Festival? My own fantasy, as I walked on the ground of  Bulan Eco-park with my mind filled with ideas on how it could be improved  with time as Bulan progresses.

I would have wished it was a guided tour when I was there so that I could ask questions about things that were not clear for me. Maybe next time I would have this privilege. One thing that would make you happy are the young trees planted all over the Campsite and the well-kept paths. I wanted to know the names of the trees so I suggest that they’d be written in their local and scientific names. Included would be short information about each specific tree like distribution, importance to Bulan ecology, status ( endangered or not yet), etc.

I haven’t seen a source of drinking  water like a faucet , a well, water pump or  a grilling area , a multi-functional pavilion, garbage cans, a toilet and wash room for Park visitors. And I haven’t seen anybody there- except for a cow behind the signboard which says “Waste Segregation Suportado San KadaBulaneño”. Was that cow segregating also her waste? Cows by the way are one of the biggest culprits of this global warming. /  jun asuncion


*LGU-Bulan Mayor Helen De Castro and Tony Boy Gilana



Gmelina arborea (Gmelina) – exotic

Acacia mangium (Mangium) – exotic

Acacia auriculiformis (Acacia auri) – exotic

Swietenia Macrophylla (Big Leaf Mahogany) – exotic


Tinanom tabi ini na species maski aram ta na exotic tabi ini sa dahilan na ini tabi, fast growing kaya sa panahon tabi na nagbabatog pa lang an pag-develop san Ecopark, kaipuhan tabi shade. Although exotic tabi, widely distributed naman na tabi siya sa Pilipinas for how many years.

Pterocarpus indicus (Narra)

Albizia saman (Acacia, Rain Tree)

Leucaena leucocephala (Ipil-ipil)

Fruit trees:

Artocarpus heterophyllus (Langka)

Mangifera indica (Mango)

Carica papaya (Papaya)

Annona squamosa (Atemoya)

Canarium ovatum (Pili)

Cocos nucifera (Coconut)

Theobroma cacao (Cacao)



Mac Arthur Palm

Yellow Bell






None yet, pero may plano na.


Sa niyan, an ginagamit lang tabi na area para sa mga activities, an kahiwasan san lugar na kahampang san vermiculture nan vermicomposting facility. Nagbubutang tabi stage nan big tents kun may mga lecture, demonstrations, programs, etc.

4. Garbage cans

Dire tabi kami nagbubutang san basurahan sa mga rest areas o cottages dahilan sa ini-encourage namo na paghale san mga park goers sa cottages, dara tabi nira an basura nira para ibutang sa garbage receptacles na naka-locate sa gilid san tinampo.

5. Toilet

Dire lang tabi siguro nakuwaan letrato an mga toilet rooms. May 3 sets (one cubicle for men, one cubicle for women) tabi na toilet strategically located tabi sa Ecopark. Pa-triangle tabi an location san mga toilet since masyadong malaki ang lugar. An sayo sa may campsite banda, an sayo sa may durho na cottage, an sayo sa may centro san Ecopark.



The “Bulaneño Ako, Basura Ko, Sini-segregate Ko!” Program is one of the priority thrusts of the Local Government Unit of Bulan. It was first conceptualized in 2004, launched in 2005 and strictly implemented in 2008. The program encompasses the whole solid waste management program of the LGUandwas designed for: a.) sanitation and environmental protection, b.) sound solid waste management systems, c.) provision and enhancement of livelihood opportunities through intensive resource recovery and recycling, and d.) minimization of public expenditures.

Prior to the program implementation, there were clear violations of RA 9003 which were really detrimental to the environment and lives of the people. Rampant burning of solid wastes in the household and in the municipal dumpsitewas prevalent. Throwing garbage at the different waterways seemed to be a normal scenario. Moreover, dumping of unsegregated wastes at the municipal dumpsite posed hazards not only to the environment but also to more than thirty (30) scavengers in the dumpsite seekingfor possible resources. Although Republic Act 9003 mandating all LGUstoimplement waste segregation and close all the existing open dumpsites was passed into law in 2001, implementation was difficult to materialize.

In 2004, the call for the execution of the mandates of the Act was very intense. It is the time when incumbent Mayor Helen C. De Castro decided to include Solid Waste Management (SWM) as one of her priority thrusts. To immediately act and address the existingsituation, Mayor De Castro formed a Technical Working Group (TWG). A plan of action was made and a series of multi-sectoral meetings, orientations and seminars for LGU key implementers and other stakeholders followed.

On June 30, 2005, the “Bulaneño Ako, Basura Ko, Sini-segregate Ko!” Program was officially launched. A month after, Mayor De Castro spearheaded the launching also of the Bulan Ecopark, with an aim of transformingthe existing open dumpsiteinto an ecological park. However, the first implementation of the program had not been successful. The problems were eventually traced to lack of regular monitoring and evaluation coupled with some operational deficiencies on the part of the LGU. Mayor De Castro realized the problem and tried to address it.

On November 2005, the Municipality of Bulan was enrolled to the DILGGO-FAR Project. In 2006, Mayor De Castro along with four (4) members of the TWG went to Linamon, Lanao Del Norte to attend the Replication Inception Workshop (RIW) on SWM. The good practices to be replicated then were the operation of Materials Recovery Facility (MRF) and the preparation of two (2) compost activators. On the same year, Mayor De Castro spearheaded the replication process. Relevant facilities were established and more intensive IECs on RA 9003 and Municipal Ordinance on SWMwerere-packaged. Finally, on March 24, 2008, the program was strictly enforced givingemphasis on the following; a.) strict implementation of waste segregation-at-source, b.) collection of segregated wastes-at-source, c.) application of waste treatment (4Rs) / alternative technologies, d.) implementation of segregated waste disposal system, and e.) conversion of waste disposal facility into an Ecological Park.

With the efforts of the LGU and the massive participation of the community, the program earned various awards and recognitions both from the local and national levels. In 2007, the municipality was an awardee of the prestigious DENR Saringaya Awards, LGU Category for excellence in Local Governance and Environmental Protection on the field of SWM. In 2008, the DILG through its Secretary, Hon. Ronaldo Puno declared the Municipality of Bulan as Model Town on SWM. In view of being a Model Town, Bulan was expected to host RIWsfor interested replicating LGUs all throughout the country. At present, four (4) LGUsfromfour (4) provinces and two (2) schools including the U.P. Diliman – National College of Public Administration and Governance (UP-NCPAG) have already visited Bulan for its SWM Program. In 2008 also, Mayor De Castro reaped the Punong BayanAward of Excellence for championing the program. No less than the Vice President of the Republic of the Philippines, Hon. Noli De Castro and LMP National President Hon. Ramon Guicogavethe award at the Manila Hotel during the LMP General Assembly.

At present, the program is workingand regular monitoringand evaluation is being observed. The Bulan Ecopark, a brainchild project of Mayor De Castro is continuously building a big space of hope in the big wide face of Mother Earth.


The program since has been enrolled and awarded by the DILG as Model Town on Solid Waste Management on October 2008 caters LGUs, barangays, schools, and other groups interested to visit, observe and replicate the program. Some of the LGUs and groups who have already visited Bulan for its SWMProgram are the following:

a. Personnel from Cataingan, Masbate

August 2008

b. Students from U.P. National College of Public Administration and

Governance (NCPAG), Diliman Campus

September 19-20, 2008

c. Youth for Environment in Schools Organization (YES-O)

Division of Sorsogon

October 28, 2008

d. Sorsogon National High School Students

November 20-21, 2008

e. Liga ng mga Barangay, Tigaon, Camarines Sur

December 15,. 2008

f. Barangay Officials of Poblacion, Sta. Elena, Camarines Norte

December 22, 2008

g. LGU Officials of Prieto Diaz, Sorsogon

January 9, 2009

h. South East Asia – Urban Environmental Management Application Project Executives

March 2, 2009

i. Members of Provincial Solid Waste Management Board (PSWMB), Sorsogon

March 20, 2009


Video Of BulanEco-Park coming soon.



Bulan, Sorsogon, May 8, 2009-

As a show of solidarity with the People of Magallanes Town, Bulan Town Mayor dispatched on May 6 & 7, the Bulan Rescue Team headed by Councilor Simmy Gerona to assist the residents of the landslide-ravaged barangays of Magallanes Town.

The team headed by Councilor Gerona also included Team Members Darius Razo & Antonio Amilano. They stayed in Magallanes where they helped and assisted in the transfer, by the use of the Bulan MDCC Rubberboat, of relief goods and people to areas which are in accessible by land transportation.

Magallanes Mayor Abelardo Arambulo immediately conveyed his gratitude to the people of Bulan, through Mayor De Castro’s office.

It can be recalled that the People of Bulan also pooled in their assistance to the People of Albay during the typhoon Reming and Mayon Volcano landslides where thousand were killed years back. Mayor De Castro sent a rescue and retrieval team to the devastated area. Several truckloads of relief goods and clean water were also dispatched by LGU-Bulan with the help of various volunteer groups and the whole community.

Meanwhile, Municipal Administrator Luis G. De Catsro, Jr., PIO Antonio G. Gilana and Ryan Cantre attended in Sorsogon City on May 6-7, a seminar workshop on Disaster Management and Risk Reduction sponsored by the Provincial Government, World Vision and Green Valley Development Foundation. They also trained on Rain Recording as part of the Disaster Preparedness Program of the Municipality.



( LGU-PIO ) Bulan, Sorsogon, May 4, 2009 –

 Once more, the spirit of Bayanihan and volunteerism was displayed by many Bulanenos at the height of the massive rains and flooding brought about by Typhoon Dante on May 1-2, 2009. The Municipal Disaster Coordinating Council headed by Mayor Helen De Castro and Municipal Administrator Luis De Castro, provided the impetus in inspiring various groups to volunteer in evacuating families , saving lives and providing for relief operations at the height of one of the worst floods ever to hit Bulan Town in decades.

 Based on partial reports from 26 out of 63 barangays, 2,065 families comprising 10,233 persons were displaced by the floods. 85 houses were partially destroyed, 63 were totally damaged. The Rural Health Unit in Barangay Obrero was partially damaged, together with several schools reporting to be underwater causing destruction to various school facilities and documents. Damage to agriculture, livestock and fisheries was estimated to be around 13 million pesos. Infrastructure was severely affected amounting to 38 million pesos, mostly farm-to-market roads.

 The estimates can go higher with the reports coming in. Fortunately, due to the timely warning system of the Bulan Municipal Government, through the MDCC, majority of the Bulanenos were able to prepare. No casualty was recorded. It can be noted that Bulan people are very much aware of these alarm systems due to the consistent disaster management program of the Local Government Unit.

 The volunteerism of the Bulan organizations were once more brought to the fore with the participation of several responders like the PNP Municipal Station and 509th PPMG, The Philippine Army Scout Rangers based in San Isidro, Kabalikat Civicom 426, USWAG Bulan, TOFY, a youth group, DepED, and the various BDCCs of almost all barangays in Bulan. During the the height of the floods, barangay officials were busy, together with civic-hearted residents in evacuating and helping their community-members. Various areas of the National Highway all the way from Sta. Teresita to Zone 8 were submerged under water preventing all forms of land transportation. The floods started around 3 o’clock in the morning of May 2 and did not easily recede until around 5o’clock in the afternoon. Some areas in Bulan experienced up to 10 feet of floodwater.

 ( Bulan PIO ) PIO-LGU-Bulan 1


Bulan PIO-LGU-Bulan 1

Bulan, Sorsogon, May 5, 2009 —

Four fishermen from Barangay Zone 7, Bulan, Sorsogon were rescued by the Bulan Rescue Team headed by Municipal Councilor Simmy Gerona on May 3, a day after Typhoon Dante hit the Bicol Region. These four fishermen, in an attempt to provide for their livelihood, braved the rough waters but unluckily their boat capsized off the Bulan shorelines. Fortunately, it was very timely that the Bulan Rescue Team was immediately informed of the incident and they responded to save the fishermen’s lives. The Bulan Rescue Team was organized by Mayor Helen C. De Castro in 2006 as a component of the Municipal Disaster Coordinating Council to respond to evacuation and rescue efforts during calamities and emergencies. It is headed by Administrator Luis De Castro and SB Member Simmy Gerona. Its members include Ryan Cantre, Antonio”Daday Amilano, and Victor Gubat, who were all involved in the rescue. The Bulan Rescue Team was also involved in the retrieval operations of several corpses involved in the Sulpicio Lines Princess of the Stars accident sometime last year. A day before, at the height of the massive flooding brought about by Typhoon Dante on May 1 and 2, the Bulan Rescue Team has its hands full in providing evacuation efforts to the residents of Barangays San Isidro and San Ramon.



Bulan, Sorsogon, April 23, 2009.

A big new development in the maritime transportation between Bulan Town and the mainland of Masbate Province was announced today by Sta. Clara Shipping Lines, thru its General Manager Antonio Sugahid, that it will start operations of their roll on roll off ferry on May 1.

In a courtesy audience with Mayor Helen De Castro, Municipal Administrator Luis G. De Castro and PIO Antonio G. Gilana, Mr. Sugahid said that that one ferry boat will ply the Masbate-Bulan route. It will have a two-hundred passenger capacity and can accommodate about nine buses. Departure time from Bulan Pier will be at 8:00 in the morning, arrival at Masbate port around 11:30 AM. Then it will depart Masbate at around 1:30 and arrive in Bulan by 5:30 in the afternoon.

Mayor De Castro welcomed this development as will be another added investment in the municipality and can help boost the economic sector especially among those living in the Port Area of Bulan. She added that Bulan is an investor-friendly municipality, and thanked the shipping line executive for the trust given the municipal government.

It can be remembered that on April 28, 2008, President Gloria Macapagal Arroyo launched part of the Philippine Central Nautical Highway here in Bulan. This forms part of her economic agenda of linking the whole country through the nautical highways.

Historically, passengers from Masbate Island used to make Bulan as a connecting point for their travel to Manila and other Bicol Cities, but with the opening of the Pilar Port in Pilar Town, Sorsogon, many of the passengers were diverted to that area. Only those coming from the Dimasalang, Masbate area came to Bulan for their trips to Manila. But the M/V Kathleen sea tragedy in November last year and the closure by the DOTC of the Dimasalang Port once more prevented Dimasalang passengers from coming to and from Bulan.

With the start of the roro operations, it is projected that there will be a resurgence of maritime trips between Bulan and Masbate, since it will be more convenient on the part of the passengers plying the Masbate-Manila trips to utilize Bulan as connecting area.

In the meanwhile, at the Bulan Integrated Terminal there will be no change in the volume of transaction since most of the clientele served by it comes from Ticao Island towns and Bulan. It is even expected to increase services in view of the increase in the number of public convenience vehicles and private vehicles which will be coming in and out of Bulan.. (PIO-LGU-Bulan)

Bulan Priorities: Local Technology and Environmental Protection

by: jun asuncion


THE STATUS OF BULAN. Bulan has all the basic  infrastructures needed to develop itself  to an economically strong town and the potential of becoming a city in the future. Bulan has the sea port integrated in the Central Nautical Highway program of the national government and fully-developed Maharlika  highway that connect it to the rest of the Philippines. And with the addition of the Bulan Airport which is supposed to be operational by 2010, Bulan has completed the requirements for mobilization and transportation and will be practically connected with the whole world. What else does Bulan need? Is it consciousness of  its powerful potentials? A dynamic and proud LGU? A business and technologically- oriented community? A politically active constituency?

BE PROUD OF YOUR TOWN. In any case, Bulan is moving forward, slowly but surely, to the place it is destined to, to a status worthy of its inhabitants. This is something each one of us should be  proud of. To be proud of your town- this is applied Utang na Loob, which is a way of looking back to pinanggalingan, to one’s origin,  a topic we have deliberated  quite at length already. Let us as individual Tagabulans redefine our relationship to our town and ask how we can help each other realize our common dream of a progressive Bulan. If you are a student, study well and perform well and just think of giving out your best. The same way if you are a teacher, a fisherman, a farmer, a businessman, a policeman or a politician- altogether the effect is the enhancement of our town. This is synergia, a Greek concept first demonstrated by the Spartans in ancient Greece, which means  that combined effect of two or more forces is greater than the sum of their individual effects. This concept of synergy should guide our town planning and management.

BULAN DEVELOPMENTS. Development is not only the production of ideas but also the realisation of these ideas materially. Since we know that Bulan is also endowed with marine and agricultural resources, the focus of economic thinking should be not only on the available local raw materials, capital and labor but also in encouraging and supporting new  technologies developed locally geared at harnessing the local resources to the maximum of profitability. This is the other factor needed to boost local economy aside from the infrastructures. From an agrarian and fishing community to a modern IT-Community? From Tricycles to BLRT- Bulan Light Rail Transit System- plying from the Bulan Airport to the other reaches of Bulan? How about a Bulan Mall? A Technorama, a Zoological Garden, a Planetarium, a Bulan Symphony Orchestra, a Concert Hall and a huge Sport Stadium? 

 THE ENVIRONMENT FIRST. It’s all a matter of time, of creative time starting now. A town, once its momentum of  growth  has been set to motion at the right time, develops itself to completion, obeying an inner logic. The main concern is that a town tends to be blinded by its  achievements – becoming a city but forgetting the very foundation of  its success- the natural environment. This has been the case of many cities of today: hardly perfected, are already in the brink of collapse because the rivers and seas are already dead, trees cut, water, soil and air polluted, people sickened-  like some parts of  China today. It is therefore imperative to have a sincere desire to protect and conserve the ecosystem right from the start: each Tagabulan by doing  all the things he knows about environmental protection and the government by educating the public continuously, building and maintaining the appropriate infrastructures and investing in technological research and environmental programs.

THE IMPORTANCE OF A COMMUNITY SEWAGE SYSTEM: But before everything, we should pay attention to this question: What happens when you pull the plug, wash your clothes, have a shower or flush the toilet – where does all the water and wastes go?”. For me, this is the central issue in any environmental program and this should complement solid waste management. Bulan should start realizing this concept for otherwise its environmental program will remain incomplete. This question suggests to us the necessity of a  community sewage system to which ideally every household must be connected. Network of pipes (reticulated sewerage systems) underneath Bulan should be built and should carry sewage from homes to modern sewage treatment plant located in any ideal place in the outskirts of  Bulan. Once treated, only then is this water released into the environment, i.e.. back to the rivers, streams or seas. I am aware that at present this costly project lies somewhere above every Bulan household but this should at least be taken into account in community planning by now.

 MARKETING  BULAN AND ITS PRODUCTS. Marketing of local products is the core of economic life. The Bulan  airport will be a big factor in marketing the local products and in rousing the interest of local, national or maybe international investors. But for the marketing of Bulan, we are all task to do that. Let’s be positive this time and help one another in introducing our town to the rest of the nation and the world. We know that Bulan has made a name in our nation because of its Waste Management Concept and the Ecopark. That’s already a substantial achievement indicative of the vast developmental potentials of Bulan community. But it’s no reason now to rest on one’s  laurels for it is just the beginning. We should defeat this attitude of complacency  which seems to be inherent in us if we want to improve the quality of life and living standards in Bulan, should not be satisfied with little achievements but continue on raising the standard of our concept of quality and on improving already existing and well-recognized programs.

Market synergy means creating an environment that is conducive to business and entrepreneurship growth by developing a local  investment strategy that promotes networking among local  and regional business people, products providers, raw materials suppliers, retailers, consumer organizations, local policy makers, local and regional academe, technological and marketing  research institutions, transportation, etc. The existing town  industry clusters- fish ( marine) and  rice (agricultural) industries in Bulan should be intensified in order to assert their  regional and national competitiveness. The Bulan Airport will bring with it the emergence of new industry clusters like tourism, etc. but an open eye must be kept for other local products that would significantly enhance investments once fully developed and marketed.

A SOLID FOUNDATION FOR BULAN. What is of utmost importance  is a functioning LGU with stable and modern bodyof political concepts translated into actions by visionary yet competent and professional local politicians. A performance-oriented and transparent LGU who leads the people to new frontiers. This is the foundation, a transparent politics and efficient leadership  anchored in public trust without which nothing can be achieved. It’s not a question then of who is running the administration and for how long but of how is Bulan being administered and for whom.

BE READY TO WELCOME GUESTS. Start cleaning your surroundings not only today but everyday so you will not be ashamed when tourists come. Put permanent trashcans in every corner of the town and along the seashores so that people will stop throwing their wastes directly into the  sea or seashores. Now we have in Bulan many good environmental programs like Fiesta Sa Kabubudlan, Ecopark, Tree planting activities, etc. How about calling to life a program like Clean Bulan- whatever you name it- whose goal is community cleaning on a big scale, and this should be held annually. Special attention should be given to our rivers, streams and sea and their natural regeneration. To this effect, the LGU-Bulan should let its creativity work in devising environmental protection programs which involve partnership with the private sectors. Remember that Bulan was twice the cleanest and greenest town of Sorsogon under Mayor Guillermo De Castro, Sr. Our concept of cleanliness should be divorced from the ningas cogon attitude that is somehow always within each of us.

The town should always remain clean and presentable even when there is a change in the administration so that the people- especially the children- will feel good. Take note that children growing up in dirty and squalid places will have a very poor concept of hygiene standards. The town should start now educating the young Tagabulans by example and by regular cleanliness program. As in many other things, cleanliness also begins in the head (consciousness).’This is of high priority that pays off in the long run.

FEATURED ARTICLE. In this post I feature an article from DOST V ( Department Of Science AndTechnology ) I found in the net which was written by my brother Engr. Jerry Asuncion- DOST- Provincial Science Officer- where he introduces the newly-developed technology of Pili pulp oil extraction. Pili is one among the raw materials that could help define positively the future of Bulan if farmers and investors are given the incentives to grow them locally, or at least stimulate investment  in the development of mechanical Pili pulp press  in diverse models and capacities from manually-operated machines that would meet a household need for Pili oil extraction to motorized units for industrial production purposes. For as Jose Dayao- the Department of Agriculture (DA) Regional Executive Director for Bicol – said  “The government is revitalizing the Pili nut industry in Bicol through a program designed to commercialize production of the crop and transform it into one of the Philippines’ export winners”. Bulan should venture into this dream of our national government and find local ways to help realize it. Pili nuts and oil are products unknown yet to European markets but- as to my observation- these are quality products that will easily find its place  in the European palate once introduced to them.

Bulan Observer




DOST V Develops Pili Pulp Oil Extraction Technology

Written by Engr. Jerry N. Asuncion, S&T Media Service
Friday, 18 July 2008                                                                                             

The Department of Science and Technology’s provincial office in Sorsogon developed a simple method of producing oil from pili nut pulp. The process extracts oil from freshly harvested pili nuts using minimal heat and simple cooking and filtration tools. Because the process retains the aroma and natural green color of pili pulp, the resulting oil can be considered of premium or virgin quality.

DOST-Sorsogon provincial office initiated the development of the technology as an alternative to the process introduced by National Institute of Molecular Biology and Biotechnology at University of the Philippines in Los Baños, which uses enzymes in extraction and chemicals in refining pili pulp oil. This technology, while more efficient, is rather complicated and requires substantial investment and may not be suitable in a micro or village scale pili nut-processing venture.
There is also a need to satisfy the demand of local organic groups, which took interest in the product for naturally processed, chemical-free, and virgin quality pili pulp oil for food, health, and cosmetic applications.

Oil Yield                                                                                                                       

Using manual extraction, the technology was tested using different varieties of pili obtained from different areas in Sorsogon province. Oil yield, computed as percentage by weight of whole fresh pili nut, varies widely and is clearly associated with the variety of pili nut. However, the maximum yield recorded so far is about 6 percent, which translates to about 65 ml/kg of fresh whole nuts.
Establishing the varietal differences in oil yield requires further study. But oil recovery is expected to increase if a suitable mechanical pulp press or extractor becomes available.

Oil quality

Analyses conducted at DOST V laboratory showed that the oil produced by the process has a very low free fatty acid (FFA) content of 0.06% and moisture content (MC) of only 0.04%, which favors a longer shelf life of the product.
Chemical and Nutritional Analyses
Chemical and nutritional analyses of pili pulp oil are very similar to olive oil. However, pili pulp oil have more beta carotene, a known vitamin A source, and carotenoids, which makes it more nutritious than olive oil.

Other Benefits

Pili oil has always been featured in traditional medicines and herbal remedies in Bicol region where it abounds. Indigenous knowledge gathered attest to its efficacy in treating skin diseases such as scabies and de-worming capability for livestock such as pigs and chicken. Recent testimony to its ability to cure diabetes was published by Fernando Simon of YAMANKO enterprises.
Some groups that advocate and promote organic products reportedly believe in the potential health benefits of pili pulp oil, which they claim could equal or even surpass that of virgin coconut oil.



Technology Transfer

The simplicity of the technology allowed for its easy diffusion through technology transfer trainings to pili processors, traders, and farmers in Sorsogon. Since October 2004, DOST Sorsogon provided technology transfer training to the following:
Melinda Yee[proprietor of Leslie Pili Products, Sorsogon City]
• Pili Producers Association of Sorsogon (PPAS)
• City Agriculture Officers/personnel of Sorsogon City LGU
• The Lewis College
• Prieto Diaz LGU
• Gubat LGU

Developing the industry

The introduction of the technology generated renewed interest among local stakeholders and is paving the way for the establishment of the pili pulp oil production industry in Sorsogon. At present, raw pili pulp oil sells at P100 per liter. In support of the industry’s development, DOST V is currently working to develop technologies on mechanical extraction and other non-chemical approach in oil refining.    (Engr. Jerry N. Asuncion, S&T Media Service)


Note: I have included here other sources of informations about Pili for further studies. / jun asuncion


New Crop Fact SHEET:

Pili Nut                                                                                                           pili-nuts

Contributor: Francis T. Zee, USDA-ARS, National Clonal Germplasm Repository, Hilo, HI.
Copyright © 1995. All Rights Reserved. Quotation from this document should cite and acknowledge the contributor.


English: pili nut
Philippines: pili, anangi, basiad, liputi, pilaui, and pili-pilauai.
Scientific Names
Canarium ovatum  Burseraceae        


Pili nut kernel is the most important product. When raw, it resembles the flavor of roasted pumpkin seed, and when roasted, its mild, nutty flavor andtender-crispy texture is superior to that of the almond. Pili kernel is also used in chocolate, icecream, and baked goods. The edible light-yellow color oil from the kernel is comparable in quality to that of olive oil, containing 59.6% oleic glycerides and 38.2% palmitic glycerides. The young shoots and the fruit pulp are edible. The shoots are used in salads, and the pulp is eaten after it is boiled and seasoned. Boiled pili pulp resembles the sweet potato in texture, it is oily (about 12%) and is considered to have food value similar to the avocado. Pulp oil can be extracted and used for cooking or as a substitute for cotton seed oil in the manufacture of soap and edible products. The stony shells are excellent fuel or as porous, inert growth medium for orchids and anthurium.

Philippines: abundant and wild in Southern Luzon, and parts of Visayas and Mindanao in low and medium elevation primary forests.
Crop Status

A minor crop produced only in the Philippines. The bulk of the raw nuts are supplied from wild stands in the mountains around Sorsogon, Albay and Camarines Sur in the Bicol region. The average annual production between 1983-1987 was 2925 tonnes of dried nuts from an estimated 2700 ha. Pili nut has the potential to become a major nut crop. Improvement of nd knowledge in efficient vegetative propagation, ecological and cultural requirements of pili as a commercial crop, and the mechanization for commercial processing are needed.


Synonyms: Canarium pachyphyllum Perkins, Canarium melioides Elmer.

Pili is a delicious evergreen tree up to 20 m tall with resinous wood pili_tree1and resistance to wind. Leaves are compound and alternate with odd-pinnate leaflets. Flowers are borne on cymose inflorescence at the leaf axils of young shoots. Pollination is by insects. Flowering of pili is frequent and fruits ripen through a prolonged period of time. The ovary contains three locules, each with two ovules, most of the time only one ovule develops. Fruit is a drupe, 4 to 7 cm long, 2.3 to 3.8 cm in diameter, and weight 15.7 to 45.7 g. The skin (exocarp) is smooth, thin, shiny, and turns purplish black as the fruit ripens: the pulp (mesocarp) is fibrous, fleshy, and greenish yellow in color, and the hard shell (endocarp) within protects a normally dicotyledonous embryo. The basal end of the shell (endocarp) is pointed and the apical end is more or less blunt; between the seed and the hard shell (endocarp) is a thin, brownish, fibrous seed coat developed from the inner layer of the endocarp. This thin coat usually adheres tightly to the shell and/or the seed. Much of the kernel weight is made up of the cotyledons, which are about 4.1 to 16.6% of the whole fruit; it is composed of approximately 8% carbohydrate, 11.5 to 13.9% protein, and 70% fat. Kernels from some trees may be bitter, fibrous or have a turpentine odor.



Crop Culture (Agronomy/Horticulture)                     

There are three pili cultivars in the Philippines, they are : ‘Katutubo’, ‘Mayon’, and ‘Oas’. ‘Poamoho’ is the only cultivar in Hawaii.
Production Information

Pili is a tropical tree preferrring deep, fertile, well-drained soil, warm temperatures, and well distributed rainfall. It can not tolerate the slightest frost or low temperatures. Refrigeration of seeds at 4 to 13C resulted in loss of viability after 5 days. Seed germination is highly recalcitrant, reduced from 98 to 19% after 12 weeks of storage at room temperature; seeds stored for more than 137 days did not germinate. The seedlings take 40 to 50 days to emerge; year old seedlings can be used for rootstock. Asexual propagation is best through patch budding, which claimed to have a success rate of 85-90% in the Philippines. Marcotting is too inconsistent to be used for propagating in commercial  production. Production standards for a mature pili tree is between 100 to 150 kg of in-shell nuts. Most of the production in the Philippines are from seedling trees and are highly variable in kernel qualities and production.

Harvesting is from May to October, peaking in June to August, and requires several pickings. Fruits are de-pulped, cleaned and dried to 3 – 5% moisture (30C for 27 to 28 h). Nut in shell with a moisture content of 2.5 to 4.6% can be stored in the shade for one year without deterioration of qualities.
College of Agriculture, University of the Philippines at Los Banos, College, Laguna 4031, Philippines.
USDA/ARS, National Clonal Germplasm Repository, Hilo, P.O. Box 4487, Hilo, HI 96720 (limited).


 Latest News About Pili:

Gov’t to make pili nut industry more globally competitive


The government is revitalizing the pili nut industry in Bicol through a program designed to commercialize production of the crop and transform it into one of the Philippines’ export winners, Department of Agriculture (DA) Regional Executive Director for Bicol Jose Dayao said.

Dayao said the proposed P150-million Pili Development Program (PDP) will involve a massive replanting of seven pili varieties in the Bicol provinces of Albay, Camarines Norte, Camarines Sur, Catanduanes and Sorsogon, which account for 82 percent of the supply of the crop. “Pili has high potentials for being a top export commodity for the Philippines, as it can very well compete with macadamia, cashew, almond and walnut in terms of quality,” he said.

The PDP, Dayao said, will kick off with the production and distribution of quality planting materials through the DA nurseries, the private sector, local government units (LGUs) and research outreach stations. Through the LGUs, the department will also put up technological demonstration farms and pili orchards; distribute organic fertilizers and provide soil analysis services; conduct training and provide extension support to farmers; undertake research and development work, marketing activities and monitoring and evaluation of the PDP.

Dayao said the target areas under the PDPcover5,000 hectares that will include 3,750 hectares in the municipalities of Bacacay, Malilipot, Malinao, Sto. Domingo, Tiwi and Tabaco City; Rapu-rapu, Camalig, Daraga, Manito and Legazpi City; Guinobatan, Libon, Ligao, Pio Duran, Oas, Polangui and Jovellar in Albay.

For Camarines Norte, Dayao said the target area is 150 hectares, while for Camarines SurtheDA is aiming to expand pili production in 600 hectares. For Catanduanes, the covered area is 150 hectares, and Sorsogon, 350 hectares, he added.

Under the PDP, the DA will promote production and processing technology through model farms to be put up at the local level, particularly within the region’s Strategic Agricultural and Fisheries Development Zone.

Dayao said the research, promotion and development efforts under the PDP would involve the production of quality products with vast market potentials; establishment of strong marketing linkages between users and producers; and improvement of the packaging of pili products and by-products.



Be A Responsible Bulan And Earth Citizen


Bulan Observer congratulates the LGU- Bulan under the leadership of  Mayor Helen De Castro for joining this year’s Earth Hour campaign! Your post have been read throughout the world and is now one of the most viewed posts.

It’s a good sign of solidarity and of  an ever  increasing global consciousness of Bulan community to join this Earth Hour event. One hour without carbon emission, electronic smog or electric consumption for millions of people around the globe- and also one hour of lesser noise pollution when many motors and machines are switched off . It is said that the United Nations building will participate this year for the first time and for an hour it “will save 102 dollars”. Not a big deal really but with all the other millions of buildings participating this year, it would be a saving in billions of dollars for an hour.

But the main thing in this Earth Hour is not saving the dollars but saving our environment- and life on Earth. Many critics of this event claim that it is “too late for such a campaign to have a meaningful impact”. Another critic Andrew Bolt opined that the total savings in Sydney, Australia for instance during  the 2007 Earth Hour event was  “A cut so tiny is trivial – equal to taking six cars off the road for a year”.

I think these critics have missed a very important aspect that is at the root of this Earth Hour campaign and that is the development of consciousness in each individual of environmental protection in general and of a wise and economical use of electricity in particular. Here is the long range effect of this one hour campaign: it could change the attitude of  millions of individuals for a lifetime, that when they go home after this event, they would for instance switch on one instead of three or more light bulbs in their houses, would switch off  TVs, stereos, computers. etc., that have always been left on a standby mode for years. It is said that in Switzerland, if people would not let their electronic gadgets on standby mode for a year, it would lead to the closing of one of their nuclear reactors. A big deal of saving and environmental relief.

So it’s not really late to repair the damage if each individual would combine all the strategies he or she has learned in conserving the environment like using the car less, using  energy-saving light bulbs and avoiding standby modes, segregating household wastes, avoiding chemicals and synthetic materials, not dumping your wastes in the nearby river or sea, planting trees, etc. There are many ways an individual can do to help conserve the ecosystem and contribute to a better quality of life for all  humans, animals and plants, cleaner air, soils, rivers and seas. In short, a happy planet Earth.

So why not give it a try, it’s never too late, join the Earth Hour today and be a responsible Bulan and Earth citizen for a lifetime.


jun asuncion

Bulan Observer


LGU Bulan Joins the Earth Hour Movement

Submitted on 2009/03/26 at 8:37am
 By: PIO-LGU Bulan

Bulan, Sorsogon, March 26, 2009.


 Bulan Town in the Province of Sorsogon, in the Philippines is joining the Earth Hour movement!

Mayor Helen C. De Castro of the Local Government Unit of Bulan leads her community in joining the Earth Hour event on March 28, 2009 from 8:30-9:30 in the evening of Saturday.

In her communications sent to all sectors of the Bulaneno Community – the media, youth, business, labor, religious and academic sectors – Mayor De Castro is exhorting every Bulaneno, young and old alike, to wholeheartedly join and support this event by sacrificing one hour on the evening of March 28 by switching off their lights, electricity, the use of cell phones and the internet.

The three local radio stations -One FM, Veritas FM, and Padaba FM are now airing her taped Earth Hour message every two hours until March 28. These stations will have a countdown to the Earth Hour.

The local cable station, BSTV, is now airing a round-the-clock environment film showing featuring the Earth Hour, the Panahon Na! presentation on Climate Change and the Bulan Environment Program until the Earth Hour event.

The local parish church will be pealing the church bells as a countdown to Earth Hour and will be ringing the bells ten times every tenth minute until the Earth Hour is concluded. The local fire department will sound its sirens to signal the start of the Earth Hour.

One innovation started by Mayor De Castro is that since this is school graduation and closing season, all schools, even after the Earth Hour on March 28, will shut off their lights ten minutes before the start of their graduation ceremonies, as a show of solidarity to the Earth Hour movement-and they will hold numbers to dramatize concern for the environment.

A Texters’ Brigade has been organized to send “Pass an Earth Hour message” to friends and texters around.

In its own little way, the Bulan Community is one with the world in helping Mother Earth.

In the Province of Sorsogon, Bulan Town has been in the forefront of protecting and preserving the Environment. In 2008, Bulan Town was declared a DILG GO FAR Model Town for Solid Waste Management in the whole country. The Local Government Unit also conducts an annual Feast of the Mountains every first Saturday of October and has converted its dumpsite into an ecological park.  (PIO)


Rose Of The Week To LGU-Bulan

Quick Pressbaccara_rose  Bulan Observer                                                                 

For the efficient response  of the LGU-Bulan under  Mayor Helen De Castro to the floodings that hit Bulan leading to evacuation of a number of families  last Sunday, Bulan Observer presents the Rose Of The Week to Mayor De Castro together with the Public Information Office under Tony Boy Gilana and the Municipal Social Welfare And Development Office and Bulan Municipal Administrator Luis De Castro.

For their prompt help in forms of emergency shelter, clothings, food supplies, etc., given to our affected people, our officials receive our recognition for doing their duties and for preventing damage to life to occur in such a record flood in Bulan. Accept our Rose Of The Week!

                                                                                            -Bulan Observer-


Submitted on 2008/12/30 at 5:09am
We are here posting the 2008 Year-end Report of Mayor Helen C. De Castro to the People of Bulan. Merry Christmas and a Happy New Year to all! – From LGU- Bulan PIO…

Mayor Helen C. De Castro
Bulan, Sorsogon



Sa Entero na mga Taga-Bulan,
Sa Pinapadaba Ko na mga Kabungto:

Ini tabi an saiyo Mayor nan Ina san Bungto, si Helen “Baby” De Castro.

Ihahatod ko tabi sa iyo niyan an taunan na report san ato Gobierno Lokal, sa paagi san ako Opisina. Ini tabi an 2008 Year-end Report to the People of Bulan.

Naging tradisyon na san Administrasyon De Castro an magreport saiyo taun-taon tungkol sa mga accomplishments, mga proyekto, mga programa nan mga puwede pa o dapat himuon basi mapakay-d lalo nato an komunidad Bulaneno.

Ini tabi sayo na obligasyon na inhihimo ta sa ngaran sin transparencia nan accountability sa mga taga-Bulan. Didi sa Probinsiya san Sorsogon, solamente an Bulan lang an may irog sini na pag-impormar sa tawo.

Pilosopiya political san ako administrasyon na dapat aram san tawo kun nano an inhihimo o mga nahimuan namo na mga lideres na inhatagan tiwala nan mandato na mao an magkaput nan magmanehar san komunidad, Dire tabi nawawara sa amo isip na kaya kami hinatagan kumpiansa kay basi magiyahan an komunidad sa inlalaoman na kaayadan, pag-unhan, prosperidad sa butnga sin sayo na matuninong nan trangkilo na kapalibutan. Education and Information empowers the people. Empowerment of our constituents help promote and build a participatory governance.

Daghanun na an narecibe ko na mga positibo na feedback nan komentaryo tungkol sini na Annual Report. Nan aram ko na mayoriya san ato mga ciudadano naghuhulat nan nag-aapresyar sini na annual report.


Ini na Report mapaisi gihapon san mga accomplishments nato sa HELEN Program. An HELEN Program mao baga tabi an manungod sa H para sa Health o Salud, E para sa Education, L o Livelihood o Pagbuhay-buhay, E for Environment o an Kapalibutan, nan an N para sa Nutrition. Programa nato ini para sa kaayadan san komunidad ta.

Sa sulod sin lima na kataun, padagus nato na indadagdagan an mga maitindog ta na na pundasyon nan mga accomplishments. Organizado ta na an kada opisina na maasikaso sa pagdeliber sini na mga mayor na serbisyo nan programa.


Unahon ta na muna an programa sa Health o Salud.

San Disyembre 12, inresibe ko an award para sa mga taga-Bulan hale sa Provincial Government komo sayo kita sa mga bungto na inrecognisar sa Sulong Salud Sorsoganon Annual Recognition of Best Health Practices. Patutuo ini na an saato Rural Health Unit ungod nan dedikado sa paghatag serbisyo sa ato mga kabungto.

Sa Maternal and Child Health Program, o programa para sa mga ina nan mga kabatan-an, huyaa an mga nahimo san RHU ta: An para sa mga Ina nan Burod mao an mga minasunod, para sa entero na 63 na barangay:

1. Poco mas o menos 1,700 na burod an inasikaso san mga midwife nan mga nurse ta;
2. Sa mga burod na ini, depende sa situasyon san pagburod nira, nakarecibe sin atensiyon medical nan hinatagan sin bulong na TT1, TT2, TT3, TT4, TT5, TTL, TT2+. May nakarecibe man sa kanira sin partial iron o complete iron supplement para sa pagburod;
3. An mga midwives nan nurses nato sa RHU nakapagpaanak sin 1,743 na burod sa bilog na Bulan. An 178 sini nakadeliber sa RHU Center sa Obrero, nan an 47, sa Otavi Barangay Health Center;
4. Pakapanganak sini na mga burod, kada saro sa kanira nakarecibe sin at least sayo na post partum care-visit san mga midwife, nan naayudahan sira para sa breastfeeding o pagpadudo san ina. Entero man ini na mga nanganak na ina nakarecibe sin Iron nan Vitamin A Supplementation.
5. Importante lang na impormado an mga ina nan mga burod ta san iskedyul san mga centers nira sa kada barangay.

An para naman san mga Bata o Kabatan-an mao ini an mga nahimo para sa kanira san Municipio , sa paagi san Rural Health Unit:

1. Sa Expanded Program of Immunization o pagbakuna, poco mas o menos 1,900 na kabatan-an o mga baby edad 0-11 months old an hinatagan libre bakuna san ato mga health workers sa entero na 63 na barangay. Ini na mga baby, depende sa kanira edad o bulan, nakarecibe libre bakuna sa BCG, Anti-Dipthteria 1, DPT2, DPT3 , Kontra Polio OPV1, OPV2, OPV3, Kontra Tigdas o measles, Kontra Hepatitis B1, Hepatitis B2, Hepatitis B3, nan Vitamin A supplementation;
2. Sa Programang Garantisadong Pambata 2008, nakahatag an RHU sin Vitamin A Supplementation para sa 1,466 na babies an edad 6-11 months; 11,442 na mga bata na an edad 1 hasta 5 anyos; 2,765 na bata na an edad 5 hasta 7 anyos;
3. Sa Deworming o paghimulate san mga bata: 2,910 na mga bata an edad 1 hasta 2 anyos an nahimulatehan, nan 10,020 na mga bata edad 2 hasta 7 anyos an nahimulatehan;

Sa household Salt Testing, basi maggamit sin iodized salt, 1,627 na kabalayan an salt tested san RHU.

Sa Sight Saving program san Municipio, 16 na pasyente na may katarata an in-eksamin ta, nan 6 sa kanira an napa-operahan ta.

Sa sexually transmissible disease, 21 na pasyente an in-aasikaso san municipio sa mga hapdos na ini.

Sa National Tuberculosis Program, o may mga TB, 623 na pasyente an indanunan san municipio. Manlaenlaen na proceso sin pagbulong an inhimo san RHU basi madanunan ini na mga pasyente.

Sa Rabies, 19 na pasyente an dinara sa mga health centers ta nan ini inasikaso man. Sa Filariasis Program, 83, 692 katawo sa bilog na Bulan an pinahatodan ta sin tomada na bulong kontra sa Filariasis o tibak o hapdos na dara san kagat san namok

Sa Diarrheal Disease Control Program o pag-asikaso san mga bata na suka basyada, 461 na bata edad 1 hasta 14 anyos an binulong nato. Puwera suon, 1788 pa na mga bata an nagkaigua kita sa RHU sin Under Five Clinic.

Sa RHU man nan mga Barangay Health Stations ta, nakapakonsulta sa ato an 7,534 na pasyente; nakahatag kita laboratoryo o laboratory Examination para sa 4,647 na pasyentena nagpa-urinalysis, fecalysis, Hemoglobin test, Blood typing, Platelet Count, FBS, nan Sputum examination; 244 sa mga pag-asikaso sa mga samad; Nan 101 na medico-legal cases an inatenderan san ato RHU doctors. Puwera pa tabi sini na laboratory tests san RHU, an ako opisina nag-ayuda sa 174 na mga tawo para makabayad sa mga pagpa-ultrasound nan iba na klase sin laboratoryo sa pribado na clinic.

Sa Dental Program nato, batog na preschoolers hasta daragko na, 2,404 na pasyente an nahatagan sin dental preventive nan curative treatment.

Sa Family Planning Program, 5,425 na inasawhan an presente indadanunan san RHU sa kanira pagplano san pamilya sa mga metodo sin pagpamilya. Puwera pa ini sin pagkondukta sin mga Responsible Parenting Movement Activities na may tig-narapulo na mag-arasawa sa mga barangay san San Franciso, Palale, Cadandanan, JP Laurel, San Juan Bago, Calomagon, Sta Remedios, Fabrica, San Vicente nan Zone 2.

An RHU nagkondukta man sin Environmental Sanitation Program. Invuelto didi an inspeksiyon sin mga water facilities nan mga Food Establishments, pati na an mga sanitary practices san mga punerarya. Nan padagus man an Information, Education, communication campaign nato kontra sa Dengue. Komprehensibo man an monitor nato sa Dengue Watch basi maibitaran ta ini na peligroso na hapdos.

Huyaa pa an mga iba na aktibidades san RHU:

1. Enero hasta Pebrero: IEC tungkol sa Philhealth Card Usage; Filariasis Elimination campaign; Operation Timbang; Implementation of Private-public MIXS DOTS System Health Ptogram Implementation Review; Blood letting and Bloodtyping sa SSC; nan IEC tungkol sa sexually transmitted diseases;
2. Marso-Abril::Buntis Class para sa mga burod na ina; bloodletting activites; Pap smearing test ; RHU Lakbay aral sa mga lugar na may best practices;
3. May: Medical-dental mission sa Bulan South na in-sponsor san LGU, PNP nan Bantay Bayan;
4. Filariasis Test sa 83 na barangay san Bulan;
5. September: Provincial Congress para sa Buntis Congress
6. October: Medical Dental mission para sa mga senior citizens;

Gusto ko man po gihapon ipadumdom na an ato RHU may on na sin duwa na doctor, si Dra. Payoyo nan si Dra. Kates Rebustillo kay talagang kulang na kita mga medical professionals sa mga public health centers ta. Pinasiguro ko na mabudgetan ini na position sin additional doctor sa RHU.

Puwera suon, an Pawa hospital dire na pareho san dati na kulang sa doctor. Niyan, mayon kita inhuron na duwa Visiting Doctors, si Dr. James Apin nan Dr. San Jose, na maalalay kan Dra. Palad lalu na kun Sabado nan Domingo na napahuway man an ato Resident Doctor. Aram man baga nato na ini na Pawa Hospital dire man ini sakop san municipio ta kundi san Gobierno Probinsiyal sa irarum san Gobernador. Pero, ako na mismu an naghimo paagi basi mapagaan ta an situasyon san mga kabungto ta, lalo na an mga pobre na ciudadano na dire makabayad sa mga pribado na hospital o clinic. Nan sayo sa positibo na resulta dahilan san mas naatenderan san mga doctor ta an mga narani sa Pawa, an record na mas daghan na niyan na tawo an nagrarani sa Pawa Hospital kesan sadto na nakaagi na mga panahun na kulang kita sa doktor. Sadto grabe an reklamo sa media tungkol sa maluya na serbisyo san Pawa Hospital, dire na tabi niyan. Kun may-on man, ipaabut po niyo sa ako opisina kay ako mismo an mapaabot kan Gobernadora Sally Lee.

Padagus man an continuing training san ato mga BHWs sa kada barangay kay sira an mga nasa frontlines san health care. Bilog an suporta ko sa budget nan professional development para sa mga BHW.

An ambulancia san municipio nakabiyahe sin 84 beses para sa mga emergency na pasyente puwera lang kun may diperensya ini na sakayan, pero an ako opisina dire nagpapahuway sa pagdanun na makadisponer an ato mga pamilya san pasyente kun emergencia. Nan wara kita sin mga disease outbreaks o epidemics kay ensigida na aktibar an ato RHU nan mga public health service providers sa ananuman na mga problema pangkalusugan.


An masunod na programa mao tabi an Education.

Aram man nato na an pag-asikaso sa edukasyon nasa sayo na nasyonal na ahensiya, an Department of Education o DepEd. Pero dire ini nagangahulugan na dire nagrereparo an gobierno local sa mga puwede himuon basi makasuporta nan makapaunhan sa mga aspeto sin pag-adal san ato mga kabungto na nangaipo sini, lalo na an mga kawaraon nato na ciudadano. Kaya ngane, maski kulang an pundo o budget san municipio padagus kami naghihimu sin mga programa o proyekto na makasuporta sa edukasyon.

Batug pa san mag-asumir si Guiming nan ako bilang Mayor, sayo na ini na sector sa inpokusan namo. Sa katunayan sa panahun ni Ex-Mayor Guiming, pito na barangay public high schools an naitindog nan na-establisar, sa Beguin, San Juan Bag-o, Gate, Butag, Otavi, Cadandanan, nan JP Laurel. An nagkapera sa mga escuelahan na ini mga national high schools na sa paagi sin congressional legislations. Sa turno ko niyan, batog san 2004, insusuportahan san municipio an honorarium san mga volunteer teachers sa mga high schools na ini. Nan daghanun na na infrastructure improvement nan development an indagdag san gobierno local. Testigos sini an mga residente suon na mga barangay.

Puwera suon, intindog ta an Heavy Equipment nan Roadbuilding Program kay basi maabrihan, mahingayad, marehabilitar, mamantenir an entero nato na mga tinampo. Sa paagi sini na mga infrastructure programs nan projects, naging masayon o facil an pagbiyahe san mga maestro/maestro nato nan madali na an transportation services para sa mga escuela ta. Dako ini na katipiran sa ato mga magurang, nan deri na delikado an pagbiyahe san mga nasa sector san edukasyon.

Insaysay ko gihapun ini kay konektado ini sa entero na improvements nan mga educational promotion nato sa presente na panahun. Mayad na mapadumdum ta gihapon an ato komunidad sa bagay na ini.

Niyan na taon 2008, daghanun man na mga accomplishments an gusto ko tabi ireport saiyo tungkol sa suporta nato sa Education Program.

San Mayo, iuntindog ko an The Mayor Helen Scholarship Grant na an katuyuhan himuon na iskolar san municipio an entero na high school valedictorian hale sa mga barangay high schools. Sa niyan onom (6) na iskolars an suportado san municipio. Nasa second semester na sira, an lima(5) nag-eescuela sa Sorsogon State College sin BS Accountancy, an sayo(1) sustentado ta sa Technological University of the Philippines sa Manila, BS Accountancy man an inkukuwa na kurso. Entero ini na mga kabatan-an kaya mag-adal pero kawaraon. Kaya an municipio an nagbalukat sa kanira pag-adal.

Dies y siyete (17) na high school graduates an pinaescuela san municipio sa TESDA-sponsored technical-vocational course sa Bulusan National Vocational and Technical School. An gobierno local an nag-tuition sa kanira sa sulod sin sangtaon, may diyo man sira na allowance. Nakatapos na an dies y sais (16) sa kanira. Opat na sa niyan an nasa On-the job Training sa Manila. An iba sa kanira inhuhulat na ma-iskedyul.

Sa Scholarship Facilitation Program, inasistehan san municipio ta an pagkuwa scholarship exams san mga high school graduates nato. 78 an nakapasar nan sa niyan, sa paagi san TESDA, nag-eerescuela na sira sa AG Villaroya, Solis Institute, ACSAT nan sa Bicol Mechant Marine College sa Sorsogon. Sa Ladderized Education Program, inasistehan ta an duwa na graduate na maka-scholarship sa Sorsogon State College sa Sorsogon City.
San Mayo, bilang danun san municipio sa mga estudyante, sitenta (70) na mga estudyante an kinuwa nato para sa Special Program for the Employment of Students o SPES na kapartner an Department of Labor and Employment o DOLE. An sisenta porsyento san suweldo nira kargo san budget san municipio, nan kuwarenta porsyento an sa DOLE. An nakuwa nira na suweldo mao man an inpang-tuition nira san nakaagi na semester.

San school vacation san Abril nan Mayo, inlunsar nato an Career Explorer and Counseling para sa 488 na mga estudyante basi makapili sira sin tama na kurso sa college para sa school opening niyan na First Semester 2008.

Sayo sa mga programa sa edukasyon na insusuportahan san ako Opisina mao ini na Alternative Learning System o ALS, sayo na non-formal education scheme san DepEd para sa mga kabungto ta na dire nagpakatuntong pag-eskuela o kaya dire nakatapos sin elementary o high school. Sa sulod sin pera na semana na pag-eskuela surosabado san mga naka-enroll sa klase na ini, hahatagan sira examinasyon, nan kun makapasar sira san test, tatagan sira sin sayo na completion certificate na katumbas sin pag-adal sa elementary o high school na magagamit nira bilang education credentials. May mga ALS schools kita na in-organizar sa Zone 2, Fabrica, San Francisco nan an mga escuelahan na invuelto mao an Bulan South District nan Saint Louise de Marillac School o dating CIC.

Sa sulod man sini na taon 2008, Siyento Sisenta y nuwebe (169) na mga estudyante hale sa manlaen-laen na escuelahan nan mga barangay an intagan ta sin Educational Assistance. An kantidad san naihatag ta na assistance bale P354,268.10. Entero ini mga pobre na escuela. May sistema man kita sin pagpili o pag- screen sini na mga estudyante.

Sayo sa pinakadako na kadanun san ako opisina sa pagpatupad sin irog sini na social service program mao an Municipal Social Welfare and Development Office o MSWDO, sa pamumuno ni Mrs. Adelfa Espenocilla nan an kaniya mga kaurupod, na mga mayad nan maasahan na mga professional social workers.

Importante sa mga programa na ini an Child and Youth Welfare Program. Kaakibat naman sini an mga programa para sa womens’ welfare nan para sa mga differently abled.

Sa lado san mga kabatan-an: Establisado nan mantenido nato an Day-Care Service Program na saro na mandato san gobierno nasyonal. Sa tutuo, maski may-on sin mga national programs na inpapatupad sa mga lower local governments, madepende man gihapon ini sa mga lideres local na maimplementar suon na program. Maski nanu kamayad na programa nasyonal kun dire ipautob sa local, wara suon mangyayari. Pero dire kita irog suon didi sa Bulan. Deteminado kita na maimplementar ini na mga programa nan puwera suon may mga innovations o improvements pa kita na indadagdag basi lalo maging episyente an programa.

Isaysay ko na niyan an mga programa serbisyo sosyal na nakatakod sa programang pan-edukasyon san ako administrasyon:

1. Day-Care Service Program: Programa ini para sa mga bata edad 3 hasta 6 anyos lalo na sa mga barangay, kun haen kadamay an gobierno sa pag-asikaso san pundasyon sa edukasyon san mga bata na inbibilin san mga magurang sa centers. Programa ini para sa bilog na taun. Integrated ta man sa programa na ini an Early Childhood Care and Development o ECCD, na programang pangnasyonal nan pinakusog ni Governor Lee. May counterpart kita didi na 200,000 pesos;

Sa niyan may-on kita sin 67 na Day Care Centers sa 58 na barangays, nan ini nag-aatender sa 1,050 na mga pres-schoolers. Nan makusug an suporta san municipal government sa pagtrain nan pagdevelop san ato mga Day Care Workers. Maski baga subsidia ini san mga barangay budgets, dako na porsiyento sa training nan capability building sini na mga volunteers an kargo san municipio. May-on kita sin 12 na bag-o na day care workers hale sa Montecalvario, G. Del Pilar, Sta.Teresita, Magsaysay, Pawa, Lahong, Zone 7, Namo, Bical, Osmena, Quezon, San Jose, Calomagon, nan Somagongsong.

Gusto ta man pasalamatan si Gobernadora Sally Lee sa paghatag sin mga uniporme para sa mga Day Care workers nato sa Bulan. Niyan na Disyembre, pinaogma ta man ini na mga mahigos nato na mga day care workers sa paagi sin sayo na Christmas Party.

2. Sa sector san mga Working Children: In-organisar ta an 18 na mga taga-San
Vicente na kabatan-an nan inhatagan ta sira sin psychological and educational intervention kaupod na an mga sessions para sa group work, value formation and self-enhancement. Ini man na mga bata benepisyario san ato Back-to-School Program nan kaupod didi an paghatag sa kanira sin mga kagamitan sa escuelahan basi maka-erescuela guihapon. Tinipon ta man an mga magurang sini na mga bata nan inturukduan san MSWDO sin mga self-enhancement activites nan an tungkol sa derecho sini na mga kabtan-an. An tutuo, dire ta intotolerar ini na mga working children kay bawal ini sa batas, kaya an inhihimo ta sa niyan na matukduan an magurang sa direcho san mga bata nira na dire dapat nag-tatrabaho kundi nasa escuelahan. ;

3. Unlad Kabataan Program o An programa sa Out-of-School Youth o
OSY: Sa taon na ini, may-on kita sin 124 na mga kabatan-an na dire na nag-eerescuela an inasikaso san municipio sa paagi san MSWDO. Hale sira sa San Isidro, Libertad, Laurel, Inararan, Fabrica, San Ramon, Zone 7, Lahong, San Francisco, Aquino, San Vicente, Obrero, Dolos. Sa paagi sini na Unlad Kabataan Program, nakapartisipar sira sa sayo na Orientation Training san Marso 8-9 sa Irosin , Sorsogon. Kaupod man sa mga training o edukasyon nira an team building activities manungod sa self-development, positive values and team work. Intukduan ta sira sin manera sin mga business ventures o pagnegosyo pareho san t-shirt printing. Pasalamat kita sa mga SK Councils san Laurel, Aquino, San Francisco, Libertad, Lahong, Inararan nan San Vicente sa incontribuer nira na pondo basi maging pasil ini na mga programa.

4. Importante man na parte san education program nato an manungod sa pamilya. Kaya mahigos kita sa mga Pre-marital counseling activities san MSWDO. Sa taon na ini, nakaserbi kita sin 210 na pades sin maarasawa bilang preparasyon sa pagpamilya.

5. Mantenido nan insususteneran ta man an ERPAT Program o Empowerment
and Reaffirmation of Paternal Abilities para sa mga padre de pamilya. Nag-pakondukta kita sin sayo na educational orientation san Oktubre 6-7 sa irarom san Gender and Development Program. 23 na mga ama ng tahanan hale sa Zone 7, Aquino, Zone 8, Laurel nan Santa Remedios an nag-atender. In eenganyar ko entero an mga padre de pamilya o mga ama didi sa Bulan na mag-entra sini na ERPATS program san municipio. Kontakon lang tabi an ato MSWDO. Daghanun na positibo na bagay an maaraman ta didi.

6. Sayo tabi sa mga programa na harani sa puso ko mao ini na SpEd o Special Education para sa mga bata na buta, ngula, bungol (mga deaf-mute), o mga bata na may kapansanan, na programa san Department of Education o DepEd na nasa Bulan South District. 16 na bata an naka-enroll sa klase na ini. Puro ini mga pobrehon na bata na in-aasikaso sin sayo na mahigus na Special Education Teacher na si Mr. Edmund Morata. May mga kaurupod man siya na mga paratukdo, pero ini si Edmund sayo na bayani sa pag-asikaso sini na mga may kapansanan. Sayo man sa mga kadanun pa niya an saato Municipal Administrator Luis De Castro na matukdo sin computer for the Blind. Dahil ngane sa malumoy man an puso san pamilya ko sa mga irog sini, bulan-bulan, personal na nag-aayuda ako nan an mga bata ko na si Konsehal Dondon nan si Dr. Marlon De Castro na nasa Amerika sin 5,000 pesos para sa kanira pamasahe nan allowance. Nag sponsor man si Konsehal Joey Guban sin sayo na bata na buta na taga-Polot.

Kun sin-o man tabi sa iyo an may mga mayad na buot lalo na an mga nasa abroad, mahuron tabi kami na makadonar kamo sin mga Braille storybooks para sa mga bata nato na may kapansanan.

Sa hanay san ato Sangguniang Bayan, sa pamumuno ni Vice Mayor Awel Gogola, permi man sira naaktibar sa mga barangay na nangaipo sin ayuda sa paagi sin lehislasyon para mapasarig nan mapaunhan ta an sector sa edukasyon didi sa Bulan.

Niyan na taun, maski baga kapus nan kulang an saato mga pundo pero inhinguha san ako opisina, nan sa suporta san Sangguniang Bayan, na makadanun sa mga pangangaipo infrastraktura san nagkapera na barangay didi sa Bulan. Halimbawa, sa Bulan North District Central School -A, in pa-improve nato an School Clinic sa kantidad na 10,000 pesos; in danunan ta an Barangay Otavi na mahingayad an kanira Day Care Center sa kantidad na 32,000 pesos; repair nan rehabilitasyon san classroom sa Calomagon, 150,000 pesos an hinatag san municipio; nagpatindog kita classroom extension sa Fabrica, kantidad 100,000 pesos. Nan yuon tabi na tinampo pasulod sa Bulan National High School, parte suon an patrabaho tabi san municipio, san ako opisina.

Daghanun pa na mga solicitations nan request san mga escuelahan ta, sa elementary, high school o colehiyo man, publiko o pribado, kaupod na an mga teachers groups o student organizations an inhinguha nato tabi na maaktibaran. Dire ko naman kaipuhan isaysay didi an mga padiyo-diyo na mga ayuda o aktibidades pangedukasyon na pag tiniripon ta tabi nakadanun sa ato academic sector. Kaupod na didi an mga sa scouting activites, sports non athletic meets, school trainings, mga pacontest san Deped sa luwas san Bulan, mga extracurricular activites, mga school pageant and cultural presentations nan manlaen-laen pa. Ini tabi sakop san ato paghinguha na maonra ta ini na programa para sa ikaayad san ato komunidad. Nan sayo sa ugali ko na kun kaya man lang san ako iskedyul, nahinguha talaga ako na mabisita an mga escuelahan lalo na kun may mga imbitasyon sira sa mga programa o aktibidades nira.

San Disyembre 12, Biyernes, hinimo ta didi sa Bulan an ikalimang taun na selebrasyon san Bulan Teachers’ Day. Ini na Teachers’ Day sayo na aktibidad na inbatugan ko sa bungto ta san 2004 bilang paghatag onra nan recognisyon sa propesyon nan bokasyon san ato mga paratukdo o edukadores sa Bulan. Maogmahun nan puno sin kahulugan an adlaw san Teachers’ Day didi sa Bulan. Nagtiripon an entero na mga paratukdo sa Bulan, publiko o pribado man, formal o non-formal education man, nan kaupod na an mga retirees nato sa mga naimbitaran. An program na panggabi san Teachers’ Day an sayo sa pinakamakolor nato na aktibidad didi sa Bulan niyan na taun.

Ionabi ko ngay-an tabi na san 2005, nakarecibe ako sin Presidential Plaque of Recognition hale kan Presidente GMA dahilan sa pag-organize ta sini na Teachers’Day.


Pakatapus san Health nan Education Programs, makadto naman kita sa report ko para sa Livelihood component o programang kabuhayan san HELEN Program.
Unahon ta muna an naging mga aktibidades san PESO o Public Employment Service Office san municipio. Ini inkakaputan ni Mrs. Anilin Diaz.

Sayo sa problema nato dire lang didi sa Bulan, kundi sa bilog na Pilipinas, an pagtrabaho o employment. Kaya ngane, naghihinguha an gobierno local ta na maki-tie up sa mga employment agencies basi mahatagan ta oportunidad an mga kabungto ta na naghahanap sin masuludan na trabaho. In-establisar ta an Employment Facilitation Services.

Para sa local na employment, nakitie-up kita sa nagkapera na ahensiyas para sa placement sin mga trabahador. Nagkanhi sa ato an Taytay sa Kauswagan, Inc., Gervasio Security and Investigation Agency, nan an Jolibee Bulan. Sa 388 na aplikante, may nakapasar na 139 na aplikantes, nan niyan may trabaho na.

Para sa trabaho sa abroad, naki-tie up kita na ma-facilitate an pag-apply nan processing san mga aplikante sa tulo na placement agencies pareho san Zontar Manpower Services, Inc., Novation Resources Philippines, Inc., AU Management Services, Inc., na puro accredited san POEA. 150 na aplikante an nakuwa na nan an mga ini nasa proceso na sin final interview nan training. Puwera suon, inaayuan ta sin deployment report ini na mga ahensiyas kay basi masubaybayan ta an mga kababayan na matrabaho abroad.

Para sa Self-employment Program, an KALIPI o Kalipunan ng Liping Pilipina, sayo na grupo sin 50 na mga kababayehan sa Bulan, indanunan man san municipio na mafacilitar an financial grant para sa kanira na kantidad 98,000 mil pesos hale sa DOLE para sa kanira livelihood program para sa paghimo sin sabon. Parte man san Women Welfare Program para sa mga kababayehan hale Aquino, Zone 7, nan Laurel an pagkondukta sin Basic Business Management Training san DSWD, nan an flower arrangement training san Provincial Agriculture Office. Inupod ta na sa training na ini an Persons with Disability o may mga kapansanan.

An PESO man tabi nakaigua sin Career Guidance Services o Career Explorer/ Employment Counselling para sa 538 na mga tawo na naghahanap sin trabaho. Sa paagi sini na-igigiya sira kun diin nababagay na trabaho.

Inimbitaran ta man san Septyembre an Department of Foreign Affairs-Regional Office na magkanhi sa Bulan para sa kanira mobile passport processing. Durante san pagkanhi nira, nakaparelease na an DFA sin Machine Readable Passport para sa 65 na mga aplikantes.

Basi man madanunan ta an nasa sector san Transportasyon o pagpasada na makatipidtipid man san kanira mga bayadan sa Land Transportation Office, naki-tie-up kita sa Land Transportation Office o LTO na magkanhi sa Bulan para sa kanira E-Patrol Mobile Registration batug na Agosto 4-hasta Septymebre 15. Maski ngane baga may oru-aberiya san telecommunication lines nira, alagad daghan na mga drivers nato nakakuwa sin mga rehistro, lisensiya nan iba pa na mga papeles sa LTO sa mas barato na kantidad dahil dire na nagkadto pa sa Sorsogon City. Pasalamat tabi kita kan LTO Regional Director Atty Ramon S. Roco, Mr. Juan Bandola nan Mr. Francis Nelmida nan an bilog na staff san LTO Region V sa serbisyo na in extender nira sa ato. An sabi sa LTO, otro taun mabalik guihapon sira didi kay dako na bungto an Bulan para sa vehicle registration.

An agricultura an pinakadako na sector na inhahalean san pagbuhay nan pagkaon san mga tawo didi sa Bulan. Kaya ngane, sa paagi san Municipal Agriculture Office, inhinguha san municipio na makapaabut sa mga paraoma nan paraisda sin mga ayuda sa kagahuman nato nan sa paagi sin mga pakikoordinar nan koneksiyon sa mga ahensiyas na makadanun sa ato.
Sa sulod sini na 2008, ini an mga nahimuan ta sa lado san Agrikultura:

1. Distribusyon sin 35 na orig para sa 35 na paraoma
2. Paghatag sin onum(6) na karabaw sa onum na paraoma
3. San panahun san Krisis sa Presyo san Bugas san Agosto, pagtanum maritatas an pinokusan ta, kaya nagdistribuer kita mga pisog nan itaranum sa 1,700 na kabalayan nan 77 na escuelahan;
4. Nakaayo kita 350 kilos na hybrid yellow corn sa opisina ni Congressman Escudero, pinanghatag ta ini sa 295 na paraoma;
5. Hale sa Department of Agriculture, Gahi sin paray an indistribuer ta libre , 1,683 na sako an inpanghatag ta sa 1,462 na paraoma basi makatanum sa 1683 na hektarya sin pasakay;
6. Nanghatag an municipio sin 100 na pakete sin Zinc Phosphate kontra sa peste na iraga;
7. 57 na paraoma sa kalubihan an nahatagan ta sin agricultural salt fertilizer;
8. Nakikoordinar kita sa Department of Agriculture para sa discount sin abuno sa paray, sa kada bag sin abuno may diskuento na 250 pesos. 1,129 na paraoma an nakinabang sa 2,254 sako sin fertilizer;
9. Naghatag man kita sin 2,000 na pakete sin Bio-N Seed Innoculant sa 500 na paraoma;
10. Naghatag an municipio sin sayo na hand tractor, mechanical Thresher nan Blower sa sayo na kooperatiba sin mga paraoma sa Antipolo, Nasuje, Namo, Inararan nan Calomagon
11. Inayuan ta man sa sayo na Spanish NGO Accion del Hambre an Gate Irrigators Association, kompuesto sin 25 na paraoma, sin sayo na hand tractor;
12. Nagpaloan kita sin 30 sakos na gahi sa 30 man na hybrid rice users;
13. Nagkondukta an MAO sin 3 na Farmer Field Schools sa mga barangay san San Francisco, Lahong, nan Gate para sa 106 na paraoma nan paratanum gulay. 16 na semana ini inkondukta;
14. Nakakuwa man tabi kita sin flatbed mechanical dryer para sa Lafapara cooperative , o mga paraoma san Fabrica, Lahong, Pawa, San Rafael;
15. Sayo na grupo hale sa University of the Philippines an inasistehan ta sa
Pagkondukta/ pag-adal sin pili resin for commercial production;
15. Nakikoordinar man kita sa Provincial Veterinarian para sa condukta sin
pahimulate sa 79 na mga hayup, karabaw, baka, nan inupod ta man an
bakuna kontra rabies para sa 752 na mga kaayaman.
16. Nakadistribuer man kita sin 200 na pidaso sin mga educational materials nan mga basahun para sa mga paraoma nato.

Sa lado naman sin Fisheries o pangisda, na mao an sayo sa mayor na pagbuhay san mga taga-Bulan, ini an mga inhinguha tabi san municipio ta:

1. Nagdistribuer kita sin 13 na bottom set gill nets o hikot para sa pili na mga
paraisda hale sa coastal barangay;
2. Nagpalit -hikot man kita sin legal na hikot didto sa 15 na paraisda na illegal na hikot an ingagamit;
3. Naghatag man kita sin nets nan crablets sa grupo sin Butag Aquasilviculture Fishermen Group. 15 na parakasag an nakinabang sini;
4. Hale man sa Department of Agriculture nakaayo kita sin 11,000 na fingerlings o piyak sin isda, nan ini inbuhian ta sa mga salog, dam nan open water sa 11 na barangay didi sa Bulan;
5. Sa sayo na demo farm sa San Rafael, nagkondukta kita sin semi-intensive milkfish culture training;
6. Padagus an implementasyon ta san Fishery Laws mala ngane kay 20 na paraisda an nadakop ta na nan duwa sini sinang-atan ta na kaso sa korte, dahil sa paggamit dinamita; Sini lang na nakaagi na Disyembre 22, kinumpiskar nato sa relanse an dininamitahan na sobra 80 kilos na sibubog.
7. Sige man nato an monitor san Red Tide na niyan apektado an Sorsogon waters; Sa katunayan nagkumpiskar an ato Market administration sin mga baduy na hale sa Sorsogon Bay na dire dapat ipabakal sa relanse;
8. Hinatagan ta man insentibo an 10 na paraisda na nagsalbar sin pawikan nan mga dolphins didi sa kadagatan san Bulan;
9. Pormal nato na in-organisar san Oktubre, sa danun san Municipal FARMC, Maritime Police, PNP, Market Administration, MAO, an Bantay Dagat Task Force, na kompuesto sin 75 na miembros san mga coastal barangays para magdanun sa municipio sa pag-priber sin illegal na pangisda.
10. Dahil sa Fish Scare na nangyari o nagkaharaduk an mga tawo na magkaraon isda dahil sa balita na an mga isda possible nahiluan sin endosulfan hale sa lumubog na barko Princess of the Stars san Hunyo, naapekataran an pagbuhay san mga paraisda ta nan an mga paratinda sa relanse. Kaya an hinimo ta, kaupod an taga- Provincial Agriculture Office nan MAO, nanguna ako sa Fish-eating Demonstration sa may relanse nan ipaimud sa tawo na dire man kita apektado. Bilang lider dapat ako manguna sa mga bagay na ini na dire mawaraan pag-asa an mga kabungto ta dahil pagbuhay nira an nakataya.

Sa lado sin Kooperatibismo, o an programa para sa mga Kooperatiba, pormal na inluchar san ako Opisina an Municipal Cooperative Development Program nan an pag reorganisar san Municipal Cooperative Development Council san nakaagi na Hulyo 17. An in-appoint ko na consultant sini na programa mao tabi si dating Board Member Joy Dellomas, na labi kaaktibo sa cooperative movement. Siya an magiging kadanun ko basi lalo nato mapakusog ini na programa kun haen daghan an makinabang. Sa katunayan, nakiistorya an cooperative council sa Land Bank of the Philippines basi madanunan an mga grupo na ini na mapaunhan an kanira mga negosyo nan madanunan an mga miembro san kada grupo. Sa paagi san MCDC may-on na kita sin sayo na coordinating agency .

Sa presente tabi, padagus an konstruksiyoin nato san bag-o na Wet Market para sa mga paratinda isda nan karne, nan pag nahuman ta na ini na Wet Section duon ta ibalyo ini na mga paratinda nan yadto na mga dry goods traders didi sa may pader ni Mr. Benjamin Yu sa Padre Diaz Street sa sulod san relanse basi mapaayos ta man an sector san transportasyon sa luwas. An kantidad sini na wet market labi un milyon de pesos.

San Enero, inbatugan ta na tabi an operasyon san Municipal Slaugherhouse didto sa Barangay Zone 7. Didi na tabi an pagbuno nato sin mga orig nan mas malinig,dianis na lugar ini kumparar sadto na luma na carneceria didto sa barangay Obrero. Nan sa paagi sini na karnecieria, mas nakaseguro kita sin mas malinig nan mayad na karne na nag-aagi sin inspeksiyon san ato meat inspector.

Sayo sa inmamalaki nato na programa ini na Tinampo-para-sa-Progreso Program. Dapat marealizar san ato mga nagkapera na kabubungto na dako-dako an impact o epekto san programa patinampo sa pag-unhan san kamonidad. Kun mayad an tinampo, madali an komersiyo, madali an pagbiyahe san tawo, madali an progreso. Kaya ngani mantenido tabi nato an Heavy Equipment Program. Maski luma na an mga kagamitan nato na naipundar pa san gobierno local san panahun ni Ex Mayor Guiming, padagus ini sa pag-asikaso nan pagmantenir san ato mga tinampo sa barangay farm-to-market roads. Idagdag pa nato didi an padiyo diyo na mga pasemento nan imprastraktura na kaya pondohan san municipio. An mga tinampo padagus nato inmantener sini na taon maski ngane kada y vez, nararaot san mga maraot na panahun. Pero dahilan sa padagus an ato programa, maski puropano, an Bulan an bungto didi sa Sorsogon na may mga mayad na barangay road:

1. Kun matatandaan nato, daku-dako na baha, sayo sa pinakadako sa kasaysayan san Bulan nan Sorsogon an nag-agi sa ato san nakaagi na Pebrero 21-22. Naraot an 80 porsyento san mga tinampo ta. Pero dahil san ato Heavy Equipment Program padagus nato na narehabilitar, in-improve, inmantenir, inrepair, in regravelling: Lahong to Beguin Road, Pawa to Lahong Road, Fabrica to San Rafael Road, Abad Santos to San Juan Daan Road, San Juan Bag-o to Abad Santos Road, Fabrica Crossing to Otavi Road, San Ramon Crossing to Butag, Beguin to Jamorawon Road, Jamor-awon to Liman Road., Liman to San Francisco Road, Jp Laurel NIA Road, Hiway Crossing to Somagongsong Road, Hiway to BLISS Road, Buntay to Calomagon Road, Calomagon to Antipolo Road, Barangay Taromata Road, Busay to Calpi Road. Aram ko daghanun pa an mga bisayon ta na tinampo pareho san Calpi-Bical to Dolos Road, nan Padre Diaz Road pero dire kita nagpapahuway sa pag-asikaso san Farm-to-Market Roads na mao an pinakabuhay san ato mga barangay.

2. May mga padiyo diyo man kita na mga Infrastructure projects na importante man sa pagbuhay san tawo sa barangay; pareho san mga minasunod: Jamora-awon construction of riprap, Dolos road concreting, Zone 4 road concreting, Marinab road concreting, San Rafael construction of footbridge, Magsaysay repair of bridge abutment, Concreting of Fabrica-San Rafael Approach, Marinab Approach concreting, Pawa Approach concreting Calpi construction of river control/ slope, Inararan repair of spillway nan construction of flood control.

San Abril 28, 2008, onra san mga taga-Bulan na bisitahon kita ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo sa pagluchar niya san Central Philippine Nautical Highway para sa RORO. Kaupod ni President GMA si DOTC Secretary Leandro Mendoza nan mga haralangkaw na opisyales san Bicol Region. Kun madagos ini na RORO, dako an magiging kaambagan sini na programa para sa ekonomiya san ato bungto.


San Octobre 3, inrecibe san bungto san Bulan hale kan DILG Secretary Ronaldo Puno an National Level Award bilang Model Town on Good Practice in Local Governance-Facility for Adaptation and Replication (GO-FAR) Program.

San November 20, inrecibe ko man tabi hale kan Vice-President Noli De Castro an Punong Payan Award of Excellence for Solid Waste Management Category- National Award san League of Municipalities in the Philippines.

San sayo kataon, kita tabi an Regional Saringgaya Awardee for the Ecology.
Entero ini na mga premyo o award na narecibe ko o san bungto ta alay nato sa kada taga-Bulan.

Dahilan san nakikilala na an bungto ta sa Ecological Protection nan Solid Waste Management Program, indadayo na kita san mga hale sa iba na lugar basi adalan lang an programa ta o imudon an lugar ta lalo na an Ecopark. Yaa tabi an listahan san mga grupo sin tawo o LGUs na nagbiista sa ato para sa kanira mga educational tours on Solid Waste Management:

1. Agosto, mga taga-Cataingan , Masbate an nagbisita;
2. September 19-20, mga estudyante hale sa U.P. National College of Public Administration and Governance, Diliman Campus;
3. Octobre 28, mga estudyante hale sa bilog na division san Sorsogon para sa kanira Youth for Environment in Schools o YES-O;
4. November 20-21, 20 na buses sin mga estudyante hale sa Sorsogon National High Scool;
5. December 15, Study Tour san Liga ng mga Barangay hale sa Tigaon , Camarines Sur;
6. December 22, Learning Journey san mga Barangay Officials hale sa Poblacion, Sta. Elena, Camarines Norte.

Niyan na Enero nan Pebrero, inaasahan ta na maarabut an nagkapera pa na mga LGU’s basi mag-adal san Good Practices nato sa Solid Waste Mangement. An Magarao, Camarines Sur, Bato, Catanduanes, nan Paracale , Camarines Norte, nan iba pa para sa kanira Inception Workshop na kita na mga taga-Biulan an matukdo sa kanira.

An programa ta sa kapalibutan mao niyan an sayo na modelo sa bilog na Pilipinas kun kaya ngane, indadayo na kita nan nakikilala na an Bulan. Dire ini mangyayari kun dire tabi sa kooperasyon nan partisipasyon niyo.

Sa sulod sini na taon, san March 24, pinal na nato in-implemetar an Waste Segregation policy nan an “no- segregation , no- collection policy” san basura. Nan dahil may mga programa kita sa recycling and re-use, an dati na 20 metric tons per day na basura na nakukuwa san mga truck ta, niyan nabawasan na, naging 15 metric tons na lang per day.

Daghanun an mga aktibidades nato sa bilog na taun 2008. Huyaa tabi an mga minasunod:

1. San Marso, inkondukta nato an “Bayabay sa Tinampo” o Information, edication campaign tungkol sa environment programs nato;
2. Pebrero hasta Marso, in-implementar nato an Mayor Helen Poblacion Improvement Program; paayus, palimpiya san mga kanal sa poblacion, pagayun san mga parking areas , pagpintura san mga gutters nan mga poste san ilaw;
3. Inluchar ta man san Marso an Search for the Cleanest, Greenest and Model Poblacion Barangays on Solid Waste Management . Katuyuhan sini na ma-enganyar ta an mga barangay sa poblacion na maghiringuha sa pagpakay-ad man san kanira mag lugar bilang parte san kabilugan na paghinguha nato entero sa municipio. Huyaa tabi an resulta kada bulan batug san iluchar nato ini na pakontest:
Marso: Zone 8, First Place; Zone 1, second; Zone 5, third
Abril: First Place an Zone 8, Zone 4, second; Zone 1, third
Mayo:Zone 8 an First Place; Obrero, second, Zone 5, third
Junio: Zone 8, first; Obrero, second, Zone 4, third

San Hulyo, inbarahin ta ini na mga barangay sa duwa na kategoriya, nan an pag-evaluar, naging quarterly o kada tulo kabulan na.. Category A an entero na Zona san Poblacion; nan Category B an entero na Adjacent Barangays. Kaya mao ini an minasunod na mga resulta:

July, August, September Quarterly evaluation:
Category A: Zone 8 first, Zone 4 second, Zone 5 third;
CategoryB: Obrero first; Sta Remedios second; Managa-naga, third

An para sa 4th Quarter evaluation tabi, October, November nan December,
sa Barangay Night 2009 na nato i-anunsiyo.

4. San Agosto hasta Septyembre, inkondukta nato an duwa ka bulan na Symposium/Infromation drive tungkol sa solid waste management nan global warming and climate change sa mga escuelahan san pobalcion nan roadside barangays

5. San Septyembre, inkondukta san DILG Regional Office an Capability
Building Activity for Bulan Good Practice Project Team sa irarum san DILG GO-FAR Program. Intukduan na an project team ta kun pan-o i-handle san municipio an mga maarabut na bisita sa Bulan.

6. San Octubre 3-4, inkondukta nato an ika-opat na Annual Fiesta sa
Kabubudlan 2008 didto sa Calomagon Ecopark. Labi 5,000 na mga tawo, hale sa mnalaen-laen na lugar sa Bulan an nag-entra sa mga aktibidades nato lalo na an tree-planting activites ta . Nagkaigua man kita sin Laro ng Lahi, Environmental Film showing, overnight camp-out, pa disco nan banal na misa.

Gusto ko tabi pasalamatan an entero na barangay, escuelahan, mga organisasyon nan mga fraternity sa padagus niyo na pakisumayo sa ato programa pangkapalibutan. Nan gusto ko man tabi hatagan onra nan pagpasalamat an Technical Working Group sa pamumuno ni Ms. Kelly Tan kay sira an dako ko na kadanun basi maisulong ko ini na bisyon para sa Bulan.

An goal o katuyuhan nato tabi sini na environment program mao an ” Building a small space of hope in the big wide face of Mother Earth.”


An programa nato sa nutrisyon o pagpakay-ad sa salud san ato mga kabatan-an nakasulod man tabi sa mga departamento san Rural Health Unit, Municipal Social Welfare and Development Office, Municipal Agriculture Office nan koordinado man ini sa Department of Education.

In-appoint ko tabi sa Municipal Nutrition Committee bilang Action Officer mao si Annie Lolos. Siya an nagsusubaybay san entero na aktibidades sini na comitiba.

Sa sulod sini na taun, pareho man san sayo kataon, in monitor san ato Nutrition Committee an status san nutrition san ato mga kabatana-n batug sa pre-school hasta sa elementary level. Kumpleto an mga datos nato hale sa DepEd, MSWDO, RHU nan ini in-eebalwar nato bulan-bulan basi masubaybayan nato an kamutangan san mga bata.

May-on kita na-monitor na 598 pre-schoolers nan 195 na elementary-level pupils na undernourished hale sa 13 na barangay san Bulan.

Batug na Oktubre hasta niyan na Disyembre, nagkondukta kita sin supplemental feeding tolo kabeses an semana para mapakay-ad nato an nutrition status sini na mga bata, nan ini na aktibidad inhihimo nato didto sa Alberto De Castro Elementary School sa Sabang, Zone 2. Naniwala kita na kaipuhan consistent an feeding program para maka-cope up ini na mga bata. May sistema kita sin pagmonitor kun na-attain na nato an obheto.

An municipio san Bulan ungod sa pagpatupad san Over-all Implementation san Philippine Plan of Action for Nutrition. Sa katunayan sayo kita sa mga bungto san probinsiya na positibo an ebalwasyon sa pagpatupad sini. Nan sayo kita sa pinakadiyo an prevalence of malnutrition.

Sayo na grupo na kadanun ta sa comprehensibo na implementasyon san programa mao an BNS o Barangay Nutrition Scholars. May-on kita sin 72 enrolled BNS sa 57 na barangay. Onum na barangay an wara pa BNS. Maski baga nasa subsidiya san barangay ini na mga BNS, alagad, nag-aasiste pa gihapon an municipio sa kanira.

San nakaagi na Disyembre 18, nagkondukta kita sin sayo na feeding program para sa 1,500 na kabatan-an sa Plaza Rizal. Inpapasalamatan ta man tabi an nagkapera na mga kabungto ta na personal nan pribado na nag-pi-feeding sa mga lugar nira. Salamat po sa bulawan niyo na mga boot na madanunan ini na mga undernourished na mga bata. Ingagahuyan ta man an mga kabungto nato, lalu na an mga fraternities nan civic groups o an mga nasa abroad na kabungto na gusto magdanun, open po an municipio sa magiging pagdanun niyo. Ikoordinar lang po nato sa Municipal Nutrition Committee.

San nakaagi na Disyembre 28, binisita kita sin sayo na grupo sin mga Canadian nan Australian Nationals na nagdonar sin weighing scales o timbangan san mga bata. Ini na pakikoordinar sa paagi san kagahuman san Municipal Nutrition Committee.


Sini na taun 2008, inagihan man kita sin mga kalamidad na nangaipo sin aksyon san ato gobierno local, lalo na san Municipal Disaster Coordinating Council o MDCC. San Pebrero , sobra sayo kasemana kita inuran sin makusugon nan naranasan ta an sayo sa pinakadako nan pinakahararum na baha didi sa bungto ta san Pebrero 20 hasta 22. Ini an ikaduwa sa daragkuon na baha na tuminama sa ato sa sulod sin duwa kataun. An sayo nangyari san Mayo 2007.

An kaayadan lang sa naging paghanda nato kay Pebrero 15 pa lang naghinguha na kita makikoordinar sa Provincial Disaster Council nan Pebrero 18, inaktibar ko na an MDCC nan an mga BDCCs. Naging ungod an pabayabay nato sa radio, mobile patrols, BDCCs, nan entero na klase na alarm system inhimu ta.

Dahilan sini, wara kita sin nai-rehistro na namatay dahil sadto na baha. Pero dire nato naibitaran an destroso sa mga pananum, mga negosyo, fishponds, nan mga imprastraktura. Nadanyos an agrikultura nato sa kantidad na 11 milyones pesos, nan sa imprastraktura umabot sa 30 milliones pesos. Daghanun na pamilya an in-ebakwar ta nan inayudahan san MSWD nan MDCC sa mga evacuation centers. Entero an 63 na barangay puro may mga evacues na nairekord. Alagad naging preparado kita sa sitwasyon na ini.

San Hunyo 20-22 uminagi an Bagyong Frank nan san Septyembre an Bagyong Pablo, alagad sa entero na mga maraot na panahun na ini, permi naging preparado an MDCC. Wara sin buhay na nabutang sa peligro dahil sa kahandaan san mga taga-Bulan.

San Nobyembre 14, nasunog an sayo na block kun haen daghan na negosyo an nakatindog. Pasalamat kita sa mga nagresponde na bumbero hale sa iba na bungto, nan lalo na an Bulan Fire Protection Unit nan Bulan Filipino Chinese Chamber of Commerce Fire Brigade nan an manlaen laen na organisasyon na nag-akuder basi dire na ini magkalat sa iba na lugar sa Sona 6.

Sayo sa inhimo nato dahilan sini na paghampang nato san mga kalamidad mao an pag-organisar nato san Bulan Rescue Team na pinamumunuan ni Konsehal Simmy Gerona. Ini na action team kompuesto sin lima katawo na magagahuyan maski nanu na oras kaipuhan lalo na kun panahun sin kalamidad o emerhensiya Ini na grupo may pormal nan propesyonal na training sa disaster situations.. Nan sa koordinasyon sa Pulis, Kabalikat, BEAT, nan MDCC, epektibo ini na grupo na makaayuda kun kaipuhan. Pasalamatan ta man tabi an National Office of Civil Defence dahil sa an Bulan tinagan nira sin duwa na lifeboat na magagamit sa mga emergencia.

An Bulan Rescue Team nakaayuda man sa pag retrieve sadto na unom na bangkay na napadpad didi sa kadagatan san Bulan hale sa Romblon sa lumubog na Princess of the Stars san Sulpicio Lines dahil sa Bagyong Frank.

Sa niyan tabi, lalu nato inpapakusog an koordinasayon nato sa RDCC nan Provincial Disaster Coordinating Council, lalo na ini na in organizar ni Gobernadora Sally Lee na Provincial Public Safety Office.

Sa lado tabi san transportasyon. An Bulan sa niyan may-on na sin dako na volume sin public transport vehicles lalo na sa poblacion. Nakarehistro na kita sin sobra sangribo na pedicabs, 1400 na motorized tricycles, 40 na public utility jeepneys na miembro san asosasyon didi sa Bulan, 12 na minibuses, 10 na aircon vans, nan poco mas o menus, 30 na manila bound buses, Idagdag pa didi an ginatos na mga single motorbikes, mga bisikleta nan mga private vehicles nan trucks. May-on man mga kolorum na mga sakayan na ingagahuyan nato na magparehistro na san kanira mga sakayan. San 2005, nakarekord kita sin 199 na aksidente, nan san 2006, 225 na aksidente sa tinampo , kadaghanan sa single na motor nan tricycle. Nan kada taun nagdadagdag ini na statistika sin aksidente.

Sa niyan, mahigpit kita sa pag-implemntar san Annual Orientation Seminar para sa mga nagkukuwa sin MTOP o MPOP. Dire ta in tatagan prangkisa an mga nasa tricycle o padyak na wara sini na seminar. Kaya kun wara sin permit an sakayan san mga nagpapasada puwede ini masita dahil sa pagiging kolorum. Ikatolong taun na ini na inhihimo ta.
Sayo pa sa katuyuhan sini na seminar an basi makaaram an mga drivers ta sin traffic rules and regulations nan makaibitar sa aksidente.

San Disyembre 2-5, nagpakondukta ako sin opat kaadlaw na seminar training workshop para sa treinta na tanods san poblacion, onum na traffic officers, mga pulis na naka-assign sa traffic section nan mga empleyado san municipio. An nagtukdo sa kanira sayo na eksperto hale sa LTO. Sa Enero niyan na masunod na taun, pormal na matrabaho na tabi an traffic management team nato sa poblacion, basi tabi maging trangkilo nan disiplinado an saato trapiko.

Gusto ko man tabi ireport sa iyo na ini baga na paradahan san mga traysikol ta sa hampang san Botika Mayralda, hampang san Diamond Bakery, hampang san Plaza Rizal nan sa may kara Dopols, inpaayus man tabi nato yuon bilang parte san ato programa sa mas bisay na pagparada. Kun mahuman na tabi an wet market section, ibabalyo ko na tabi entero ini na mga paratinda didi sa almacen ni Mr Bina Yu, nan ipapahingayad ko man nan pagayunon an mga paradahan san mga paratraysikol duon. Pati na tabi yadto na sa may Zone 6 area. Sayo man ini sa mga magayun na plano na naisip ni Konsehal Dondon De Castro bilang Chairman san Committee on Public Utilities., nan gusto ko maimplementar nato ini sa 2009. Sa otro taun, magiging magayun na yuon na lugar sa may paradahan san relanse apesar na mas dire na peligroso sa mga pedestrians nan motorista nato.


Madagdag pa ako sin report tungkol sa mga Social Services Program, puwera san mga namensiyonar ko na kanina.
Kun iisipon baga tabi, entero ini na mga programa nato puro social services, o mga programa para sa tawo, particular para sa mga taga-Bulan.

Pilosopiya political san ako Administrasyon na , “Man is the center of all development”. Kaya ngane tabi, sa abut san kakayahan san municipio, entero an programa nato puro para sa kaayadan san mga taga-Bulan.

1. Sa paagi san Department of Environment and Natural Resources, nan sa ayuda sa pagproceso san ato Tasador Municipal o Assessor’s Office, narealizar nato an pagdistribuer sa programang “Handog Titulo Program” sin 600 hektaryas na ingod sa Barangay Sagrada nan Quezon para sa 275 na recipients;
2. Inasistehan san municipio an mga residentes san Barangay Somagungsong para sa kanira socialized resettlement site para sa 210 na lote;
3. Sa lado san social care san MSWDO, may nai-rekord sa municipio na 18 na kaso sin Children in Conflict with the Law o mga bata na delinquente, inasikaso ini san mga personnel ta basi madanunan an mga bata na ini segun sa Child and Youth Welfare Code.
4. Sa lado san Women Welfare Program, may naireklamo sa municipio na 31 na kaso sin pang-abuso sa kababayehan, 19 an physically battered women., 7 na kaso sin economic abuse, 5 na kaso sin emotional and psychological abuse. Tolo na sini an nasang-atan ta sin kaso dahil sa pagmaltrato sin babaye. Inpapatanidan ta an sin-o man na ugali an mag-pakulog babaye o asawa o bata na dire maalang-alang an gobierno local na idemanda an sino man na naglalabag san batas sa pagprotehir san kababayehan.
5. Sa problema sin pang-abuso sa mga kabatan-an , nakarecibe kita sin 34 na kaso sin pang-aabuso sa mga bata; 13 na kaso sin rape, 8 an insang-atan na kaso, 5 an nasa imbestigasyon; sa kaso sin acts of lasciviousness o pangbastos sin bata , may 6 na recorded, nagsang-at na kita sin sayo na kaso, 5 an nasa proceso; sa kaso sin pagpakulog bata, 9 an naireklamo, 1 an may kaso; sa kaso sin trafficking, 6 na hale sa Matnog an inbalik ta sa Matnog for referral sa kanira MSWDO. In papadumdum nato an sino man na tawo na mang-abuso bata, lalo na kun kapamilya, na dire kami mapahunod sa iyo kun an kaayadan san bata an nakataya.
6. Sa lado man sin paghatag mga ayuda pinansiyal sa mga nangaipo: 1,173 katawo an nagrani sa ako opisina para ma-ayo sin mga ayuda medical, pangpalubong, nan iba pa na asistensiya na nagkakantidad sin 1,485,245 pesos; Para sa Assistance to Individuals in Crisis Situation o AICS, nakahatag kita para sa 230 katawo sin 77,675 pesos;
7. Sa serbisyo san truck sa mga burial services, nakapahudam kita san sakayan sin 135 na beses;
8. Sa lado san Senior Citizens, padagus an saato pagimplementar san Senior Citizens Act, kun haen nag-iisyu kita sin Senior Citizens Discount Booklet nan IDs para sa mga benepisyo san mga kagurangan ta. Sa niyan naka-isyu na kita suon na mga papeles para sa 3,185 katawo . Organizado ta naman an harus entero na mga senior citizens sa kada barangay. Si dati Konsehal Joe Tan an in-appoint ko na OSCA chairman o Office of the Senior Citizens Affairs.


An opisina san Civil Registrar may-on man mga programa basi mapakay-ad nato an civil registration san mga taga-Bulan. Batug na Enero hasta Disyembre 2 sini na taon, nakaisyu an opisina sin sertipiko para sa 2,095 na mga bag-ong panganak na babies, 228 na kinasal, nan 478 an binawian sin buhay sa mga taga-Bulan. An presente ta na populasyon nasa poco mas o menos 95,000 katawo na.

Nagkondukta man sin mga Mobile Activities an LCR basi makakadto an opisina sa mga barangay nan makadanun sa civil registration. An mga lugar na nabisita san LCR mao an mga Barangay san Obrero, Namo, Calomagon, Zone 4, Zone 6, Padre Diaz, Managanaga, Zone 2, Beguin, San Isidro, Nasuje. Nagpa-Mass Wedding kita sa Calomagon san Mayo.


An Sangguniang Bayan sayo sa dako na kadanun san ako Opisisna nan san mga departamento sa paghimo sin mga programa san Gobierno Lokal sa paagi sin mga kaipuhan na lehislasyones o mga batas-lokal. Ini sa pamumuno san ato Vice-Mayor na si Honorable Manuel Gogola.

Sa sulod sini na taun, nakahimu nan nakapasar an Sangguniang Bayan sin 68 na mga resolusyunes nan 9 na ordinansa. Presente man sira naghihimu sin mga pag-adal para sa pag rebisa san Municipal Revenue Code nan Comprehensive Land Use Plan.

Basi mapakay-ad lalo an kanira mga pagtrabaho sa sulod san Konseho, ini na mga miembros san Sangguniang Bayan nagpakondukta para sa kanira kaayadan sa trabaho sin sayo na Training -Workshop on Parliamentary Procedures and Administrative Investigation san nakaagi na Oktubre 20-21. Ini inasistehan san ato DILG Office.


San Disyembre 17, eksakto sangtaon na san abrihan nan mag-operate na an Bulan Integrated Terminal.

Ini na terminal sin mga bus, sayo baga na plano segun sa Urban Expansion Program san Municipio , sa dahilan na nag-dadako an bungto ta nan kaipuhan ta na i-plano an paghiwas nan pagdako san poblacion. Sa sulod sin 10 o 20 anyos batug niyan, ini na presente na poblacion maiswag na an development paluwas san Banuang Daan River . Sayo pa, maski diin kita na ciudad o bungto magkadto, kadaghanan san kanira terminal yadto na sa luwas san boundary san poblacion o sentro, Sayo ini na long term-planning na nangaipo sin pagsabut san ato mga kabungto.

Batug na iplano nan intindog hasta na mag-operate na ini, naging kontrobersiyal ini na proyekto. Sa katunayan, an mga tawo na dire naruyag sini lalo na an mga nasa lado san opsisyon sa politika local nagsang-at sin kaso o reklamo kontra sa ako bilang mayor.

San Oktubre 2007, san sayo kataun, kinasuhan ako san mga nagpetisyon, sa pamumuno ni Atty Redentor Guyala nan Albino Guyala, kaupod an siyam na iba pa sin kaso sibil na mandamus, temporary restraining order nan writ of preliminary injunction sa Regional Trial Court Branch 65. Alagad san Enero 10, 2008, binasura san Korte ini na kaso nira kontra sa ako. An hinimo nira nagsang-at gihapon sin Motion for Reconsideration. San Abril 10, 2008, In orderan ako san Korte na maghatag sin sinumpaan na kasuratan na entero an papeles san Terminal in sumiter ko na sa COA o Commision on Audit. In himo ko tabi ini.

Pakatapus sini na order san Korte, nagsang-at gihapon ini na mga kalaban mi sin panibag-o na Motion to Suspend Operation of Bulan Central Bus Terminal sadto mismo na Abril niyan na taon. Dinagdagan pa nira ini sin sayo na klase sin supplemental petition para sa COA. Alagad san Oktubre 20 niyan na taon, binasura na naman san Korte an kanira Motion to Suspend Operation san Terminal, pero tinugutan sira na marekesa an mga papeles sa COA tungkol sa Terminal. Komo wara man kami intatago, kumporme ako sini na desisyon.

Pero dire pa sira nakuntento san desisyon san Korte san Oktubre 20, nagsang-at gihapon ini na mga nagpetisyon sin sayo na Motion for Partial Reconsideration. Alagad, san nakaagi na Disyembre 12, binasura na naman san Korte an kanira petisyon.

Dire ko aram kun san-o man lang ini maurudong na mga tawo, an imud ko ngane dire ini maurudong. kaya ako man preparado sa paghampang sa kanira. Aram ko na an permi motibo sini politika . Kunsabagay sayo kita na demokratiko na nasyon, nan may derecho man sira maghaput maski hanggang sa Korte Suprema. Alagad, naoogma ako na maski porupano maaram an Korte ta maghatag sin desisyon nan hustisya nan ini na mga petisyon nira ibarasura san Korte.

Sa niyan tabi, fully operational na an Terminal ta. Otsenta porsyento san mga nag-aagi didi mga hale sa Isla san Ticao nan Masbate Mainland. Nan daghanun na na positibo na karanasan o pangyayari an ato nairekord. Mas organizado, mas trangkilo, mas malinig, mas kumbeniente, mas disiplinado an transport system nato dahil sa terminal. Tutuo na may mga nai-encuentro pa kita na mga problema o may narerecibe pa kita na mga reklamo, pero insigida nato ini inaaktibaran, lalo na san Terminal Management nan kapulisan ta. Sangtaun pa lang tabi ini nan kun baga sa tawo, bataonun pa, pero, maski ngane sa niyan pa lang in-place na an entero ta na kaipuhan para sa kaayadan san mga nagbibiyahe nato na mga kabungto nan kapuwa kataraning na bungto. Maabut an oras na lalo nato ma-iimprove an sistema nato sa Terminal. Mismo an mga tag-ibang lugar na apresyar sa ato dahilan sa inhihimo ta sa terminal. Dire ko na tabi isaysay pa an mga positive records nato kay halabaon ini.

Batug san itindog an terminal, nakarehistro na kita sin poco mas o menus 300,000 mil katawo na naggamit paluwas nan pasulod san terminal. Nakapadispatsa na kita sin poco mas o menos 8,500 na biyahe paManila puwera pa san biyahe hale Manila, nan nakalikom na kita sin gross income na 2.6 milyon pesos. Maabut an panahun na marerealizar nato na mayad an foresight o pananaw sa puturo san ato mga lideres sini na bungto.


Daghanun pa tabi an gusto ko ipaabut na accomplishments san Administrasyon ko, pero insumada ko lang an mga sa paniwala ko mga importante na puntos na dapat maaraman tabi niyo sa paagi sini na Report.

Bilang lider, ina nan mayor san padaba ta na komunidad, pagsadire niyo ako. Nan ini inpanuga ko sa iyo sa kampanya, nan oro-adlaw ko indudumdum. Nan ini inpapanindugan ko. May mga panahun na sa katrangkiluhan san ako pagturog kun katutnga may napukaw sa ako sa balay kay may nangaipo san desisyon ko o aksyon ko bilang lider. May mga panahun na nadesisyon ako na aram ko may makukulugan sin buot lalo na kun kaapin sa politika o parientes, alagad inpipiyongan ko ini kun kaayadan san kadaghanan o san bungto an nakataya. May mga panahun na habu na magkiwa san lawas ko kay pagal na ako maghapun sa opisina pero napirit ako na himuon yuon na trabaho dahil obligasyon ko bilang lider nan mayor. Wara man tabi sin Mayor na otso oras lang an adlaw para sa trabaho pareho san ordinaryo na empleyado.. Magurang ako san bungto ta nan an sayo na magurang dapat aligmata sa pangaipo san kaniya pamilya.

Kaya ngane, nahiyom na lang ako , kun may mga tawo, na dahil sa politika, an paghuna mo sira lang an maaram magmakulog sa komunidad . As if patriotism and love for community is exclusive!. Didi ko naimud nan nareparo an ati san politika na may mga nagkapira na tawo na dahil gusto man magpakila na padaba nira an komunidad hihimuon an entero na ratakon, dustaon nan pakaraoton ka. PERO, didi ko man naimud nan namatean an rinibo na mga taga-Bulan, bata nan gurang, pobre nan mayaman, na silensyo na nagpapadaba sini na bungto nato sa paagi sin pagpartisipar sa mga programa nan mga aktibidades san komunidad.

Dire tabi ako nagrereklamo o nag-aagrangay sa gub-at san responsibilidad nan obligasyon san katungdan na intiwala, inkumpiar nan inhunod niyo sa ako. Gusto ko ipaliwanag na kun may mga kakulangan man kami na opisyales niyo, o ako bilang mayor niyo, an saiyo pagsabut nan pagpasensiya o dispensa an inaayo namo. Abierto tabi an saako opisisna sa mga agrangay man niyo tungkol sa amo kakulangan. Naniwala ako na mas may bunga na dianis an dialogo kaysa komprontasyon nan pakihiran o pakaraot..

Naging tradisyon na didi sa bungto ta, batug san mag-ingkod mayor si Guiming nan magsalida man ako, an municipio nato an sponsor san New Year’s Eve Mass sa simbahan. Sa atubangan san Altar nan sa hampang niyo entero, nagpapakumbaba kami sa mga kakulangan , kaluyahan, mga imperfeksiyon namo bilang lider sin sayo na komunidad. Nan permi kami naayo pangadye hale sa iyo na gabayan kami sin sayo na solomonic wisdom para sa Bulan.

Sa solod sin 12 y media kataon, batug san 1995, intugutan niyo kami sin pambihira na tiwala sa pagrenda san komunidad ta. Inpapaisi tabi namo kamu na dire namo yuon insasayang na tiwala niyo. Gusto namo makabilin sin sayo na legasiya sin liderato na may onra nan integridad lalo na para sa mga kabatan-an nato didi sa Bulan.

Bag-o tabi ako magtapos sini na Report, imbitaran ko tabi kamo sa tradisyonal na New Year’s Eve Fireworks Display pakatapos san New Year’s Mass na i-sponsoran san Gobierno Lokal. Makadto tabi kirita pakatapos san Misa sa may Pier 2, dire na sa Plaza, kay basi maibitaran ta an aksidente o sunog. Puwede man kita mag-imud sa may Pier Uno. Matatan-aw man ini na fireworks display hale sa baybayon san Zona 2 pakadto sa may Zona 7.

Asahan po niyo na padagus an pagpadaba namo sa komunidad ta. Wara madanun sa bungto ta kundi kirita.

Sa ngaran san ako Pamilya, ini an saiyo mayor, HELEN DE CASTRO, nagpapakumbaba tabi sa iyo. Inpapaabut ko tabi an sayo na Maogmang Pasko nan pangadye ta an Progresibong Bag-ong Taon 2009!

2008 Year-End Report Coming Soon

Submitted on 2008/12/11 at 9:38am


Please watch out for the 2008 Year-end Report to the People of Bulan by Mayor Helen C. De Castro.We shall post the Annual Report thru this site before the end of December.

The report shall cover all the accomplishments of the De Castro Administration for the year 2008.

Merry Christmas and a Happy New Year to all!


Submitted on 2008/12/11 at 9:34am
Press Release
Local Government Unit of Bulan


Bulan, Sorsogon, November 21, 2008


 The League of Municipalities of the Philippines (LMP) cited Mayor Helen C. De Castro of Bulan, Sorsogon as one of the Most Outstanding Mayors in the Philippines in the area of ecological protection during the League’s 2008 General Assembly at the Manila Hotel on November 19-21, 2008. Vice-President Noli De Castro, representing President Gloria Macapagal-Arroyo presented Mayor De Castro a Special LMP Medallion and a Plaque of Commendation for her efforts.

In 2004, Mayor De Castro, full of vision and zeal for the environment, launched her Solid Waste Management Program, and this led to the institutionalization of the town’s annual Feast of the Mountains and the establishment of the Bulan Ecological Park out of the once municipal garbage site. This site is now becoming a model for other communities.. Early this year, the Municipality of Bulan was awarded the GO-FAR award by no less than DILG Secretary Ronaldo Puno. Bulan is now a replicating LGU nationwide. Last year, Bulan was a Saringaya Awardee of Bicol. It can be recalled that the De Castro Administration, since the time of former mayor Guillermo De Castro, has already been a consistent winner in regional and national awards on the environment. The incumbent mayor is continuing this legacy.

The LMP is composed of all the more than 1,500 municipalities in the country, represented by their mayors. This year’s general assembly feted about twenty municipalities with trailblazing and innovative programs, and Bulan is one of them. (PIO, T. Gilana)


Press Release

By  Tonyboy ( PIO, LGU-Bulan)

Bulan, Sorsogon – October is declared as the Month in honoring the Elderly, and the Bulan Senior Citizens, responding to the call for activeliness in community undertaking, came in big numbers representing various Senior Citizens’ groups.

The Office of the Senior Citizen Affairs (OSCA), headed by former Councilor Joe Tan, under the supervision of the MSWDO and the Office of the Mayor, prepared several activities for the Month for Elders. It was also supported by various Senior Citizen Organizations like the BASCA, headed by Mr. Jose Jolloso, Veterans Post-Bulan Chapter, headed by Mr. Florentino Loilo, GRETA under Mrs. Benita Guan and the FSCAP under the leadership of Mrs. Nelly Diesta. This year’s theme is “Mga Senior Citizens, puwede pa makadanon sa pag-unhan san Bulan” (Senior Citizens, contributors to Bulan’s progress).

On October 4, during the Fiesta sa Kabubudlan, the elderly came and joined the Tree Planting activities at the Eco park.

On October 6, 800 undernourished children were attended to by the elders as they conducted a feeding program at the Bulan Freedom Park.

On October 11, the Bulan Lions Club helped in ECG examinations for the elderly at the Pawa Hospital.

On October 14, some 800 elderly came for the medical and dental activities intended for them at the Sabang Park, sponsored by the LGU. Mayor Helen De Castro, in a gesture of goodwill, also provided snacks for all of them. Present to extend medical assistance were Dr. Ludovic Tan, Dr. Tita Fe Palad, Dr. San Jose, Dr. James Apin, Dr. Estrella Payoyo, Dr. Kates Rebustillo and Councilor-dentist Jolife Dellomas, Dr. Visconde and Dr. Marilou Jimenez. The Bulan Rural Health Unit also assisted.

During the Culminating Activity on October 18, a HATAW physical exercises were rendered by the Senior Citizen. It was lead by Mrs. Anilin Diaz. Also present during the program, were Mayor Baby De Castro, Kgd. Dondon De Castro, Kgd. Joey Guban, Kgd. Goto Geronga and Kgd. Jolife Dellomas.

Mayor Helen De Castro has been greatly supportive of the senior citizen sector, especially thru the OSCA. (PIO, LGU-Bulan)

From Mayor’s 2007 Report to the People of Bulan, 2008/10/23 at 5:46 AM

Bulan Airport Project-related Information

pal plane

  • The Bulan Airport in Sorsogon is a P15-million project that will provide tourists better access to the famous Butanding or whale sharks. The parcellary survey is already complete, while the runway upgrading is in the bidding stage and right-of-way acquisition is ongoing. Target completion date of the whole project is in 2008. See SONA 2007 Executive Summary/ Technical Report for other national projects.
  • P300-M domestic airport to rise in southern tip of Luzon . For Full Report Visit sorsogonweb.com.
  • Learn to know more about  Jose G. Solis, Representative, Sorsogon, 2nd District. Chairperson Bicol Recovery And Economic Development. See his Profile.
  • Airport Development News by ACI World
  • Bulan Airport Satellite Photo
  • Bulan Sorsogon Airport Map Satellite Photo
  • Bulan Airport Development Project 2008 DOTC Invitation To Bid
  • For now, listen to  Radyo Patrol Bulan – with guest Congressman Solis _Interview
Or  if you are in possession of any information related to  Bulan Airport project, please don’t hesitate to post it here.
jun asuncion
Bulan Observer
Recently posted additional informations: 

from atty. benji

P300-M domestic airport to rise in southern tip of Luzon

By Danny Calleja

BULAN, Sorsogon—A P300-million commercial air transport hub will soon rise at a vast plain of this prime coastal town as one component of the government’s P15.5-billion eight-airport project set for completion this year.

It will be called the Bulan Domestic Airport and preparations for the full-blown implementation of this project such as site and right-of-way acquisitions and architectural surveys, among others, have been completed and “we are only awaiting the initial release of funds so that the construction proper is started,” Sorsogon Second District Rep. Jose Solis said over the weekend.

Once completed and made operational, this facility will formalize Bicol’s entry into the five super regions in the country with enhanced competitive advantages in terms of tourism and efficient mode of transport for goods and passengers, Solis said.

This eight-airport project that includes one in Casiguran, Quezon; Kalibo, Aklan; Iloilo; Bacolod; Western Visayas; Siargao, Ozamis and Cotabato is part of the 31 priority airport projects costing P94.37 billion that are targeted to be completed by 2011 under the government’s Medium-Term Public Investment Program (MTPIP).

Under this program, 10 new airports would be constructed and 21 others would be improved as among the social paybacks from the implementation of fiscal and other economic reforms of the Arroyo administration, Solis said.

At least 16 of them are in the Central Philippines, six in the North Luzon Agribusiness Quadrangle, seven in Mindanao and two in the Luzon Urban Beltway that would improve the transport of agricultural products and provide access to key tourism destinations nationwide, he said.

Insofar as Bicol region is concerned, Solis said Bulan Airport would not only decongest the existing Legazpi Domestic Airport in Albay but serve as the main facility for air cargoes and passengers coming in and going out of Sorsogon and Ticao Island of Masbate.

*Source: Business Mirror