Asuncion Paintings at the National Museum of Art

The Bangko Sentral Ng Pilipinas has loaned its collection of the Asuncion Artists’ Paintings to the National Museum of Art and are now available for viewing until December 2018.

This is a sensation as it includes the portrait of our patriarch Ming Mong Lo, also known us Jose Molo, a Chinese immigrant whose daughter, Maria de La Paz, became the wife of Mariano Asuncion, Sr. Ming Mong Lo is the common ancestor of the Paterno and Asuncion families of today. This portrait was done by Severino Flavier Pablo (1805- 1875), a contemporary of our own Justiniano Asuncion (1816-1896).

Here is the pdf. list  artworks to be showcased in this exhibition as provided to us by REGINA MERCEDES C. CRUZ ,Special Services Group Corporate Affairs Office
Bangko Sentral ng Pilipinas A. Mabini Street, Malate, Manila 1004

BSP Coll Asuncion paintings at NM

Art & Family: The Asuncion Legacy

Ayala Museum, with the support of Bench, DivinaLaw, Araneta & Faustino Law Offices, and AuraStrat, will be presenting an exhibition of 19th century paintings, illustrations, and sculptures by preeminent Filipino artists of the time, the brothers Justiniano, Leoncio, and Mariano Asuncion.

Entitled Art and Family: The Asuncion Legacy, the exhibition will be on display at Ayala Museum’s Third Floor Galleries and will run from 8 August 2017 to 14 January 2018.

Justiniano Asuncion
Portrait of Filomena Asuncion
Oil on canvas
81 x 61.5 cm.
Dr. Eleuterio Pascual Collection

Selected works include paintings and sculptures, miniatures, medallions, portraits, and watercolor illustrations by the aforementioned artists loaned from both private and institutional collections.  Many are commissioned by the artist’s patrons and families and showcase both popular religious and secular motifs of the time.





The union of Mariano Asumpcion and Maria dela Paz Molo de San Agustin of Manila produced 12 children: Manuel (born 1732); Antonio (1794); Victoria (1796); Mamerta (1789); Justo (1800); Mariano(1802); Epifanio (1806); Ambrosio (1808); Pascuala (1811); Leoncio (1813); Justiniano (1816); and Canuta (1819),  who had devoted their lives to the arts through paintings and sculpture.  As a big family, art kept them a closely knit clan. Many of the original works of the Asuncion family have been lost through fire, earthquakes, floods, and wars.

The descendants hold regular meetings and reunions and have initiated this exhibition to honor the memory and legacy of the Asuncion family, whose works are held in high esteem in Philippine art history.

Mariano Asuncion (1802-1888) is the eldest of the featured artists and enjoyed a wide patronage of religious clientele. His subjects were mostly about the miracles of saints, the Passion of Christ and images of the Virgin Mary. His works are compared to Italian painters of the 13th – 15th centuries. Leoncio Asuncion(1813-1888) is considered as the Father of Modern Religious Sculpture. He is remembered for his santos made of ivory and wood. Justiniano Asuncion (1816-1896), fondly remembered as Kapitan Ting after having served as cabeza de barangay of Sta. Cruz, Manila, in 1853, was a painter known for his portraits. Aside from exposure from practicing artists in his family, he also received artistic training under Damian Domingo (1796-1834) noted painter of portraits, miniatures and religious imagery, who established an art school in Tondo in 1821.

Additional support for this exhibition was provided by Via Mare. Talks and activities will be scheduled during the exhibition run and will be announced through Ayala Museum’s website and social media channels.

For more information, visit or call (632) 759 82 88 or email

Art and Family: The Asuncion Legacy

THE Ayala Museum presents an exhibition of 19th century paintings, illustrations, and sculptures by the pre-eminent Filipino artists of the time, the brothers Justiniano, Leoncio, and Mariano Asuncion. Entitled Art and Family: The Asuncion Legacy, the exhibit will be on display at the museum’s 3rd floor Galleries from Aug. 8 to Jan. 14. Selected works include paintings and sculptures, miniatures, medallions, portraits, and watercolor illustrations. Talks and activities will be scheduled during the exhibition run and will be announced through Ayala Museum’s Website and social media channels.

asuncion legacy



(© 2016 Journal GlobaLinks)

NARITA, Japan (JGL) – I was on my way to Chicago, Illinois when I got a PM (private message) on my Facebook account that my cousin’s husband was gunned down because he refused to give up his dream to become a councilor in the municipality of Matnog, Sorsogon.



Seven bullets from a .45 pistol were pumped in various parts of the body of Cayetano “Onoy” G. Oro, Jr., 58, an UNA candidate, by two men, who fled after his killing in front of the house of Barangay Captain Nelson Gacis in Pawa, Matnog at about 6:20 p.m. on April 25. 

I felt guilty because I was in Matnog a few days before the shooting for about five hours while I was writing a story for my outlets in one of the Internet cafes there. But I forgot to ask Onoy’s uncle, retired Matnog policeman Nonoy M. Garra, for me to talk to Onoy.

Onoy’s death followed the broad daylight shooting of Onoy’s uncle, also a retired policeman Virgilio “Bilyong” Garra, who was also gunned down after losing his election as Matnog councilor in the 2013 elections.

Like Onoy’s death, Bilyong death was also attributed to the “people’s justice” promoted by the New People’s Army (NPA’s).

In other words, Onoy’s death will be an unsolved crime again — a perfect crime, where killers will never be brought to justice – like Bilyong’s.

Will this murder of impunity stop if Mayor Duterte were elected president on Monday, May 9?

It remains to be seen.

I am not a big fan of Mayor Duterte, in fact I am leaning on voting for the Gobyernong may Puso, but if Duterte wins and make good his threat to pulverize the criminals, like the killers of Onoy and Bilyong, I might warm up to Duterte’s Death Squad (DDS).

Like Hitler’s SS (Schutzstaffel) or Marcos’ Metrocom Intelligence and Security Group (MISG) or Metrocom Strike Force (MSF), who could not shoot straight, President Duterte’s Death Squad (DDS) should still give killers of Onoy and Bilyong a day in court before DDS take matters into their own hands.

These killers should hope and pray that Mayor Duterte does not win on Monday.




 The NPA’s had already claimed responsibility for the killing of Bilyong because they alleged Bilyong was pushing drugs. But the NPA’s brand of justice is spotty. If the hierarchy of NPA’s only investigated Bilyong first before killing him, they would learn that their intelligence information was flawed.

Bilyong could not have sold drugs because he did not even have money to buy medicine to cure his big boil on his neck. (Please note the towel covering his boil in this photo).

The Sorsogon Philippine National Police cannot go after the NPA’s even after the NPA’s claimed responsibility for the killing of Bilyong because the PNP said the relatives of Bilyong refused to file a complaint. Can you believe the alibi of the PNP? Who of the relatives in their right mind would file a complaint against the NPA’s when the PNP could not even provide protection to my relatives?


 When there is dead body, a good police agency can motu proprio (on his own impulse) conduct a criminal investigation even if there is no complainant. The dead body is considered “evidence,” a “smoking gun.” Why wait for the scared complainant to come forward when the government under the Constitutional doctrine of “parens patriae” can extend protection to the victims of crime by prosecuting the criminals?

I’ve been prodding the relatives of Bilyong to sue the NPA’s but my relatives were hesitant to do so, because they feared they would be the next victims of NPA’s.

True enough, their fear and apprehension unfolded before their very eyes when Onoy was killed and the killing was attributed yet again to the usual suspects – the NPA’s.

But Onoy was not even a suspected drug pusher either, nor a common criminal. Onoy just wanted to make his dream as an elected municipal councilor come true.

Where is the outrage of the community?

But I have a feeling the NPA’s are terrorizing the peace-loving people of Matnog, the birthplace of my mother, because the NPA’s are conspiring with or are being coddled by local municipal officials of Matnog and Sorsogon provincial officials.

When the death of Bilyong was brought up two years ago in my conversation with Matnog Mayor Emilio G. Ubaldo, Mayor Ubaldo was silent. (Please see my photo with Mayor Ubaldo.)

According to grape vines when Bilyong ran for councilor in Matnog, Mayor Ubaldo felt threatened by Bilyong’s candidacy.


 How can Bilyong become a threat to Mayor Ubaldo? Bilyong is as poor as a rat. His pension as a retired policeman was not even enough to feed himself. Bilyong did not even have money to buy medicine to cure the big boil on his neck. My sister and nephew gave Bilyong money to buy medicine to cure his boil but Bilyong saved the money for himself so he could keep his small business going while he endured the pain.

Bilyong obviously did not profit from his business because when he was gunned down, his boil was still sticking on his neck and was even growing!

And I surmise, Mayor Ubaldo also felt threatened by Onoy.

Bilyong and Onoy were only running for lowly municipal councilors. Why will Mayor Ubaldo feel threatened?


The Mayor (left) with the author Josep G. Lariosa

Mayor Ubaldo has been the undisputed political warlord in Matnog. Bilyong and Onoy were not even challenging him. Why doesn’t he let other people run for office in Matnog so they can also serve the people, like Bilyong’s granduncle, the late Lamberto “Papa Titong” G. Garra, who was a long-time outstanding councilor of Matnog with unblemished record?

Bilyong’s father, Jose “Papa Tote” G. Garra, was also a long-time municipal secretary of Matnog and was never involved in corruption.


 As for the NPA’s, who are extorting money from politicians by demanding “permit to campaign (PTC),” I suggest the government human rights commission (HRC) should prosecute these NPA’s. Reward money should be given to anonymous tipsters, who can give information of the extortion activities of the NPA’s to the HRC so the NPA’s do not know the anonymous tipster and the NPA’s do not know whom to retaliate against.

In the first district of Sorsogon, NPA’s demanded and was granted P1.2-M (US$26,666) by candidate running for congress while NPA’s demanded but was rejected when they demanded P500,000 (US$11,111) from a gubernatorial candidate (Eric Dioneda) of Duterte’s PDP-Laban party because the candidate does not have money. Eric Dioneda is the son of Sorsogon City mayoral candidate Leovic Dioneda, who died of heat stroke last week. Leovic will be replaced (or substituted) by his eldest daughter, Jo Abegail “Bem” Dioneda.

Onoy is going to be replaced (or substituted) by his sibling.

Another Sorsogon gubernatorial candidate, Bobby M. Reyes, who is running as an independent supporting Grace Poe, said he does not have money to pay the PTC to the NPA’s but he will focus his campaign on airwaves (radio/TV/social media) and print media so his message can hopefully reach out to the areas under the influence of the NPA’s.

If NPA’s extortion activities weaken because of the reward money, then reward money should also be given to anonymous tipsters of terrorists groups, like Abu Sayyaf.

In the case of jueteng lords, these jueteng lords should pay taxes to the Philippine government because they are using the transportation and communication lines and other facilities set up by the Philippine government. (

Asuncion kin reunion

by jun asun*

To all Asuncion relatives:

There will be a reunion on August 15 at 24 Times Street as requested by Sor Marissa Asuncion to celebrate the Feast of La Asuncion de Nuestra Seniora.

There will be a 6:30 pm mass followed by dinner. It will be a potluck.

For more Info, please contact Ed Rojas or Malou Asuncion.

*Thanks Ed and Malou for the Info! I wish you all a happy get-together.- jun asun

Atty. K. Digno M. Asuncion

by Eduardo C. Rojas 

Today at 8:36 AM
My fellow Asuncion relatives, just saw this post of cousin Elcee’s FB.  Elcee is our second cousin (my generation though Elcee and her sibling Architect K Digno are younger).  Their dad K. Digno Asuncion is the first cousin of our mom (generation of Gracia Asuncion Carrillo Rojas & Corazon Asuncion Carrillo Galang).  Atty K Digno’s dad, Kenerino (married to Leonor Manas) is the sibling of our grandmother Guia Asuncion Carrillo (same generation as Consuelo Asuncion Intengan, Adonis Asuncion, Jacobo Asuncion, Rodolfo Asuncion, ..).  Malou & brother Andres “Jun”Asuncion’s line comes from Adonis, Sor Marissa Asuncion & sis Sor Naty come from Jacobo, Grace – Ann Grey – Monina – Ronivic – Rollie came from Dr Ronnie Asuncion, whose dad Rodolfo (married to Monica Gerona) is the brother of our grandmother Guia Asuncion.


Elcee Asuncion Villa

14 hrs ·

Our father, Atty. K. Digno M Asuncion, passed away peacefully in Manila today, May 12th – just as his wife and 5 children were taking Leone Giulio to the crematorium in Italy. He was surrounded by his loving in-laws and grandchildren. It is bittersweet that we lost 2 people we love within a week of each other. But now we know that we have 2 angels in heaven who are toasting us right now with their fav beer. We love you Dad. You taught us so much. You loved us so much.


To Elcee,  Ding and Families:

We would like to express our sincere  condolences on the passing away of your father Atty. K. Digno Asuncion. Tears on earth, joy in heaven.

jun asuncion + Family and Bulan Observer




Asuncion Clan Reunion 2013

“Kita Kits Muli Tayo”


WHEN:      April 6, 2013 @ 4:00pm onwards

WHERE:   #18 Collins ST. Dona Faustina I

                  Culliat, Quezon City

                  Atty. Godofredo Asuncion‘s

                  Residence and  Clubhouse                    

Pls. call :     

Lota  Asuncion Abella-  

Atty. Nina Asuncion- 

Atty. Edgar Asuncion- 

Mary Anne  Asuncion Gray-

Pls. coordinate with  Lota A. Abella for the Food

Pls. bring gifts for the raffle and games.



by Ma. Salve Lomero
As you all know, Year 2012 is the Bulan Reunion’s Silver Anniversary…..a very important milestone in our group’s history! 
A “SAVE THE DATE” flyer was sent to you previously with information on the celebration planned in the Washington D.C. Metro area.  It’s now only 68 Days and counting until the big event……….! Woohoo!!!

Attached is your Invitation, along with attachments (listed below)!   We hope most of you, if not all, can come and be a witness to this historic event.  Please forward this Invitation and all attachments to others who may be interested and/or are not included in the list of addressee above.


    1.  The deadline for receipt of paid reservations to the Dinner-Dance is Tuesday, June 14, 2012.

    2.  The attire for the Dinner-Dance is semi-formal.     3.  There is a 5:00 P.M. mass on Saturday at Our Lady of Good Counsel Church. Some of you may choose to go Mass first and then proceed to the Dinner-Dance after.

    4.  Beer and wine will be provided FREE at each table.

    5.  Children under age 12 may attend the Dinner-Dance FREE.  Please indicate with your reservations and payment the number of children under 12, if any,
who’ll be with you as they need to be counted for seating purposes.

        Please understand that due to maximum capacity requirements (dictated by local fire code regulations), the Reunion Committee reserves
        the right to limit the number of children under 12 at the Dinner-Dance should the need arise to accommodate seating for paying guests.     6.  Additional information regarding the opportunity to advertise in the Dinner-Dance Programme will follow.


       1. Contact Information and Directions to De Sales Hall, the dinner-dance venue in Vienna, Virginia

      2. Listing of Hotels in the Vienna-Tysons Corner Area

        Please note that we have booked ten (10) discounted rooms at the Embassy Suites under the group name “Bulan Reunion”.
        If you’re interested in availing yourself of the discount, it is suggested that you make reservations at the earliest possible time as these rooms will be going fast.

     3. Directions to Frying Pan Park, the picnic venue.



Ma. Salve Lomero


The campaign period for local election has started last 26 March 2010, In today’s local politics, the only way by which candidates will assure victory is to engage in wholesale vote-buying or any act of bribing voters, ”umpisa ng mamulat ako sa isyung pulitika, ay wala akong natatandaan na halalan na walang nagaganap na bilihan ng mga boto. As always, the victors and the losers are guilty of vote-buying or bribing voters, an election offense, but nobody has been charged nor punished for such offense. Now, it’s time to change this culture and state of mind of the “Kandidatos” in bribing the “Botantes”, On the other hand, the Botantes would look up to the Kandidatos as an instant charitable institution/s,  the giver of money to the deprived people in the community.

 To change this culture, I would encourage all the Kandidatos in Sorsogon to be the catalyst of change for clean, peace, fair and honest elections, by signing in the proposed COVENANT herein below. The signing of the peace covenant will assure our constituents in Sorsogon to have an honest and peaceful election this May 10, 2010, san vote-buying, etc.

 The covenant enjoins all the candidates to uphold the fundamental principle of democracy that sovereignty resides on the people and all government authority emanates from them.

It also enjoins the candidates not to resort to vote-buying or intimidation in any manner and destroy the voters’ power and freedom of choice.

Furthermore, the covenant enjoins all of the candidates from Governor down to municipal/city councilors to campaign in accordance by the law and rules in the spirit of good grace and friendly rivalry.

Finally, the candidates will be answerable to the public if and when they will violate the covenant they have signed by voluntary withdrawing their certificate of candidacy. /

 Atty. Benjamin Gaspi








This Covenant made and entered by and among:






 WHEREAS, Undersigned signatories are Candidates in the May 10, 2010 local elections vying for the position of Governors, Vice Governors, Board Members, House Representatives, Mayors, Vice Mayors and Councilors in the Province of Sorsogon

  WHEREAS, the Constitution declares that the Philippine is a democratic and republican state. Sovereignty resides in the people (the electorates/voters) and all government authority emanates from them. And, the same charter guarantees every citizen of the state (of competent age) to have equal access to public service (and prohibit political dynasties as maybe defined by law), regardless of the status in the society.

  WHEREAS, in order to ensure a fair, honest, peace and clean elections in the Province of Sorsogon as well as to prevent electoral fraud, bribery, unnecessary spending, vote buying/selling and that every bonafide candidate/s be free from any form of harassment and discrimination in the upcoming local elections, the undersigned candidates have entered into this covenant in the spirit of peace and order electoral exercise regardless of political party affiliation, principle and belief.

 IN VIEW OF THE FOREGOING, the parties hereby agreed and covenanted, as follows:


 Section 1.



The following are prohibited acts during the start of campaign period or election.

 As candidates, undersigned signatories are duty bound to abide by and comply with, in conscience and in principle, the provisions of the Omnibus Election Code (BP Blg. 881) specifically ARTICLE XI (Re, Electoral Contributions and Expenditures) under Section 96, (Soliciting and Receiving Contributions from Foreign Funds), Section 97 (Prohibited Raising of Funds), Section 99 (Report of Contributions), Section 100 (Limitations upon Expenses of Candidates), Section 101 (Limitations upon Expenses of Political Parties), Section 102 (Lawful Expenditures), Section 103 (Person Authorized to Incur Elections Expenditures), Section 104 (Prohibited Donations by Candidates) and to also observe religiously the mandates as stated in the following provisions ARTICLE XXII (Re, Election Offense), particularly Section 261 and all sub-paragraphs as provided in the said Code.

 Furthermore, the candidates who joined the peace accord have agreed not to engage in either vote buying or vote selling, not to bribe voters with money, directly or indirectly nor to intimidate them through violence or threat.

 They have also agreed to abide by the COMELEC rules and regulations not to carry or transport firearms and other deadly weapons as well as to hire security aides and bodyguards more than the allowable limit prescribed by the COMELEC.

 They have also agreed to a friendly rivalry and to observe the rules and regulations on prohibited propaganda such as the posting of posters, billboards, streamers and other propaganda materials outside the COMELEC poster areas.

 Any of the undersigned candidate who violates, or attempt to violate the afore-quoted stipulation, re, engaging in vote-buying, and giving money or material consideration to influence, induce or corrupt the voters or public officials performing electoral functions, committed acts of terrorism to enhance his/her candidacy, spending election campaign an amount in excess of that allowed by the Code and among other acts constituting election offenses, shall motu proprio voluntarily withdraw his/her certificate of candidacy from the COMELEC. No court action is necessary, but in conscience, she/he must tender and withdraw his/her from the political race for committing such violations.

 Undersigned commit themselves to be catalysts of reformation and transformation for a better society, insulated from the old system of traditional politics or politics of patronage and promise not resort to vote-buying to enhance the chances of winning in the election.


Section 2.



This covenant shall remain in force and effect until May 10, 2010 local election, and shall be binding between and among the undersigned candidates, who are law-abiding citizens.


Section 3.



This Agreement shall be effective immediately upon signing by the parties hereof.


 IN WITNESS WHEREOF, the parties, hereto signed this _____ day of April 2010 in Bulan, Sorsogon, Philippines.




(To sign online, please use the reply or comment  box  with your name, official e-mail and relevant candidate’s profile information. Or the candidates may print out this covenant and sign it among themselves.)



February 27, 2010

Sta. Ana, Manila, Philippines


Mr. Jun Asuncion;

 Dios marhay na hapon po.

 Last Thursday (Feb. 25), on my way to Manila from Davao City, I was bombarded with calls and text messages from friends and relatives abroad and also in the Philippines to confirm the message/s appearing and circulating in the email accounts, particularly the accounts of my contacts, allegedly coming from me that I am asking people for financial assistance amounting to 1600 pounds to pay for my hotel bills, as I was stranded in UK for a project and that I am in dire need of money and asking for financial assistance, etc.

 Apparently, the same messages were sent and forwarded to my other contacts, if not all, by the impostor, who was able to gain access to my password ( Even  “dora the mouse” (Angelita Kowalewski) was shocked upon reading the message, and according to her, she was already contemplating of sending money to me, had she not received my email to her disclaiming the doing of the hacker/swindler. Worst, upon my arrival in Manila, I could no longer open my email account, its password has been altered or changed by the hacker/swindler. Even worst, I could not recall the email addresses of all my other contacts out there, and because of this incident, I could not anymore send information or clarification to them on the matter.

 Jun, thru your blog (BO), I would like to take this opportunity to inform everyone that the message/s appearing below (italics in Red) are not true and fictitious. Because, I’ve never been to UK and I did not even attempt to enter UK. I am here in the Philippines, working as Legal Officer in the anti-narcotics agency of the government. I would assume that the message/s herein below is the work of a swindler/crook to deceive the public, using somebody’s name for personal gain, advantage and interest.

 I denounce and condemn this act in the strongest possible terms. Thank you very much, Jun.


 Benjamin “Benjie” Gaspi


 NB: My new official email add: ( but, I am also using ( as my unofficial alternate email. Kindly disregard or delete the email add (, salamatunon tabi, mabuhay ka!

 REPRODUCED  hereunder are the email message/s sent by the swindler/hacker to all my contacts to deceive people, and enrich himself/herself at my expense.


From: Benjamin Gaspi

Sent: Thu, February 25, 2010 5:38:02 PM

Subject: Please help

“Hope you get this on time, sorry I didn’t inform you about my trip in UK for a Program, I’m presently in UK and am having some difficulties here because i misplaced my wallet on my way to the hotel where my money and other valuable things were kept. presently i have limited access to internet, I will like you to assist me with the loan of 1600 pounds to sort-out my hotel bills and to get myself back home.

 I have spoken to the embassy here but they are not responding to the matter effectively, I will appreciate whatever you can afford to assist me with, I’ll Refund the money back to you as soon as i return,let me know if you can be of any help.I don’t have a phone where i can be reached.

Please let me know immediately.







By: Mayor Helen C. De Castro


Bulan, Sorsogon

Sa Entero na Taga-Bulan,

Pinapadaba Ko na mga Kabungto:


Dios marhay na adlaw sa iyo entero.

Ipauna ko man an pagpaabot sa entero sin Maogmang Pasko nan Bag-ong Taon na puno sin bendisyon!

Ini tabi si Helen De Castro, an saiyo Mayor nan Ina san bungto ta. Huyaa ako niyan basi mag-report sa iyo san mga nahimuan san ato Gobierno Lokal sa paagi san ako Administrayon niyan na 2009. Ini an paagi nato na ma-impormar an kada taga-Bulan sa mga programa, mga proyekto o mga aktibidades dire lang san ako Opisina, kundi pati na san mga departamento san Municipio.

Ini na taon 2009, sa paniwala ko tabi, maski baga taon sin krisis sa ekonomiya, mga kalamidad na apektado an ato mga pagbuhay nan mga pananom, nan mga maraot na karanasan sa ato nasyon nan bungto, alagad taon man ini sin pagkasarayo, kahigusan, paghinguha, nan, sabihon na nato, tunay na biyaya nan progreso. Padagos na indedikar nan inkomiter san iyo mga opisyales-lokal nan san mga opisyales sa 63 na barangay an pagserbi nan pag-giya sa ato padaba na komunidad. Inpanindugan namo an sagrado niyo na mandando sa amo; Inpanindugan namo an obligasyon na kami mga serbidor-publiko, nan obligasyun namo an makadanun nan maging kasangkapan san ato komunidad-Bulanenyo para sa pagladas sin sayo na progresibo, mayad, maogma nan matoninong na puturo!

Sa solod man sini na taon, kami na mga lideres niyo, lalo na tabi ako nan an Opisina san Mayor, dire nakalibre o naka-ibitar sa mga manlaen-laen na pagtatsar nan mga kritisismo sin nagkapera na mga tawo, lalo na an mga dire naniwala sa ako Administrasyon, dahilan lang sa kalaban ko sira sa politika. Alagad, ini na mga pakaraot nan mga kritisismo, pati na ngani ini na surunod-sunod na mga kaso o mga asunto na-insang-at kontra sa ako, na maski ngani baga grabe an kagub-atan sa ako personal na pagkatawo, alagad ini dire kaulangan sa amo, kundi naging danun ini para maging inspirasyon na lalo namo pakay-adon an pag-administrar nan paglingkod sa iyo.

Niyan na taon, daghanun talaga tabi an inhimo nato na mga programa nan mga proyekto para sa komunidad ta, sa ngaran sin pag-administrar, sa ngaran sin pagserbi, sa ngaran sin pagbabag-o nan progreso, nan sa ngaran sin pag-ataman san ato komunidad nan mga syudadano.

Sa Report na ini, isasaysay ko tabi an mga minasunod :














Unahon ta tabi an Programa sa Salud o Health Programs.

Prayoridad ta ini na programa. Nan prayoridad ta an ato mga kabatan-an, mga ina, mga gurang. Pinakapokus man sini na programa an mga kabubungto nato na tios nan kawaraon. Nan sa abot san ato makakaya, talagang inhinguha san administrasyon ko na may-on ini sin numero uno na atensiyon.

Bag-o ako magreport san sa Health Programs, hatagan ko mun-a pagsaludar nan pasalamat an departamento san Rural Health Unit o RHU na nasa pamumuno ni Dra. Estrella Payoyo, nan an Barangay Volunteer Health Workers o BHW sa pamumuno san Presidente san organisasyun nira na si Mrs. Perla Oli. Dire man nato paglimutan tabi si Dra. Maria Tita Palad nan kaurupod niya sa Pawa Municipal Hospital. Sobra man na naging aktibo sa pagkooperar sa ato si Konsehala Tessie Guran na mao an SB Chairperson sa Committee on Health.

Primary Health Care for Bulaneno Children:

Primero na tutukaron ko an mga aktibidades-medikal para sa mga kabatan-an nato.

Niyan na taon, batog na Enero hasta niyan na Nobyembre, an Programa nato sa Pagbakuna o Expanded Program for the Immunization of Children matriunfo nan haros siyento porsiyento (100%) an accomplishment.

May-on kita sin total na 2,338 na mga bata sa bilog na bungto an nabakunahan sin mga bakuna kontra-tipdas, kontra hepatitis, kontra-diphteria, anti-polio nan iba pa na mga bakuna. Ini man na mga kabatan-an hinatagan ta entero sin Vitamin A supplementation. Nan may-on pa sin 202 na mga bata edad santaon hasta onom kataon na tinagan man sin dagdag na Vitamin A supplements.

Dire pinabayaan san ato pampubliko na health care program an mga mahapdos na mga baby o mga bata. Halimbawa, may 728 na mga bata na edad 6 meses hasta 11 meses, 1,477 na mga bata edad sangtaon hasta sinco anyos, nan 685 na mga bata edad hasta sais anyos, an inpakonsulta, inasikaso nan binulong san Rural Health Unit. Sa mga mahapdos na mga bata na ini, dagdag Bitamina an inhatag ta. 183 na anemic nan underweight na mga bata an pinatumada ta sin mga Iron supplements. 269 na mga bata na nagkukurso o may diarrhea an binulong nan tinagan ta Oresol supplements. 197 na mga bata an binulong sa hapdos nira na pneumonia. Entero tabi ini libre, wara bayad. Kun minsan, may mga magurang man na nahatag diyo na boluntad sa RHU nato, pero dapat libre.

Sa niyan man, may-on sin 8 na bata na taga-Bulan an may tuberculosis, pero may libre ini na full-course therapy, may-on man sin 145 na mga bata na positive potential sa hapdos na TB kaya nagreresponde an RHU na maagapan ini na mga bata kaya binatugan na an preventive medication para sa kanira.

Dire man nato inpapabayaan an taun-taon na deworming o paghimulate san ato mga kabatan-an. Kaya sa deworming activities nato san Abril nan sinundan ini san Oktubre, napahimulatehan ta an 12,553 na mga bata edad sangtaon hasta sais anyos.

San Hulyo, nag-atender ako sa sayo na patipon san DOH- Center for Health Development para makisumayo sa adbokasiya san DOH sa pagdanon san mga bata na bag-o ipanganak para sa kanira newborn screening implementation. Desidido ako na mapangatamanan an mga new born baby nato sa paagi sin efektibo na newborn screening procedures.

Primary Health Care for Mothers/Maternal Care:

Niyan na taon 2009, an nairekord san RHU na pag-anak o live-births sa bilog na bungto nag-aabot sa 1,587. Puwera ini san iba pa na mga nag-anak sa mga pribado na klinika nan mga taga-Bulan na nag-deliver sa iba na ospital. Sa listahan na ini , an 81 sini na mga burod inpaanak san ato mga municipal midwives sa Otavi Maternity Clinic, nan 432 na ina an nag-deliver sa Obrero Maternity Center. Puwera sa diyo seguro na gastuson sin sayo na pamilya sa pagpaanak, an pagpaanak didi sa RHU nan Otavi libre tabi, wara bayad. Kaya dako na danon sa mga pamilya ta ini na maternity program san municipio. Maski sa Pawa Hospital, dako na danon an serbisyo san ato mga medical attendants doon pag-abot sa pagpaanak. Puwera sa nagkapera na mga seryoso nan delikado na kaso, na indadara ta sa Irosin, o Sorsogon Provincial Hospital, kadaghanan san mga taga-Bulan na burod didi na sa mga center ta nag-aranak.

Ini na childbirth delivery program an talagang sayo sa tinutukan ko sin pansin bilang Mayor kay ako ina man, nan aram ko an peligro na inaagihan sin sayo na ina na manganak. Sa katunayan sayo sa pinakadako ko na plano otro taon mao ini na lalo maging mahiwas an saato RHU center nan makapatindog pa ako mga additional na maternity centers.

Puwera pa soon, talagang may programa kita sa mga nagbuburod na ina, nan programa pakatapos nira mag-anak.

Mala ngane tabi kay sa mga nagbuburod na ina, an mga midwives nato nan municipal nurses nakarekord sin 2,160 na mga pre-natal visits, 828 sa mga burod an nakarecibe sin tetanus toxoid immunization, 1,753 an nakakuwa sin dosage sin TT2+, nan 1,203 an tinagan ta sin complete iron with folic acid. San Hunyo, Nakarecibe an mga burod ta sin 100 tablets sin FeSO4 (ferrous sulfate) kada sayo hale kan Gobernadora Sally Lee.

May programa man kita pakatapos manganak an sayo na ina. 1,887 na post-partum visit an na-irekord ta; 849 an tinagan sin complete iron; 1,887 an nahatagan sin Vitamin A; nan an makaoogma kay 1,887 na mga ina an nag-be-breastfeeding dahil man sa mahigos na kampanya san RHU na mag-breastfeeding an mga ina.

San Pebrero 17, 18, 19 , an saato RHU staff nagkondukta sin sayo na Advocacy on High- Risk Pregnancy sa mga Barangay san JP Laurel, Aquino nan San Vicente. 108 na burod an nakinabang sini na orientation. Nagkaigua man kita sin Mothers’ Class sa San Vicente nan Aquino.

Reproductive Health:

Nan siyempre pa, may programa man an RHU sa family planning basi maging muklat an mga magurang sa reproductive health nan sa tama na pagplano sin pamilya kay basi mas maasikaso an pamilya lalo na an kanira mga bata. Nasa magurang na an pagpili san gusto niyo na metodo na gagamiton. Sa niyan may-on kita sin 5,607 acceptors o mga magurang na nagpapatukdo sin family planning methods.

San Hunyo nan Hulyo, nagkondukta an RHU sin mga information classes tungkol sa Responsible Parenting Movement nan Natural Family Planning Methods sa Lajong, Pawa, Magsaysay, Inararan, Zone 4, Zone 7, San Ramon, N. Roque, Quezon, Aguinaldo, Otavi, Jamor-awon, Beguin, San Rafael, Zone 6, Managa-naga, M. Roxas, Somagongsong, Calomagon, Nasuje, San Isidro, Gate, Aquino.

Women’s Health:

Sa women’s health program, nai-organisar ta na tabi an mga grupo na madanun magbayabay sa mga salud san kababayehan didi sa Bulan sa paagi sin Women’s Health Team Training san Oktubre. May-on kita sin 65 teams san RHU nan BHW na maasikaso sini na programa.

Outpatient Services:

An Rural Health Unit center nato sa Obrero nakaserbi tabi sin 9,185 na outpatients hale sa bilog na Bulan. Pagsinabi nato nakaserbi kaupod sini an konsultasyon nan paghatag bulong sa entero na klase sin hapdos na kaya asikasuhon san mga medical practitioners nato. Dahilan sa talagang nagdadako na an populasyon san bungto ta kaya duwa na baga an doktora ta sa RHU, si Doktora Payoyo nan si Doktora Kates Rebustillo.

Laboratory Services:

An Laboratory Department san RHU nakaserbi man sa mga taga-Bulan. Sa sulod sini na taon 2009, nakaserbi kita sa mga masunod na libre na palaboratoryo: 525 pasyente sa direct sputum microscopy; urinalysis, 1,087; hemoglobin determination nan blood typing, 670; gram staining, 23; stool exam, 29 nan may-on pa sa platelet count; fasting blood sugar nan newborn screening.

Nan siyempre pa tabi, pasalamatan ko man an entero na nagdonar sin dugo sa ato mga bloodletting activities. San September 11, 42 na blood donors nan san Nobyembre 30, 14 na blood donors an nagdonar dugo nan ini inpadara ta sa provincial blood bank. An bloodletting activity san November 30, in sponsor tabi san grupo san USWAG Bulan.

Daghanun pa na mga trabaho an inhimo san ato RHU, pareho sin mga inspeksiyon san ato Sanidad sa mga inkukuwaan tubi na inumon basi maseguro na deri mameligro an ato mga syudadano; mga sanitary inspection sa kaunan o food establishments, nan pag-isyu mga medical examinations..

Serbisyo para sa mga Mentally-ill Patients:

Komo an Bulan tabi wara sin pasilidad para sa mga makalolooy na mga kabubungto nato na may mga hapdos o diperensya sa pag-iisip, an inhihimo tabi nato sini, inpapadara ta sa Sorsogon Provincial Hospital kada ikaduwang Sabado san bulan , basi didto sira ma-check-up kay may nagbibisita na mga psychiatrists doon by schedule. Sa niyan na taon, nakarekord kita sin 71 na pasyente na regular an pabulong doon. An municipio an nagsisimbag san mga pagbiyahe sini nan kun minsan pati mga allowance o gastuson.

Sa mga malala nan emergencia na mga kaso sin may diperensiya sa pag-iisip, didto na nato ini indadara sa Cadlan Hospital for Mental Health.

Serbisyo san Ambulancia ta:

Dako-dako an serbisyo san ambulancia san municipio sa pag-asikaso sin mga pasyente na darahun sa iba na mga ospital. An Pawa Hospital tabi may sadire man na ambulancia, pero haros oroadlaw man gihapon an paggamit san ambulancia ta. May mga adlaw ngani na tolo o opat na biyahe an municipal ambulance ta. Niyan na taon, nakarekord kita sin 255 na biyahe. Dapat man siguro maaraman niyo tabi na may mga biyahe kun minsan an ambulancia san Pawa Hospital na kita pa an nasimbag san gasolina. Hatagan ta man komendasyon si Depunto Ernani Lupera na dati drayber san ambulancia. Grabe man an kabayanihan sadto na drayber sa pagmaneho lang san ambulancia.

Niyan na Enero, nakaayo ako nan may maabot na bag-o na ambulancia hale sa National Government sa paagi san ato Gobernadora Sally Lee. Papadarhan tabi kita sin de-aircon na ambulancia, nan sayo sa plano ko na magamit ini maski sa mga pasyente na talagang darahon sa Manila kay didto dapat ipabulong.

Assistance to Persons in Medical Crisis-Situations:

Puwera pa tabi san mga inhihimo san RHU nan mga Barangay Health Workers nato, daghanun pa na mga tawo, lalo na an mga talagang kawaraon an nagrarani sa ako opisina oroadlaw, basi madanunan sira sa mga pangangaipo nira sa mga mahapdos na kampamilya. Dire ta ini insasayumahan.

May mga pasyente na intatagan reseta hale sa RHU o sa Pawa Hospital o kaya maski hale sa mga pribado na doctor o klinika, na an bulong na kaipuhan wara sa ato mga Botika sa Barangay o kaya sa RHU, pero may-on sa mga pribado na Farmacia. Mao man an sa mga laboratory needs, na wara kita available sa public facilities pero may-on an mga private laboratories didi sa Bulan.

An Opisina tabi san Mayor an nagdaranun sini. Mala ngane kay batog san Enero hasta niyan na Disyembre, 216 katawo o mga nag-aayo danon pabulong an tinagan ta sin ayuda. An kantidad sini 95,000 pesos. Tapos, 256 man na mga tawo an tinagan ta financial assistance basi makapalaboratory lalo na an mga burod, mga pa-ultrasound, blood chemistry, liver, kidney o heart laboratory. An binayadan ta sa mga private laboratory clinics pareho san SMMGHHSC Diagnostic Center nan sa Bulan Diagnostic Center, nan kaupod man tabi didi an sa BIMS Group bale 195,025.00 pesos. An mga binayadan ta man tabi na bulong sa dowa na botika nagkakantidad sin labi 500,000 Pesos o media milyon.

May mga inmamantenir man kita na mga pasyente na may tuberculosis nan an mga espesyal sini na bulong an Opisina san Mayor an nagmamantenir. May nagkapera man na mga undernourished children na permi ta man inbabakalan gatas basi makabawi an kanira salud.

Medical Missions:

Inrani ta man an Health Services nato sa mga Barangay nan Sector sa paagi sin Medical- Dental Missions. San Marso 17, Medical Mission sa Barangay Abad Santos, 181 na pasyente an naserbisyuhan nato. March 18, sa Otavi naman an Medical Dental Mission, 239 an pasyente ta; San Marso 19, 124 na pasyente sa Jamor-awon. San Hulyo, nagpamedical mission kita para sa sector na may kapansanan, o disabled, 59 na pasyente medical nan 20 na dental. San Disyember 15, Medical Mission para sa mga Senior Citizens. San Enero man, nag upod an saato doktora sa sayo na surgical mission sa Sorsogon Provincial Hospital na sponsored san Washington USA, nan The Bicolanos and Friends Foundation.

San Abril 10 nan 11, nakiupod an RHU ta sa circumcision project na sponsored san Uswag Bulan, 67 na bata an nagkinabang.

Botika sa Barangay:

An Municipio ta kadanon man sa Programa na Botika Sa Barangay. Puwera pa suon, talagang nag-aayuda kita sin mga bulong sa mga Botika sa Barangay. Simple man lang ini na bulong para sa mga common illnesses. San Marso, inkondukta nato an orientation san mga Barangay Capitanes nan mga BNB Operators on Management sa napulo na barangay san Calpi, Somagongsong, Calomagon, Beguin, Marinab, Quezon, San Juan Bag-o, N. Roque, Danao nan Namo. Nan san Hunyo, pinatagan ta sin bulong para sa Botika nira an pito na Barangay san N. Roque, Calpi, Somagongsong, Calomagon, San Juan Bag-o, Namo nan Danao.

Information Campaign

Sayo sa intutukan tabi nato mao ini na mga Information nan Education Campaigns basi maka-ibitar sa mga peligroso na hapdos pareho san Dengue nan AH1N1.

San Pebrero, nagkondukta an Provincial Health Office sin sayo na Etymological Survey kontra Dengue sa Zona 5, Zona 7, Bulan PTA, Bulan South nan SLI, nan in-edukar nato an mga escuela sa hapdos na Dengue.

San Mayo hasta Hulyo, inlibot san RHU nan BHW an ato bungto nan nagkondukta sin mga seminar nan oryentasyon kontra sa AH1N1, lalo na sa mga paratukdo, mga escuela nan mga magurang sa mga barangay nan lugar san San Vicente Elementary School, Bulan North–B, Solis Institute, SSC-IMIT, Bulan North A, SLMS, Bulan National High School, Bulan South, ADES, AG Villaroya High School and College, Chinese School, ICLC, Jerusalem School, Nazarene School, Montessori, Entero na Catchment Areas san Senior Citizen Sector, sa Municipal Disaster Coordinating Council, nan may mga Radio Guesting pa an RHU.

Puwera pa tabi suon, regular man an guesting san ato mga medical attendants sa mga radio programs basi updated an ato mga ciudadano sa health programs nato.

PhilHealth/Health Insurance for Poor Families:

Sa Health Insurance Program lalo na para sa mga pobre na pamilya, sa niyan tabi na taon nakadistribuer na kita sin dagdag na 1,127 na Philhealth Cards na binakal san municipio hale sa Philhealth. Importante ini na sistema basi makabawas man lang kita sa pagtios san mga pobre nato na mga kabungto. Sa niyan, may-on na kita sin sobra 3,000 na indigent families na insured sa Philhealth.

Problema san Pawa Hospital

 Solusyun na Hinimo san Municipio:

Sayo sa tinagan ta man atensiyon an pag-asikaso sa problema san Pawa Hospital dahil baga aram ta man na nagka-igwa mga reklamo an mga pasyente na indadalgan ta duon.

Sayo sa nangyari doon kay may mga adlaw na wara sin doctor, nan siyempre pa, apektado lalo na kun emerhensiya. Maski ngane baga deri nato sakop sa administrasyun an Pawa Hospital alagad grabe an naging concern namo ni Gobernadora Sally sini na isyu. Kaya an hinimo namo ni Gobernadora Sally, naghanap kame solusyun na mahipnuan na an mga oras na wara doctor. Sa niyan, naibalik na tabi nato sa ospital si Dra. Maria Tita Palad.

 Dati sadto, grabe talaga an reklamo dahil ngane sa kawaraan doctor, pero niyan mayad-ayad na man kay naaatenderan na an ato mga pasyente na kadaghanan mga taga-Bulan. Nan siyempre pa, gusto ko gihapon i-onabi na ako tabi an naghimo paagi basi maski Sabado nan Domingo may doctor kita. Sa niyan, regular man an mga week-end doctors nato duon na sira Dr. Bernard San Jose nan Dr. James Apin. Ako tabi an nakihuron sa dowa na doctor na magpa-assign sa Bulan pag Sabado nan Domingo.

Dental Services:

Mamundo kita sa pagtalikod nan pagkamatay san ato dentista na si Dr. Marilou Jimenez. Mabuoton yadto na tawo. Alagad, sinalidahan ta siya sin sayo man na kapable na dentista, si Dra. Mari-el Rebustillo. Sa Dental Services Program nato batog na Hunyo hasta Nobyembre, padagos an mga programa nato lalo na para sa mga kabatan-an. May dowa na stage an ato programa, an preventive nan curative programs.

 Sa Curative programs, kaupod doon an dental consultations nan an pag-gabot ngipon, 1,561 na pasyente an naserbisyuhan ta. Sa Preventive Program naman, kaupod an Oral Health Education, Oral Prophylaxis, Tooth brushes distribution, supervised tooth brushing drills, fluoride mouth rinsing, oral examination nan pag-gabot, 1,724 na pasyente entero an nakinabang.

An mga Barangay man na nabisita san ato Dentista mao an mga minasunod: San Vicente Day Care School, Aquino Daycare, Sitio Oyango, JP Laurel, Gate, Sitio Lay-a, Sta. Teresita, San Isidro, N. Roque, G. Del Pilar, Fabrica, Padre Diaz, Zone 7 A &B, Taromata, Magsaysay, Otavi, Zone 6, Managa-naga, San Rafael, San Juan Daan, Abad Santos..

RHU/BHW Staff Development:

Importante man na padagos an staff development san ato mga personnel sa RHU nan ini inleleksiyon man nira sa mga BHW.

San Enero, pinatraining ta an mga personnel san RHU sa Fabella Hospital para sa kanira BEMONC Training.

San Pebrero, may inpatraining naman kita sa Sto. Domingo, Albay para sa Sexually Transmitted Disease.

San Mayo, nag-atender an entero na RHU Personnel sa Scorecard Orienttion na sponsored san Provincial Health Office.

San Agosto, may training on Barangay Implementers on Promotion of Good Nutrition o PABASA sa Nutrisyun. Dies y otso na barangay an recipiente sini nan kaupod sa nag-aratender an mga Rural Health Midwivews, BHWs, Barangay Nutrition Scholars nan Mother Leaders.

Nan san Oktubre, an pagkondukta nato san Women’s Health Team Training.

Niyan na Kapaskuhan, tinagan ta man tabi atensiyon an mga BHW sa paagi sin sayo na maogma na merry-making.


An Programa sa Edukasyon an sayo sa mga priority programs nato pareho san programa sa salud. An edukasyon mao an lyabe sa mayad na puturo dire lang san mga kabatan-an ta kundi san komunidad.

Niyan na taon, daghanun man na mga aktibidades an inhimo nato basi mapromotir ini na programa nan makadanon kita sa mga kabatan-an ta, mga eskuela nan pati mga pamilya nira. Inhatagan ta atensiyon lalo na an mga estudyante na hale sa mga pobre na pamilya.

School Population san Bulan:

Dapat maaraman san entero na taga-Bulan na dako-dako na an papolasyun san mga estudyante ta sa Bulan. An bilog na bilang san mga escuela sa Bulan niyan lang na school year bale 32,279 batog na pre-school hasta college. Sa Daycare may-on sin 1,349 pupils; sa Pre-school, 2,796 pupils; elementary school, 16,800 na escuela; sa high school 8,700 na estudyante; sa Technical-vocational school, may enrolment na 260 na escuela; nan sa college, public nan private, an total na college students, 2,374. Kaya dako-dako na agyat o challenge an sector san edukasyon. Seguro, kun idagdag ta pa didi an mga ginatos na Out-of-School Youth, mas grabe an populasyon san mga dapat ta hatagan asistencia sa pag-adal.

Benepisyo san Pagkatindog sin Pito na mga Barangay High Schools sa Panahon san De Castro Administration:

Sa Bulan National High School lang grabe na an kadaghan san mga escuela, bale 3,598 na mga estudyante. Surosoan na ngane nan makalolouy an mga escuela nan mga paratukdo ta. Mayad ngane tabi kay maski puro-pan-o huyoon an mga barangay high schools na nadanunan san De Castro Administration na maitindog sa mga barangay san Otavi, Butag, Gate, Beguin, San Juan Bag-o, Cadandanan, nan JP Laurel. Dahilan sini, nadistribuer an mga escuela sa high school nan na-decongest an Bulan High.

Sayo pa sa benepisyo san pagkatindog san mga barangay high schools mao an napasayon ta an kamutangan san mga magurang nan mga escuela nan menos gastos pa sa kanira dahil mas harani na an escuelahan. Gusto ko man sabihon na kun nano kadekalidad an pagtukdo sa Poblacion mao man tabi sa barangay high school dahilan na mga matibay nan mayad an mga paratukdo ta sa Bulan.

Ini na pito na barangay high schools niyan daghanun na an nakinabang tabi. An total na enrolment sini niyan na taon 1,891 na escuela.

Nationalized High Schools na an Gate nan Cadandanan:

Maogma man tabi ako na i-anunsiyar na niyan na taon, insabatas na san Kongreso na Nationalized High School na an Cadandanan nan an Gate. An gusto sabihon suon na may-on na sin sadire na budget sa National Government ini na mga eskuelahan.

LGU Scholarships’ Facilitation Programs:

Huyaa tabi an mga Scholarships’ Facilitation Program san Municipio.

An Mayor Helen Scholarship Grant:

 Nasa ikaduwang taon na an Mayor Helen Scholarship Grant para sa siyam na valedictorians hale sa mga barangay high schools nato. Sa niyan, opat na sa kanira an nasa second year college sa BS Accountancy, 3 nasa SSC, nan an sayo yadto sa Technological University of the Philippines. Lima naman an nasa First Year College, tolo an BS Accountancy sa SSC, sayo na nagkukuwa sin BS Agriculture sa Castilla Campus san SSC, nan may sayo na scholar kita na BSE sa SSC Sorsogon Campus.

An Special Program for the Employment of Students o SPES: Padagos an pakipag-ugnayan san Municipio ta sa DOLE basi matriunfo nato na ma-implementar an SPES niyan na taon 2009, 77 na college students an tinagan ta oportunidad na magkaigua sin summer job, basi pag-entrada san school year may-on sira sin pangbayad tuition o panggastos na kaipuhan sa escuelahan.

An Pangulong Gloria Scholarships:

 An municipio ta sa paagi san Public Employment Service Office nakipagkoordinar sa PESO-Sorsogon basi madara didi sa Bulan, nan magkaigua kita sin daghan na mga benepisyario, lalo na estudyante, san mga programa san TESDA. Beinte na mga estudyante, lalo na Out-of-School Youths an nakagraduar sa short course Motorcycle/Small Engine Servicing. Dis y siete sa kanira an pasado na sa national competency exams nan niyan may mga trabaho na sa Manila. Nakapatapos man kita sin 60 na mga kabatan-an sa manlaen-laen na technical-vocational courses sa Bulusan Vocational School nan sa Castilla Agri-Fisheries School.

An Private Education Students Financial Assistance (PESFA):

 Nakipagkoordinar man an PESO Office ta sa gobierno nasyonal para sa PESFA. 45 na mga estudyante an na-pasilitar ta na maging PESFA Scholars sa Solis Institute of Technology nan AG Villaroya Institute. Nag-graduar na ini na 45 na escuela sa mga vocational courses na inadalan nira.

An Career Guidance/Counseling Program san PESO:

Sayo man na aktibidad san PESO, sa paagi ni Mrs. Anilin Diaz, mao an pagdanon sa mga High School Students nato na magkaigua sin career guidance, o kaaraman kun nano na college course o karera an gusto nira paka-gradwar sa high school. 489 na mga estudyante an nadanunan ta sa aktibidad na ini.

An Educational Assistance san Opisina san Mayor:

Sayo sa dako na paagi sa pagdanon nato sa mga pobre na mga estudyane lalo na sa mga college students nato mao an paghatag financial assistance sa kanira lalo na pangmatrikula nan mga iba pa na kaipuhan sa escuelahan Gusto ko tabi ireport sa iyo na niyan na taon, nakadanon kita sin 395 na mga escuela na nagkakantidad sin 504,341 pesos o sobra medya milyon de pesos. Dire tabi ini dole-out kundi inseseguro nato na an mga deserving students ta magkaigua sin pribilehiyo dahil sa mga paghinguha nira.

Sisters of Mary School Scholarship Facilitation Activity:

May sayo pa kita na paagi basi makadanon pa sa mga bata nato didi sa Bulan. Mao ini an danon na makasulod nan maka-escuela sa Sisters of Mary School Boystown and Girlstown School sa Silang, Cavite. Ini na escuelahan intindog ni depunto Fr. Aloysius Schwartz nan inmamanehar san mga madre na Sisters of Mary. Pag nakaescuela didi an bata libre entero batog na first year hasta fourth year high school, nan may job placement pa pakatapos sin high school. Didto maestar an mga bata sa Sisters of Mary. Daghanun na an nakagraduar na mga taga-Bulan sa SOM, nan ini na mga Alumni mao an sayo sa mga instrumento na makapadara pa kita mga escuela didto, lalo na an mga poorest of the poor na mga bata na nakagraduate pa lang sa elementary.

San Pebrero, ako an nag-arkila sin sayo na bus na insakayan san mga scholars na nakapasa nan mga magurang nira na naghatod pakadto sa SOM sa Cavite. Nakaistorya ko man an mga madre nan naimud ko personal an escuelahan nan kamutangan san mga bata didto kaya kampante ako na mayad na lugar an insuludan nira. Niyan na naman na Septyembre, inayudahan ta sin sakayan an mga aplikante na mga bata na nagkuwa examin sa Irosin para sa otro taon na batch sin scholars. Ako an nag-arkila sin 7 na jeep basi masakayan nira. Kisyera ini na mga aplikante na mga bata makapasar entero basi maka-escuela libre sa SOM.

Programa para sa Out-of School Youths o OSY:

 Makamumundo na daghanon an mga kabatan-an ta sa Bulan na dahil sa pagtios, nag-urudong na sa pag-escuela o kaya atab na nagtrabaho para lang makadanon sa mga pamilya nira. Kaya kita sa municipio, sa paagi san MSWDO, may-on man sin program para sa kanira. An ngaran ta sini mao an Unlad-Kabataan Program. Sa niyan na taon, nakaorganisar kita mga grupo sin OSY sa Zone 8, JP Laurel, Managa-naga, Marinb nan San Ramon. 70 personas ini entero.

Intutukduan sira san MSWDO sin mga self-awareness and team-building activity para sa oportunidad sin self-development nan positive values. Kanina baga tabi, namensyonar ko an mga technical vocational courses san TESDA, 15 sa kanira an mga OSY na nakagraduar sa mga short course na autodriving, motorcycle servicing, tile-setting, steel bar installation nan commercial cooking.

An “Balik sa Escuelahan Program” para sa mga Street Children:

Didi sa Bulan, pareho man sa iba na daragko na lugar, may-on kita sin mga kaso sin mga street children na naglalagawlagaw sa mga tinampo ta, dahil sa pagtios, lalo na sa poblacion. Kaya an hinimo ta sini, in tiripon nato ini na 18 na mga bata sa paagi san MSWDO nan kaupod an kanira mga magurang, in-organizar nan nagkaigua kita sin ingagahoy na psychological intervention, mga counseling sa values formation nan self-enhancement. Sayo sa importantehon na aspeto sini mao an pag-enganyar sa kanira na magbalik sa escuelahan an mga bata. Intaragan ta ini sin mga gamit sa escuelahan nan sa sadire, kaupod na an diyo na asistensiya pinasiyal basi makabatog an mga bata sa pag-escuela.

Special Education (SpEd) Classes:

Banggiton ko tabi niyan an sayo na magayunon nan pambihira na edukasyon na inhahatag ta sa sayo na grupo sin espesyal na mga kabatan-an didi sa Bulan. Sira tabi an mga kabatan-an ta na may kapansanan, mga buta, ngola nan mga bungol na mga kabatan-an o Children with Special Needs. Niyan na taon, may-on kita sin 8 na mga Special Children nan Teen-agers an naka-enroll sa SpEd Classes sa Bulan High, 7 an hearing impaired o bungol nan 1 na learning disabled. Sa Bulan South naman, 27 na mga bata, napolo (10) an hearing–impaired o bungol, 4 na buta, 5 na mentally-challenged nan 16 na learning disabled. Maski baga parte ini san programa san Dep Ed, inhinguha san Opisina ko nan san nagkapera na tawo na maka-ambag nan maka-asiste lalo na pinansiyal sa mga pobrehon na mga bata na dire kaya an oroadlaw na gastuson. Ako tabi nag-sponsor sin lima na mga bata basi maka-escuela sira.

 Pasalamatan ta man tabi si Kgd Dondon De Castro na nag-sponsor sin tolo na mga bata sa SpEd nan naghatag man mga t-shirts na pang-escuela; si Kgd. Joey Guban, tolo na bata an in-sponsor, si Kgd. Elmer Burias nagdonar sin 15 na bag nan mga kagamitan pang-eskuela; si Capitan Chito Del Monte nagdanon man , nan si Manang Linda Asuncion Argano naghatag mga regalo kantidad dos mil pesos niyan na pasko. Pina-ogma ta man ini na mga SpEd Children sa paagi sin sayo na merrymaking party nan Jollibee meals. San Marso inhatagan ta man pangastos an SpEd Class basi makahimo sira dianis na graduation ceremony.

Hatagan ta sin pambihira na rekognisyon ini si Edmon Morata nan Ms. Grace Dela Rosa, mga SpEd teachers nan an iba pa na mga SpEd teachers dahil sa kabayanihan nan sakripisyo nira sa pagtukdo nan pag-ataman sini na mga bata. Nan sa parte ko, padagos na susuportahan san ako Opisina ini na pambihira na programa pang-edukasyon habang ako tabi an sa iyo mayor.

Arabic Language and Islamic Values Education (ALIVE) Program o Madrasah Education:

Sayo sa dianison man na programa na insuportahan san ako Opisina mao po ini na Madrasah Education o an ALIVE Program o Arabic Language and Islamic Values Education para sa mga kabungto nato na Moslem o kaya Islam an pananampalataya. Daghanun na tabi an pamilya sin mga Moslem na nag-iistar na didi sa Bulan nan kaupod na sira sa komunidad ta.

 San nakaagi na Septyembre, nakipirmahan ako sin sayo na MOA o Memorandum of Agreement sa Department of Education, sa paagi ni Superintendent Dr. Marilyn Dimaano para sa pagsustenir san ALIVE Program didi sa Bulan. An municipio tabi an mabayad sin kantidad 5,000 pesos kada bulan para sa honorarium sin dowa na Islamic Teachers. Sa niyan tabi may-on sin 42 na estudyante na Moslem ini na programa didto sa Bulan South Central School.

Day Care Service Program:

I-report ko man niyan an tungkol sa Day Care Service program san municipio sa paagi san MSWDO na inpapamunuan ni Mrs. Adelfa Espenocilla. Padagos nato na inpapakusog ini na programa para sa ato mga pre-school children edad 3 hasta 5 anyos.

Niyan tabi na taon may-on kita sin 1,349 na mga pre-schoolers na nag-eescuela sa 67 na Day Care Centers sa bilog na Bulan. May-on man kita sin 67 na Day Care Workers na jointly subsidized san gobierno local nan san barangay.

Importante an papel na ingagampanan san ato Day Care Workers kay apesar na nagtutukdo o nag-aataman sira sa mga bata, kaupod pa didi an konsepto sin tama na pagpamilya sa ato mga magurang, nan early childhood care and development (ECCD).

Niyan na taon, san Hulyo 22-24 nan san November 4-5, nagkaigua man kita sin mga pa-training sa mga day-care workers ta basi maging updated sira sa mga paagi na maging dekalidad an pag-ataman nan pagtukdo sa mga bata.

Inkondukta ta man an Family Day Camp sa San Isidro san October 26, nan may-on man sira sin Educational Tour pa-Legaspi City san Nobyembre 12.

An Website nan Information Program san Bulan:

 Maogma man tabi ako na i-report sa iyo entero na san Septyembre, in-activate ta na tabi nan in online na nato an website san Bulan. Ini tabi na website nato tolong bulan ini in-design, inconstruct nan intrabaho. Kumpleto ini sin mga inpormasyon basi mapakinabangan san mga teachers nan mga estudyante nato sa Bulan na gusto mag-research tungkol sa municipio nan bungto ta. Pero an pinakaimportante sini na papel an magamit nato an teknolohiya san Internet sa pagpaabot impormasyon sa mga kabungto nato na nasa ibang lugar, nasa abroad nan gusto maaraman an nangyayari sa bungto ta.

 Bulan-bulan updated ini san Municipal Information Office, nan sa niyan tabi daghanun na mga taga Bulan sa abroad an maramam na sini na website. Nakarecibe man kita mga mensahe, komentaryo, suhestiyon nan kun minsan kritisismo sa website nato pero an importante na may-on kta diyalogo sa mga kabungto ta sa paagi sin Internet. Kun puwede tabi, pag nagsurat o naggahoy kamo o text o email sa mga kapamilya o kakilala niyo sa iba na lugar ipaisi niyo na may website na an Bulan. An address tabi sini na website mao ini:

Relasyon san Municipio sa mga Escuelahan:

Sayo sa pinaka-orgulyo ko, sa administrasyon na ini, an dianison nan very harmonious relationship san Opisina ko, san Municipio, sa mga escuelahan san Bulan, magpampubliko man o pribado. Permi nakakaupod an saindong lingkod sa mga management meetings san mga escuelahan, nan inpapasalamat ko ini na tiwala nira sa ato administrasyon. Kun kaya sayo man sa pagtan-aw ta sin utang na boot an magdamay man sa mga escuelahan kun may inrarani o insosolicit sira sa ato sa mga pangangaipo nira sa abot san kakayahan san gobierno local, mag-pinansiyal man o iba na resources.

 Halimbawa, permi kita nag-aasiste sa mga training-seminars para sa teacher development activities o kaya sa mga contests, extra-currricular , scouting, athletic events o mga lakawon nira. Sa katunayan tabi, sa 178 na mga solicitations sa ako opisina sin mga grupo o indibidwal, na nagkakantidad sin 318,000 pesos, sobra sa katunga sini an para sa mga escuelahan, mga teachers o kaya mga escuela.

Inhihimo ta man na maging mayad an paggamit san Special Education Fund o SEF para sa Bulan North nan Bulan South District, na hale sa parte san koleksiyon san municipio sa mga amelyar san ingod didi sa Bulan.

Sayo sa mga pruwebas ko san dianison na upudan san municipio nan san mga escuelahan ta mao an pambihira nira na kooperasyon sa mga programa nan mga proyekto san Gobierno Lokal na kun haen kinakaipuhan an partisipasyon san mga schools. Sa bagay na ini, dire kami nabibigo o nadi-disappoint sa kanira.

An Bulan Teachers’ Day 2009:

Niyan na taon, inselebrar ta tabi an ika-onom na Bulan Teachers’ Day. An Bulan Teachers’ day sayo na okasyon o adlaw , inhihimo ta kada ikadowang Biernes san Disyembre, para hatagan ta man sin pahuway. kaogmahan, pagsaludar, onra nan rekognisyon an mga paratukdo o teachers nato didi sa Bulan. Ini an adlaw na bida man an ato mga teachers.

San ako maging Mayor, inparaisip ko na dapat man ada tagan ta sin diyo na atensiyon an mga teachers ta, maski dire na lang sa material na bagay, kundi baga an morale booster para sa kanira. Kaya ngani, taon-taun na nato ini inhihimo, sayo na na institusyon. Sa bilog na probinsiya san Sorsogon, kita lang an may irog sini na activity para sa teachers.

Magayunon tabi an naging mga aktibidades nato niyan na taon na in co-sponsor san SSC nan mga private schools. An mga teachers nato nag-aratender sin Thanksgiving Mass, may parade nan motorcade, tapos an mga athletic nan academic contests nira sa Sabang. Pagkahapon, nagpaimod sin dianison na cultural show an SSC mao san iba na co-sponsors.

Pakagab-i tabi, inhimo ta an formal program para sa Awarding Ceremonies san Outstanding Teachers of Bulan. Niyan na taon, onom an napili ta na mga outstanding teachers, sira Pre-school Teachers Jose Gubat, Jr., nagtutukdo sa San Jose, Calomagon; nan Mr. Emmanuel Gueta, nagtutukdo sa A. Bonifacio.

Sa Elementary Level naman, intagan ta tabi award sira Mrs. Marideza Guran san BNCS-B, Mr. Rogelio “Jay-ar” Golimlim san Bulan South Central School , nan si Mr. Edmon Morata, na teacher sa Special Education Class san Bulan South Central School. Ini si Edmon, an intutukduan sini mga buta nan bungol na mga bata, may mga kapansanan na gusto nato kisyera mahatagan man sin mayad na puturo. Sa High School Level, an awardee man nato mao si Mr. Rino Orr san Bulan National High School.

An Bulan Teachers’ Day ta niyan an sayo sa pinakamagayon nan may pinakadaghan na teachers na nag-atender. An naging panauhing pandangal nato niyan na taon sayo na professor nan scientist na nagtutukdo sa Mindanao State University, si Dr. Remegio G. Tee.

Maogmahon man kita kay niyan tabi na taon , si Shaina Marie Obis Villareal, nagdara sa Bulan sin pambihira na onra dahil siya an champion sa bilog na Pilipinas sa contest san DepEd na Masining na Pagkukuwento. Ini tabi si Shaina bata ni Mr. and Mrs. Edgar nan Maritess Villareal, taga-Zone 6, nag-eescuela sa Bulan North Central School-A, nan an coach niya si Mrs. Ruby Luzuriaga-Hernandez. Naging guest man nato si Shaina sa Bulan Teachers’ Day.


Tukaron ko naman niyan an ikatolo na importante na programa san De Castro Administration – an Programa sa Kabuhayan o Livelihood Program.

Niyan na taon, daghan an hinimo san municipio, nan daghanun an taga-Bulan na nakinabang sa mga programa nato sa kabuhayan.

Mga Programa san Public Employment Service Office o PESO:

Huyaa an mga programa sa irarom san Public Emloyment Service Office o PESO.

Wage and Self-Employment Facilitation Services/ Community-based Training and Enterprise Development Program:

 Sa programa na ini, dowa na training program an saato inkondukta. An una mao an Production of Herbal Soap and Detergent na inkondukta para sa KALIPI organization na may-on sin 50 na miembros. Ini sa paki-ugnayan nato sa DOLE nan hinimo san Abril 23-24. Pakatapos san training activity , infacilitate nato na ini na grupo makakuwa sin P98,634 pesos basi magamit nira sa kabuhayan activities nira.

An masunod na training mao an Bay-ong –Making na inhimo san municipio sa pakipag-ugnayan sa Department of Trade and Industry san Hulyo 16 hasta 17 para sa 35 na kababayehan. Sa niyan, nagkapera na sa kanira an naghihimo sin mga bay-ong para sa pagbuhay nira.

Special Recruitment Activity (SRA) nan Jobs Fair:

 Proyekto pa san PESO Office an Special Recruitment Activity nan Jobs Fair. Sa paagi sini an PESO-LGU, nakikoordinar sa mga POEA-accredited nan licensed recruitment agencies na magbisita sa Bulan nan magkondukta an mga ini sin paghanap mga aplikante na trabahador sa manlaen-laen na propesyon o pagbuhay. Sa solod sini na taon, 431 an na-refer nato sa mga recruitment agencies.

Segun sa monitor nato may-on na sin naipadara sa abroad na 15 na domestic helpers, nan daghanun an nasa training niyan basi makatrabaho man sa abroad o sa Manila. Sayo sa naging very successful na recruitment nato mao an pag-imbitar ta sin sayo na security services agency o agency sin mga security guards. Niyan istable na an trabaho sini na mga Bulaneno na security guards sa daragko na mga kompanya sa Manila.

Overseas Employment Assistance:

 Sa paagi sin koordinasyon nato sa Department of Foreign Affairs, nagkondukta kita sin Mobile Machine Readable Passporting san September 28-29, basi ini na dokumento makapasayon sa mga kabungto nato na gusto magluwas sa iba na nasyon. 78 personas an nakinabang sini tabi.

Employment Counseling Services:

Sa paagi man sini na aktibidad na inaasikaso san PESO, 516 na mga jobseekers o mga naghahanap sin trabaho an tinagan ta sin mga counseling nan mga payo tungkol sa paghanap trabaho o empleyo.

Self-Assistance Kaunlaran (SEA-K):

Ini na SEA-K sayo na programa na in-ayo nato sa DSWD para sa mga kababayehan ta didi sa Brgy Aquino, Zone 7 nan Laurel. San nakaagi na Pebrero, 60 na kababayehan an nakarecibe sin kantidad 5,000 pesos na loan assistance kada sayo o total na 300,000 pesos para sa pagbatog hanap-buhay nira.

Hanapbuhay sa Agrikultura nan Pangisda

(Agriculture and Fishery Programs)

An pinakadako talaga na inkukuwaan sin pagbuhay san mga taga-Bulan mao an Pag-oma nan Pangisda. An saato mga pasakay, kalubihan mao san kadagatan ta an naghahatag sa ato sin pagbuhay. Dahil sini, inhahatagan ta man sin prayoridad na atensiyon ini na sector.

An Municipal Agriculture Office, sa pamumuno ni Mrs. Marietta Bayoca, mao man an frontline agency, basi mag-asikao san mga programa, mga proyekto nan aktibidades ta didi.

Database Profile of Farmers:

Niyan na taon, inpreparar ta na an database profile of farmers o updated na listahan san mga paraoma sa Bulan kay basi klarado sa gobierno local kun pan-o an hihimuon na mga pagresponde sa sector na ini, o pan-o maging mas episyente an implementasyun san mga programa san gobierno.

Farmer Field Schools:

 Ini na Farmer Field School taun-taon nato inhihimo kun haen inaalalayan san Agriculture Office an selected na mga paraoma sa mga siyentipiko na paagi sin mga pagtanom nan pag-ataman sin mga pananom. Niyan na taon, an dinanonan ta na mga paraoma, 41 na vegetable growers, 28 na palayamanan farmers nan 37 na palay farmers hale sa Lajong nan Somagongsong. Inkondukta an Field School batog na Enero hasta Mayo. San Hulyo nag-graduar sira sini na Field School.

Distribusyon sin mga Certified Seeds, Fertilizers nan Pesticides:

 Inpadagos ta man an nakagawian na san Agriculture Office na pagdistribuer nan pag-ayuda sin mga pisog, fertilizers nan pestisidyo sa mga paraoma. Sa paghatag nato certified seeds, 50:50 an paagi sini, na gusto sabihon, pag nakaani na an paraoma, ibabalik an tunga sako sin certified seeds sa municipio basi maiayuda man sa iba. San Enero hasta Febrero, naghatag kita sin 600 na sako sin certified palay seeds.

 San December naman, naka-avail kita sin 700 bags na gahi hale sa programa ni GMA nan 123 na Hybrid seeds. San Marso, 1,025 na paraoma nan households an tinagan ta sin vegetable seeds, nan san Hunyo, 24 na vegetable growers an tinagan ta na naman pisog sin maritatas. San September, nagpanghatag kita sin 150 na budded kalamansi nan 150 grafted mango sa mga barangay.

Batog na Enero hasta Disyenbre naghatag man an opisina san Agrikultura para sa 75 na paraoma sin mga rodenticides o panghilo sa iraga na nagpeperhuwisyo sin mga pananom. San Marso, nakikoordinar an Agriculture Office sa Philippine Coconut Authority para sa 80 na bags sin agriculture salt para sa mga kalubihan ta. San Disyembre, organic fertilizers an inhatag ta sa G. Del Pilar Improvement Club. Nagdistribuer man kita trichoderma para sa 20 na paraoma. Gamit ini sa organic fertilizer preparation.

Municipal Nursery:

May-on man kita sin plant nursery. Niyan na taon, nakapropagar kita sin 2,000 na Pili seedlings nan 1,500 mahogany seedlings nan inpangdistribuer ta ini sa mga barangay.

Trainings and Orientation:

San January 26, nagkaigua kita sin lecture para sa Semi-intensive Milkfish Culture sa Barangay San Rafael. San Marso, may livelihood seminar an MAO sa Pili Resin Production para sa 27 na Pili growers sa Calomagon. Inkondukta man an Pest and Disease Control and Management. Nakadistribuer man kita sin 225 na mga flyers nan IEC materials para sa 225 na paraoma nan mga paraisda. San nakaagi na Hunyo, nakikoordianr kita sa Opisina ni Senador Villar sa sayo na livelihood seminar on Patis and Bagoong-making. Inhimo ta ini sa Sorsogon State College-Bulan Campus nan inpartisiparan ini sin ma 200 na mga negosyante, fish processors nan mga pribado na mga ciudadano.

Pagpakusog san mga Farmers/ Fisherfolks Groups nan mga Cooperatives:

Intatagan ta man atensiyon an padagos na pagpakusog san mga manlaen-laen na mga grupo san mga paraoma nan mga paraisda. Permi nato sira invuelto sa mga pagtiripon san Municipal Agriculture Office nan san Municipal Agriculture and Fisheries Council. Importante an partisipasyon sini na mga grupo komo sira an mga stakeholders sa mga aktibidad pangkabuhayan sa ato bungto. Intatagan ta man sira prayoridad sa mga in-eekstender na mga asistencia san gobierno sa ato mga barangay.

Halimbawa, inkoordinar nato an proposal sa pag-instolar sin flatbed dryer sa paagi san Pigasus Cooperative san San Francisco nan Lapafara Cooperative san Mayo 22. San Oktubre, sa Pista sa Kabubudlan, napolo na Kooperatiba an tinagan san DA sin Rice-Hull carbonizer para sa pagpreparar sin mga Organic Fettilizers. Nakapasilitar man kita sin release sin loan para sa cattlefattening sa grupo san St. John 4h Club san San Juan Bag-o . nan indadanonan man san MAO nato an vegetable demo farm san G. Del Pilar 4H Club, nan daghanun na mga aktibidades pa an inhimo san ato Agriculture Office para sa kapakanan san mga farmers and fishermens’ groups.

An municipio tabi nagbakal sin sayo na traktora na inpapagamit nato sa mga kooperatiba para makadanun sa kanira mga pag-oma.

Programa para sa Kabuhayan sa Dagat:

An dagat san Bulan mao an sayo na inkukuwaan nato mayormente sin pagbuhay didi sa bungto. Kaya importante na magkaigua kita sin sustainable development plans para sa mga paraisda. Padagos an paghatag nato impormasyon sa bilog na bungto manungod sa pagprotehir nan pagpresebar san ato kadagatan nan mga yaman dagart. An Bulan Fishport mao an bagsakan sin labi 1.5 milyones kilos sin isda taun-taon lalo na an lawlaw.

Mahigpit an pag imponer nato san mga Fishery Laws nato kay kun dire ta ini himuon maaabuso sin grabe an dagat nato lalo na an pagdinamita. San Enero, nakadakop kita sin onom na paraisda na may dakop na manta ray. Bawal na an pagdakop sin manta ray. Niyan may kaso yuon na mga tawo. May mga kaso kita na in sarang-at sa nagkapera na mga paradinamita. Nasa Regional Trial Court an kaso sini na mga tawo. Sa niyan may-o tabi kita sin Bantay-Dagat Task Force na kompesto sin 80 na Fish Wardens na intraining ta sa mga paagi kontra sa mga illegal fishing activites. San Marso, nakakumpiskar kita sin 15 na chest sin lawlaw na binombahan.

Puwera tabi suon daghanun na na mga pawikan o sea turtles an inlukat nato sa mga paraisda nan ini inbaralik ta sa dagat. Ini na mga pawikan mga endangered species na kaya dapat ta hirutan tabi.

Nagkondukta man an Opisina san Agriculture sin Underwater Assessment sa mga coastal barangays san Bulan basi maaraman nato an kamutangan san kadagatan ta lalo na an mga bunayan san mga isda. Padagos man nato inbabatayan an Fish Sanctuary sa Butag nan Biton. Inhuhuron mi an padagos na kooperasyun san mga taga-Butag na itext tulos sa mga auoridad nato kun may mga bayolasyon sin pag-isda sa Fish Sanctuary nato.

Mga iba pa na Livelihood Projects:

Niyan na taon, nahuman ta na an Wet Market Section. Naibalyo ta na an mga paratinda isda nan karne sa bag-o nira na puwesto. Mas mayad an kamutangan nira didto. Bibisayon ta pa an dati nira na hinalean basi mapamutang ta man an mga paratinda sa luwas nan mabisay ta an paradahan san mga traysikol. Tagan lang tabi niyo kami diyo na panahon na mabisay ini, lalo na pag may pondo na an muniicipio ta.

Sa Barangay San Francisco may-on na kita sin Barangay Bagsakan Center para sa ato mga maritatas nan mga produkto san oma.

May mga insusulong man kita na mga proyekto sa paagi san koordinasyon nato sa Department of Agrarian Reform na kisyera pag-abot san panahon pakinabangan san ato mga ARCs o Agrarian Reform Communities didi sa Bulan.

An Agriculture Office man nato may-on sin mga pagbakuna o immunization san ato mga hayop niyan na taon. Ini para ligtas nan harayo sa hapdos an mga kahayupan nato Nakabakuna kita sin 1,983 na mga baka, karabao, kanding, karnero, nan poultry. May mga aktibidad pa kita pareho sin pagtibos, paghimulate, nan pagbulong sin mga hayop. May anti-rabies vaccination man kita sa mga ayam. An importante lang tabi magkadto kita sa Opisina san Agrikultura nan makikoordinar kamo sa mga technician nato kay tagan mi kamo sin mayad na serbisyo. Mga simple lang ini na mga bagay pero may epekto sa pagbuhay ta. An sayo na karabaw o baka o orig importante na sa buhay sin sayo na paraoma o para ataman sini.

Maski an tungkol sa mga paghatag mga pisog sin maritatas o mais o paray, maghapot lang tabi kita permi kay preparado man an ato mga empleyado magdanun sa iyo. May maihahatag man kita na mga asistencia teknikal sa iyo tabi. Ini na gobierno local nato para sa tawo na preparado magserbi sa mga nangaipo sin serbisyo.

Programa sa Kooperatibismo:

Kaogmahan ko tabi na i-anunsyar gihapon saiyo entero na an Bulan Municipal Cooperative Development Council (MCDC) mao tabi an indeklarar na ikaduwa sa pinakamayad na Cooperative Development Council sa bilog na Rehiyon Bikol.

Gusto po nato hatagan pagsaludar an mga miembros san Municpal Cooperative Development Council sa pamumuno ni Mrs. Joven Uy Gerona nan adviser Joy Dellomas-Fundano sa mga paghinguha nira na mapakusog lalo an kooperatibismo didi sa bungto ta. Importante na mapasarig ta an mga kooperatiba kay sayo yuon sa mga inhahalean sin mga pagbuhay san mga kabungto ta.

Tindahan Natin Project:

Niyan kay masakit an ekonomiya nato, sayo sa inhinguha san municipio sa paagi san MSWDO na makaalalay kita na mapagaan an kanira kasakitan. Kaya ungod an pakikoordinar nato sa National Food Authority na padagos an supply sin barato na bogas sa 24 na Tindahan Natin Outlets. Sa paagi sin barato na bogas san NFA, nakahangos maski puropan-o an mga kabungto ta. 6,000 na indigent families sa 22 na barangay an inseserbihan sini na mga Tindahan Natin outlets sa kantidad na 18.25 pesos o dire mababa sa 25 pesos kada kilo sin bogas.

An Mga Tinampo sa Bulan: Konektado sa Pag-buhay san Tawo

An mga Road-Opening, Repair/Maintenance nan Rehabilitation:

Ini na mga proyekto sa tinampo an sayo sa dako-dako na programa san Gobierno Lokal basi madanunan nato an mga taga-barangay makamate san programa sa pagbuhay. kun may tinampo na makabit san barangy sa poblacion nan sa relanse o sa mga bagsakan areas. Daghanun an apektado na aspeto sin pagbuhay kun may mayad na tinampo, puwera san pagbuhay kaupod na didi an edukasyon, serbisyo medical, komersiyo nan negosyo, o kaya turismo.

Padagos an mga naging paghinguha nato niyan na taon na mamantenir o ma-repair an ato mga tinampo kaya lang, an maraot na panahon nan mga kalamidad an kalaban nato. Halimbawa, perang beses na nato pinahingayad, inmantenir , inrehabilitar an entero na tinampo sa Bulan, pero pag render kuwenta nawawara man gihapon an pinagalan nato dahil na-wa-washout ini sin uran nan baha. Yuon tabi na sa Fabrica-San Juan, kada y bez hingayadon ta balik na naman sa pagkaraot dahil sa uran nan baha. Mao man an nangyari sa mga tinampo sa bilog na Bulan, lalo na ini na sa Busay-pa Dolos, Fabrica pa San Juan Daan, Pawa pa Daganas, Cadandanan pa Cocok-Cabitan, Pa Togbongon, Pa Butag, Pa Otavi.

Alagad gusto mi tabi kamo paisihon na maski ngane baga masaket an panahon, napuwersa kita na makaserbisyo kay dire ta man puwede pabayaan. Kaya sige pa gihapon an kapa-backfill nato sa mga lugar na inaayuhan kita ayuda nan serbisyo san tawo.

Ini ngane na sa Busay pakadto sa Dolos-Bical-Calpi, grabe na an luoy ta sa mga tawo doon kay maski nano nato na kappa-repair dahil na dire man konkreto, wash-out man gihapon pag-abot san uran. Kaya medyo halawig na an intios san mga taga Dolos, Bical, Calpi an grabe sa pagbaklay o kaya an pagsakay sa delikado na habal-habal na motorsiklo. Pasensiya na tabi kamo. Pero dire kame nagapahuway na makahanap sin paagi na kun puwede masemento an mga agihan doon maski manipis lang o kaya halitid lang basta importante masemento. Kaya nakikoordinar kita sa Opisina ni Gobernadora Sally Lee para magkaseremento an mga lugar na dapat masemento.

An Road nan Bridge Program ni Governor Lee:

Niyan ko tabi banggiton an pambihira na pagpadaba san Administrasyon ni Governor Sally Lee, pati na san asawa niya na si ex-Governor Raul Lee sa mga inhimo nira sa bungto san Bulan.

Road Concreting Project of Dolos-Calpi-Busay Road:

 Niyan tabi, inpapasemento na an mga portion na dapat sementuhon hale sa Dolos pababa didi sa Calpi nan Busay. Pamate ko tabi maski halitid lang yuon na agihan segurado ko makahaw-as na sa pagtios an mga kabarangay nato sa Dolos-Bical-Calpi. Kagahuman tabi yuon san administrayon ni Governor Sally Lee.

Road Concreting san Palale pakadto sa Cadandanan:

 Kun magpasyar tabi kamo didi sa Palale nan Cadandanan, maiimod niyo na tapos na an pagsemento san pasagka hale sa Palale pakadto sa Cadandanan. Ini na kahalaba sini na pasagka na tinampo an sayo sa pinakadelikado na tinampo sa Bulan, tapos na tabi yuon, kagahuman yuon san administrasyon ni Governor Lee.

Road Concreting of Beguin Road:

Kun magpakadto tabi kamo sa Beguin batog sa Beguin High School pakadto sa Baryo Site nira, may paconcreting project duon si Governor Lee. Dahilan ini sa in-imud ni Governor an kamutangan san mga bata sa high school. Ako man tabi, nagdagdag ako sin saday na proyekto na saday pero importante, ini na entrada sa Pawa, hampang san Ospital, pinasemento ko naimod ko na delikaduhon an mga traysikol nan mga sakayan ta kun maluwas hale sa Pawa.

Road Concreting of Butag Road:

Kun makakadto kamo sa Butag, ngangaraton kita san halabaon na tinampo hale didi sa may sapa nira pakadto sa Barrio Site mismo kay sementado na yuon. Awatun na yuon na kamaw-otan san mga taga Butag, narealisar na niyan dahil kan Governor Lee. Idagdag ko na man palan didi an water system san Butag na in-ayudahan man san municipio ta.

An mga Programa san Administrasyon ni Lee sa Bulan:

 Batog pa baga tabi san 1995, san makaingkod si Governor Raul, an Bulan an bungto na talagang pinadaba niya. Yuon dahil man sa pambihira namo na paki-upod sa kanira. An administrasyon ni Governor Raul Lee an dahilan kun nano kay sementado na an batog sa Uyango pakadto sa San Francisco, san 1997. An pondo kunta sini na tinampo didto sa Banuang Gurang sa Donsol, pero inhuron nato ini na didi sa Bulan ibutang. Puwera pa suon, tanda ta man ada tabi na dahilan kara Governor Lee natulayan na an mga barangay sa Calomagon, sa Butag nan Bonga, sa Bonga, nan sa J.Gerona.

Dati man sadto pa, pera na tulay na an natakod sa Bulan dahilan sa SIADP sa pamamahala san mga Lee—halimbawa yuon na mga tulay sa Butag, Lajong-Beguin, JpLaurel, nan iba pa. Idagdag ta naman didi an dati Hanging Bridge sa Magsaysay, sinalidahan ta na sin konkreto. Puwera pa yuon sin manlaenlaen na mga programa nan mga proyekto na pinakinabangan nato entero.

Tulay sa Inararan:

 Ireport ko man ngay-an tabi na an tulay sa Inararan na konektado man an mga taga Nasuje, Antipolo, Calomagon pinahingayad na tabi. Ini an tulay na na-wash out san mga makusugon na baha. Komo kulang an pondo nato, dire nato kaya an talagang konkreto na tulay na makasalida sadto na na-wash-out, kaya basi madanunan nato an mga escuela na nagdadaw-it duon kaupod na an mga pasaheros nan mga naghahanap-buhay, inpatakodan ta muna sin pansamantala na kahoy na tulay. Maski irog lang yuon suon dako na na danon nan serbisyo sa mga naggagamit suon na tulay.


Pakatapos san mga programa sa Salud, Edukasyon nan Pagbuhay, tukaron ko naman niyan an tungkol sa Programa nato sa Kapalibutan.

Nakilala kita na mga taga-Bulan dahil sa programa nato sa kapalibutan batog pa san 1995. Hasta niyan, dara ta yuon na onra, nan pamate ko daghanun na sa mga kabungto ta an muklat na sa mga dapat himuon para maprotehiran an kapalibutan nan makaambag kita basi maibitaran an paglala sini na ingagahuy na Global Warming nan Climate Change.

Pakalipas sin onom kataon ko na pag-administrar, naisa lugar na nato an entero na mga kasangkapaan nan mga elemento sa pag-implementar, pagmantenir nan pagsustenir san Environment Programs ta, nan lalo na an pag-improve. Sa katunayan nasa level na kita na kun haen an bungto ta mao na an inhihimo na halimbawa o model san iba na bungto dahil sini na programa. Kita na mga taga-bulan an nangunguna niyan sa bilog na Rehiyon Bikol na ma-share nato an programa bilang DILG GOFAR Model Town on Solid Waste Management.

Replication Inception Workshop (RIW) on Solid Waste Management:

Sa solod san Enero hasta Marso , inkondukta an sayo na joint activity san LGU Bulan nan DILG Region V an mga aktibidades para sa Replication Inception Workshop (RIW) on Solid Waste Management. Intukduan kita san mga eksperto san DILG kun pan-o an Bulan magiging sayo na host kun may magkanhi na mga LGUs na gusto magreplicate o mag-kopya san programa ta sa Solid Waste Management. Parte ini san obligasyun nato bilang sayo na model town. Pag may magbibirisita na mga LGUs o mga grupo sa bungto ta aram ta kun nano an mga dapat himuon sin sayo na host LGU.

Padagos na implementasyun san mga Programa sa Solid Waste Management:

Padagos tabi an implementasyon ta san mga paghakot basura. Prayoridad ta ini na dire magbaho an poblacion ta. Sa paghakot nato sin basura, in-iimplementar ta an waste segregation-at-source, segregation collection at source, nan segregated disposal policy, o pagsiway-siway sin basura. Maogma tabi ako sa pagreport sa iyo na maski puro-pan-o dire kita natatambakan sin basura lalo na sa mga matawo na lugar o mga residensya.

An mga garbage truck nato, padagos an pagmantenir nan mga repair kun kinakaipuhan. Dire ta ini puwede pabayaan, kay an sayo kaadlaw na dire mahakutan basura an sayo na lugar dako na na kaulangan sa iskedyul sin paghakot. Katunayan tabi, dahilan sa maaram na an ato mga kabungto lalo na sa pagsegregate nan recycle, an basura niyan dire na pareho san dati na daghanun nan grabe talaga.

Sayo sa magayon na proyekto san mga barangay ta didi sa Poblacion lalo na sa mga inababaha na lugar pareho san Managa-naga an pagrekober nan pagrecycle sin mga styro nan plastic nan magamit sa paghimo sin mga styropore na balsa na magagamit sa panahon sin mga pagbaha. In e-enganyar mi man an entero na mga residente nan mga barangay opisyal na mag-irog sa inhimo san mga taga-Managa-naga na i-recycle an mga raot na chest sin lawlaw nan himuon ini na mga burobalsa.

Information nan Education Campaign :

An saato Information nan Education campaign dire ta man inpapabayaan kay importante na consistent kita sini basi padagos mapadumdum an mga kabungto ta, lalo na an mga kabatan-an sa kahalagahan san relasyon ta sa kapalibutan .

Sa solod sini na Agosto hasta Setyembre, inkondukta san Municipal Environment and Natural Resources Office o MENRO sa pamumuno ni Ms. Kelly Tan, an ato MENRO Officer, nan kaniya staff an two-month long Information and Education Campaign/ Drive, nan Film Showings tungkol sa Solid Waste Management nan Global Warming: An mga sector nan mga lugar na inkadto nan intukduan ta mao ini na mga minasunod: An mga empleyado san Municipio, Sorsogon State College, Persons with Disabilities, Barangay Zone 4, Alcoba High School, Barangay Zone 3, Gate National High School, San Isidro Elementary School, Gate Elementary School, nan didto sa YES-O para sa mga batang delegado sa YES-O Camp sa Ecopark.

San November 10-11, inkondukta an joint activity san Barangay Zone 2 nan LGU na STEP Training on Solid Waste Management. Inatenderan ini sin 30 na opisyales san barangay nan 120 na mga purok leaders. In-establisar nato an sayo na Materials Recovery Facility o bagsakan san basura basi doon mahimo ta an programa sa Solid Waste. Salamat sa kooperasyon san mga taga- Zona 2 sa pamumuno ni Capitan Awel Gernale.

Community Mobilization:

An sayo na program dire magiging matriunfo o successful kun wara an partisipasyon san mga ciudadano. Maski nano na kahinguha sin sayo na opisyal kun wara kooperasyon , commitment, involvement hale sa komunidad mababalewala entero. Kaya ngane, pokus nan atensiyon san Gobierno Lokal na makuwa an boot san mga kabungto ta lalo na an mga kabatan-an. Pero, salamat tabi kay dianison permi an pagresponde niyo entero sa mga programa nato. Kun minsan ngane, may mga grupo na pareho san Sagip Dagat Volunteers nan TOFY na nagboboluntad san kanira danon basi ma- promoter lang an programa ta sa kapalibutan.

Yadi tabi an mga naging tree-planting nan environment activities nato batog na Abril hasta Octubre; Abril 2, Earth Day Celebration; Mangrove planting sa Butag mangrove reforestation area, sponsored san Uswag-Bulan, Tree-planting activities san St.Louise de Marillac School, Somagongsong Barangay Council , Barangay Fabrica Residents, official, teachers nan mga pupils sa elementary school, Obrero Elementary School, San Vicente Elementary School, Alcoba High School, Gate High School San Isisdro Elementary School, San Rafael SK; Nagkaigua man kita malunggay tree planting sa Alberto De Castro Elementary School, nan sayo na treepalnting activity sa Mount Karuhayon sa San Isisdro, sa paagi san San Isidro Barangay Council. Sa paagi man sin koordinasyon sa mga taga State College, intindog ta an sayo na campus mini-forest sa Bulan Campus.

An grupo san TOFY, o Time Organization for Youth, mao an nagkomitir sa ato municipio na madanon sira paglimpiya san Managa-naga River. May regular clean-up drive sira doon.

San September 19, International Coastal Clean-up Day, inpangunahan san Gobierno Lokal nan san mga organisasyon sa Bulan an paglimpiya sa mga baybayon ta. 2,000 katawo an nagpartisipar sini na aktibidad.

An Sagip –Dagat Volunteers:

Gusto ko tabi hatagan pagsaludar nan onra an sayo na grupo sin mga kabatan-an didi sa Zona 4 na an ngaran Sagip Dagat Volunteers dahil sa pambihira nira na kontribusyon sa bungto ta na makadanon sa paglimpiya san baybayon sa Zona 4, nan magkaigua pa sin iba na aktibidades. Ini na Sagip Dagat inbatugan lang ini sin onom na teen-agers na magbararkada, sa pamumuno ni Michael Andador na gusto kunta magkarigos sa dagat na dati nira inlalanguyan san Pista ni San Juan.

Pero dahil sa ati, imbes na magkarigos nagbatog na lang sira maglimpiya. Pag-otro semana, nagbalik sira paglimpiya gihapon. Hanggang sa mapansin na sira san mga taga-Zone 4 na mga magurang nan mga opisyales. Indanunan sira ni Capitan Chito Del Monte na maorganizar sin mayad. Niyan daghanun na ini na mga taga-Zona 4 na miembros san Sagip Dagat. May sadire naman sira na website na puwede tabi niyo i-access sa internet.

San Oktubre, inbatugan man i-organizar ni Kapitan Rey Lorilla an Sagip dagat san Zona 7. Dapat sabayan ta sira sa inhihimo nira, nan kisyera daghanun pa na mga kabatan-an parareho nira Michael Andador nan san mga barkada niya an gamiton an kanira mga enerhiya sa positibo na mga aktibidades na makadanun dire lang sa kanira sadire kundi pati na sa komunidad nan pamilya.

An Municipal Ecopark:

Didto naman tabi sa Bulan Ecopark, padagos ini na inmamantenir san ato MENRO. Padagos an production nato sin compost activators, vermicomposting program, production of carbonized rice hull, nan pag-establisar nan pagmantenir san Container Gardening Demo Farm.

An Ecopark tabi inbatugan yuon sa paagi sin pagdaranunan san entero na mga empleyado san Municipio. Kaya ngani , niyan tabi na taon, insumitir nato sa Civil Service Commission an entry nato sa mga paghinguha san mga empleyado sa Ecopark. Kaogmahan ko tabi na ireport sa iyo na kita an naging Bicol Regional Champion. Dinaog ta an daghanun na mga daragkuon na ahensiya san gobierno.

An Pista sa Kabubudlan 2009 (Feast of the Mountains):

Niyan na Oktubre, inkondukta nato an 2009 Pista sa Kabubudlan. Taun-taon nagdadaghan an nag-eentra sa Pista sa Kabubudlan. Sa lima kataon na nato na pagselebrar san Pista sa Kabubudlan, an nakaagi na Pista sa Kabubulan an pinakadako na na selebrasyon nato sa Ecopark. Sobra 8,000 katawo an nag-bisita, nagpartisipar nan naki-ogma sa mga aktibidades nato. Maabot sa 127 na organisasyon an nagpalista. Pati mga pamilya kaupod an mga bata nira. Baga yadto an naging Family Day.

Inhimo nato sadto na Pista an Techno Demo on Charcoal Briquetting, inpresentar an mangrove project san Prieto Diaz, may-on kita sin Search for Diyosa ng Kalikasan, barayle, may fireworks display, may Thanksgiving Mass, may Kite-flying Contest, nan an pinakasentro san Pista mao an pagtaranum sin puno sin sobra sangribo na mga kabatan-an. An entero man na istasyon sin radio sa Bulan nan kaupod man an media san Sorsogon, inbalita an mga nangyari sa Pista sa Kabubudlan. Imudon tabi niyo sa internet an mga naging aktibidades nato sadto na Pista.


Tapos na kita sa mga accomplishment report tungkol sa Health, Education, Livelihood nan Environment. Niyan an isunod ko na ireport sa iyo tabi mao an tungkol sa Social Services Program o mga Serbisyo Sosyal san Gobierno Lokal. Unahon ta na mun-a an tungkol sa programa sa Nutrisyon.

Nutrition Program

Bulan Nutrition Statistics:

 Niyan na taon, magayunon an accomplishment san ato Programa sa Nutrisyon sa paagi san Municipal Nutrition Council na inpapamunuan ni Municipal NutritionAction Officer Anilin Lolos.

San 2004, pag-ingkod ko bilang mayor, an prevalence of underweight children sa Bulan nasa 20.56%. An gusto sabihon na sayo sa kada lima na pre-school na bata underweight o kulang sa normal na timbang. Pero niyan na taon dako-dako an pagbabag-o sa bilang san mga underweight children. Niyan na taon , nasa 13.32 % na lang yuon o nagbaba sin 7% an istadistika.

San 2005, sa katorse na bungto san Sorsogon , dire kaupod an Sorsogon City, an bungto san Bulan nasa ika-onom na puwesto sa may pinakadiyo na underweight children. Pero niyan na taon, an bungto ta nasa ika-opat na sa may pinakadiyo na underweight children. Dako-dako an improvement san bilang san mga bata na dire na underweight.

Niyan na taon, inkondukta nato an Operation Timbang sa 13,298 na mga bata o sa entero na kabatan-an edad 0 hasta 6 anyos. 11,401 na mga bata an normal an timbang, pero 1,772 an kulang sa timbang o underweight nan 125 na bata an sobra sa timbang. Ini na 1772 na bata o 13.32% mao an intagan ta atensiyon sa paagi san ato day care program, early childhood care and development program nan an mga programa san RHU.

Nutrition Program Strategies:

Manlaen-laen na istratehiya o paagi basi makaresponde kita sa problema sin underweight children. Ini indaranunan san ako Opisina , san MSWDO, Municipal Nutrition Council nan Municipal Agriculture Office, RHU , an MENRO nan an DepEd. Kapartner ta man an mga barangay officials, mga organisasyun-sibiko nan lalo na an mga pamilya san mga bata. Pati an PNP sa pamumuno ni Chief Orlina may sadire man na mga adopted na mga underweight childen . Maski an mga Senior Citizens, nagdaranun pa sa mga feeding san October, Senior Citizens’ Month. 400 na malnourished children hale sa Managa-naga, Obrero, Aquino, Zones 2, 6, 7, 8 an kanira in feeding.

Yadi an mga hinimo ta pa na mga aktibidades:

An municipio nakadistribuer man sin 39 na units sin weighing scale para sa 39 na barangay.

1. Bulan-bulan na pagtimbang sa RHU nan Day Care Schools;

2. Supplemental Feeding activities;

3. Mga Cooking Demos para sa mga Magurang sin mga Low-cost Nutritious meals;

4. Vegetable seeds dispersal sa mga households;

5. Mga Information campaigns sa mga magurang;

6. Pa training san mga Barangay Implementers san Promotion of Good Nutrition program;

7. Mga Pabasa sa Nutrisyun, syllabus para sa nutrition education nan vegetable growing na inpartisiparan sin 18 na Rural Health Midwives, 18 na Barangay Nutrition Scholars, mga mother leaders hale sa 18 na barangay;

8. Caregivers’/Mothers’ Classes;

9. Tapos may-on man kita mga activities pareho sin pagtanum kalunggay sa mga backyards.

San nag-Alay-Lakd kita san nakaagi na Nutrition Month Celebration san Hulyo, nakalikom an muniicpio sin kantidad 14,000 pesos na ingamit ta para sa supplemental feeding san mga bata sa San Rafael.

Programa para sa mga Senior Citizens:

Nan salamat tabi sa mga Barangay Officials ta na padagos na nagkokooperar sa mga programa san gobierno local basi mapagaan ta an programa sa nutrisyun.

An mga Senior Citizens an sayo sa mga grupo na padaba san municipio. Talagang in-organizar nato sin mayad an Senior Citizens didi sa Bulan, puwera pa you san mga eksistido na grupo na san FESCAP, GRETA nan an sa Veterans. An BASCA o Bulan Senior Citizens Association na inpapamunuan ni dati Kagawad Joe Tan aktibo sa pag-asikaso san mga magurang nato. Entero na an mga barangay ta may-on na sin senior citizens chapters.

Sa niyan tabi na taon sobra na sa 5,000 an senior citizens na in-isyuhan ta sin ID cards nan Discount Booklets segun sa pagsunod ta sa ley para sa kapakinabangan san Senior Citizens.

Nagkaigua man kita sin dowa na Medical-Dental Mission para lang sa Senior Citizens niyan na taon.

Inpasilitar ta man an pagrelease sin kantidad 548,500 pesos para sa 1,009 na senior citizens na recipients san Programa san gobierno nasyonal na Katas ng Vat Tulong para kay Lolo at Lola. 500 pesos an marerecibe san kada senior citizen na beneficiary. Inhihinguha nato na kisyera maging kumpleto na otro taon an database san mga elderly basi madali an pag-asikaso sa mga kaipuhan nira.

Daghanun an mga naging aktibidades san Senior Citizens na inatenderan ko niyan na taon nan tunay man ako na naoogma sa dahilan na padagos an mga magurang nato sa paghinguha na makaserbi sa komunidad ta, alagad importante man na mahatagan ta sira sin atensiyon na karapadapat sa kanira dahil na mga maluya na sira.

Mga Programa para sa Kabataan

Sa MSWDO, puwera san programa nato na Day Care Service Program, Early Childhood Care and Development o ECCD, program for Streechildren nan an para sa Out-of-School Youths o OSY, may-on pa kita sin mga intervention programs basi madanunan an mga kabatan-an nan an mga pamilya nira. Importante man na maibalangibog nato an manungod sa Children’s Rights o Karapatan san mga bata nan an pagprotehir sa kanira. Aktibo tabi an ato Municipal Council for the Protection of Children nan an PNP Women and Children’s Protection Desk.

Abused Children:

 Namumundo ako na niyan na taon daghan an naireport sa ato na kaso sin mga pag-abuso sa mga kabatan-an, bale 28 entero: walo (8) na kaso sin rape; 3 na kaso sin acts of lasciviousness; 12 na kaso sin physical abuse o pagpakulog sin bata; nan lima (5) na kaso sin neglect nan abandonment o pagpabaya. Sa rape, lima na an kaso na on-going sa korte, 2 an nairekomnda nato sa Department of Justice na mahatagan sin financial assistance; nan an iba inproceso san MSWDO na mahatagan sin tama na aksyon basi makakuwa sin hustisya an bata.

An MSWDO an nag-aalalay sa mga kaso na ini sa paagi sin paghatag mga gabay o counseling sa mga pamilya na invuelto; paghatag psychosocial intervention lalo na sa mga bata na biktima sini na pang-abuso; nan pag-asikaso sa mga asistencia pinansiyal kun kaipuhan.

May mga tiyempo kita na an sayo na kaso na nai-rereport sa ato pero habo man magreklamo an biktima na bata kaya an nagyayari nagagakot an kamot san ato mga autoridad na talagang masampahan sin maninigo na kaso an may sala na tawo na nag-abuso sa bata.

Basi maprotehiran ta an mga bata nato, padagos an dedikado na information programa san ato MSWDO nan PNP personnel na talagang makasabot an publiko na an mga kabatana-an ta dapat respetuhon sa mga derechos nira nan protehiran ta an kapakanan nira.

Nan inpapaisi ta gihapon an publiko ta na mahigpiton na tabi an batas sa mga tawo na nag-aabuso sin mga bata nan kababayehan. Grabe an kastigo na sasaluhon sin sayo na tawo na abusado sa mga bata nan mga babaye.

Children in Conflict with the Law o mga Menor de edad na nagkakasala na sa batas:

Sa taon na ini nagtaas man an mga kaso sin mga menor de edad na nagkakaproblema sa batas o children in conflict with the law. Namumundo kita dahil sa situasyon na ini .Pero numero uno na may obligasyon sa mga bata an mga magurang tabi. Kaya padagos an impormasyun nan pag-edukar nato sa ato komunidad na kisyera ma-eliminar ta ini na problema.

Niyan na taon may total na 60 na kaso sin mga kabatan-an na may problema sa batas. Sa 60 na kaso na ini, 29 an sa kaso na pagkawat o pangalit, 19 an nadakop sa vagancia habang may curfew hours kita; sayo an nadamay sa illegal fishing, onom an kaso sin trouble-making; sayo na kaso sin physical injuries nan may sayo na kaso sin rape. Sa 60 na kaso na ini, dowa an nasa korte , sa Regional Trial Court dahil mga magub-at na sala na mao an rape nan physical injury. An 58 na kaso dire man nato insang-atan kaso dahilan ngane sa batas na pag an bata edad 18 pababa, dire man siya inkakasuhan basta-basta kundi an MSWDO mao san Bulan Council for the Protection of Children an nahimo sin intervention procedures basi makoreheran pa an problema sin sayo na menor de edad. Sayo palan sa mga bata na ini inpadara na san MSWDO sa National Training and School for Boys sa Tanay, Rizal basi hatagan sin rehabilitasyon.

Ingagahuyan ta gihapon an mga magurang na importnte an tama na pagpadako sa bata basi dire magkaproblema sa batas.

Nagkaigua man kita sin Information Caravan nan Family Forum niyan na taon manungod sa responsible parenthood nan children’s rights sa mga barangay san Roxas, Aquino, San Rafael, Namo, Pawa, San Isidro, Zone 4, Otavi, Inararan. 180 na mga magurang an nag-aratender sini na mga information caravans.

Programa para sa mga PWDs o Persons with Disabilities o may mga Kapansanan:

Inaataman ta man an may mga Kapansanan. Niyan na taon, inhimo nato an Information Dissemination para marehabilitar nato an mga PWDs; nagkondukta man kita sin mga livelihood training activities pareho san paghimo nan pagpabakal sin sabon; nan nagkaigua man kita sin sayo na medical and dental services mission para sa labi sanggatos na PWDs.

In-edukar ta man an mga PWDs sa Climate Change kay maski baga may mga kapansanan na sira permi pa man sira may kakayahan na magdanun sa ato komunidad. Kanina insaysay ko na an SpEd Program nato para sa mga bata na may kapansanan.

Programa para sa Pamilya, Family Heads and Other Needy Adults:

San Marso, inkondukta nato an ERPATS training o organisasyon para sa Empowerment and Reaffirmation of Paternal Abilities. Sponsored ini san Municipio ta sa koordinasyon nato sa ECCD Program. Katuyuhan sini an mapasarig nato an pagkamuklat san mga ama nato sa kanira obligasyun. May mga barangay na kita na organisado na an ERPATS pareho san San Vicente, Aquino nan JP Laurel. Padagos nato ini i-oorganisar sa kada barangay.

Nakakondukta man an MSWDO sin mga sessions nan mga lectures para sa 223 na mga kasalon. Intutukduan sira san MSWDO sin mga tama na paagi sa responsible parenthood, marital relationship, rights of children, nan family planning.

Referrals nan Case Studies:

Parte san Social Service programs nato an mga referral nato sin mga pobre na pasyente na nangaipo sin danon san mga ahensiyas san Gobierno national. Nakahimo kita sin referrals para sa 242 na tawo basi maasistehan san Philippine Charity Sweepstakes Office, Philippine Heart Center, Philippine General Hospital, Sorsogon Provincial Hospital nan Philippine Ports Authority. Simple lang ini na mga aktibidad pero dako an danon sa mga tawo na nangaipo. Kapartner san MSWDO sa aktibidad na ini an Opisina san Mayor, RHU nan Philippine National Police.

Programang Aid to Individuals-in-Crisis Situation/ Other assistance programs:

May mga tawo na grabe an kamutangan sin kawaraon o kapobrehan na inaabot sin mga remalaso sa buhay kaya didi naghahatag sin ayuda an municipio nan an MSWDO, lalo na an opisina san Mayor.

May mga ayuda kita para sa mga mahapdos, mapabulong, mapalubong, matuition, mapasahe o mayo pases sa bus, mga solicitations sa mga pangangaipo sin mga organisasyun, pangasolina sa mga byahe sin mahapdos o mga pobre na tawo.

Sa financial assistance na in-extender san municipio lalo na sa mga nangaipo, lalo na san Opisina san Mayor, nakahatag kita sa 2,078 katawo na nagkakantidad sin 2,251,975 pesos. Sa Assistance to Individuals-in-Crisis Situation, 416 personas, na an kantidad 151,475 pesos. 924 na tawo an nahatagan ta sin libre na pases o bus fare dahil sa mga emergencia nira na biyahe pa Manila o iba na lugar. Inbabayadan ta tabi an bus company pag nahatag kita sin pases.

Suma total san inhatag san municipio na ayuda sa entero na klase sin pagdanon nagkakantidad tabi sin 3,225,991.63 pesos para sa 3,067 katawo, niyan na taon 2009.

Oroadlaw tabi, lalo na kun huyoon ako sa Opisisna maiimod niyo kun nano kadaghan an tawo na personal ko na inaasikaso.

Emergency Assistance:

An municipio sa paagi san Opisina san Mayor nan san MSWDO naghahatag man serbisyo na an ngaran Emergency Assistance lalo na kun panahon sin kalamidad.

Tolo na bagyo niyan na taon an nag-agi sa ato nan may mga kabungto kita na apekatado. Inasikaso tabi ini san Gobierno Lokal .

Bagyong Dante:

San Mayo 1-2, an Bagyong Dante nagdara sa ato bungto san pinakahararom nan pinakadako na baha na naranasan ta sa kasaysayan san bungto ta. Didi sa Poblacion, 509 na pamilya an grabe na naapektaran nan in-evacuate ta. Sa mga barangay, 2,151 na pamilya an nadislokar nan 164 na pasaheros na taga Masbate an na stranded sa terminal.

 Dahil sa emergency na ini, naghatag kita mga relief goods nan mga rasyon sa evacuation centers. Mao man an mga barangay na nagdanon man sa mga konstituentes nira. Salamat sa sayo na NGO na Taiwan-based kay naghatag man ayuda sa municipio na makapakaon sa mga evacuess. An Operation Blessings man tabi nakahatag mga kaganitan sa mga nasalanta. San Mayo 14, 29 na pamilya na totally damaged an mga balay an naayudahan san Regional MSWDO sin kantidad 5,000 kada say o total na 145,000 pesos.

Bagyong Feria :

San Hunyo 23-24, an naging dahilan na mastranded an 102 na pasaheros sa terminal. Pinakaon nato ini sa paagi san MSWDO.

Bagyong Pepeng:

 San Oktubre 2, 193 na pamilya an in-evacuate nato nan tinagan ta mga relief goods. Sa terminal naman 125 an pasahero na stranded. Pinakaon ta gihapon nan inasikaso.

Salamat tabi sa mga mahigos na staff san MSWDO sa pamumuno ni Del Espenocilla na maski sa kadaghan sini na mga trabaho, naasikaso nira ini na may dedikasyon nan kagaanan sin boot.

Burial Transportation Service:

May sayo kita na aktibidad na seguro dapat ta man tagan sin rekognisyon, Mao ini an paggamit san trak bilang sakayan san mga nakidapit, na hale sa hararayo na barangay san Bulan. May mga pobre kita na mga kabungto na kun namamatayan an sayo na inaayo sa municipio na ayuda na kisyera may masakayan an mga nakidapit sa minatay nira. Sayo ini na tradisyon nan kultura san mga taga-Bulan sa paghatod sin minatay sa sementeryo. Nag-aayo lang tabi kita dispensa sa iba na tawo na nagrani sa Opisina nan dire ta na onra kay kun may nauna na sa kanira na naka paskedyul sa pagdapit. Niyan na taon 141 na biyahe an dinalagan san trak ta para magamit sa pagdapit sin mga namatay nato na kabungto, nan dedikado tabi kita sa simple na serbisyo na ini sin pakisumayo nan pakidumamay sa pamilya san namatayan.


An i-report ko naman sa iyo an manungod sa Paz y Orden o an katarngkiluhan san komunidad ta.

Sayo sa importantehon na aspeto sin liderato sin sayo na komunidad an tungkol sa paz y orden. Dire bale wara sin mga imprastraktura o daragkoon naproject basta trangkilo an bungto, nakaturog sin mayad an tawo, matoninong sa estado niya sa buhay na wara siya hadok o had-it na may mga tawo na malabot sa kaniya o sa kaniya pamilya.

An Insidente sa Calomagon:

 Puwera sa insidente sin ambush na nangyari sa barangay Calomagon san nakaagi na Nobyembre, nan san Hunyo, yadto na pagkamatay sin sayo na ordinaryo na ciudadano na posible sayo na kaso sin extrajudicial killing , matoninong o relatively peaceful kita didi sa Bulan.

An nangyari na Calomagon Ambush na kun haen opat na pulis an namatay sayo na record sin karahasan na kun kita na mga sibilyan an haputon habo kita na nangyari nan dire dapat na nangyari. Kita na mga sibilyan habo nato na makagimata-an san mga bata ta didi sa Bulan an violencia. An hanap nato katoninongan, an hanap nato an mayad na puturo san komunidad ta, asensado nan may solidaridad.

Niyan na panahon, kay dahilan na mas mahiwas na an impormasyon, edukasyon nan pagkasabot sin tawo, dapat an katawohan naghahanap na sin mga paagi na masolusyunan an mga problema sin sayo na komunidad o sin sayo na nasyon, dire na sa paagi sin violencia kundi sa paagi sin matoninong na dayalogo. Dire masosolusyunan sa paagi sin dugo nan violencia an mga problema ta. Kisyera magtimbre sa ato mga puso an padagos na hadok sa Mahal na Dios nan an konsensiya para sa kapuwa.

Hanap nato na mga taga-Bulan an katoninongan nan katoninongan an saato papanindugan.

Over-all Assessment san Paz y Orden sa Bulan:

Importante man gihapon na imudon nan i-assess ta an kabilugan o over-all na situasyon san Paz y Orden sa Bulan, apesar na may nangyari didto sa Calomagon. Dapat nato maapreciar an padagos na paghinguha san mga kapulisan ta nan mga autoridad san bungto nan mga barangay.

Sa solod sini na taon, daghanun an dapat ta ipagpasalamat sa dedikasyon san mga pulis o PNP, nan pati na an mga nakadestino na mga suldados didi sa Bulan, nan lalo man an mga Barangay Tanods sa kada barangay. Gusto nato maghatag pagsaludar lalo na sa Hepe san Municipal Police Station, Police Chief Efren Ebrada Orlina nan mga kaurupod niya, sa pambihira nan dianison na pakiupod nan relasyon sa Municipio, nan koordinasyon sa mga programa ta.

Situasyon san Peace and Order kun may daragko na Okasyon

 Daghanun na daragko na aktibidad nan mga okasyon an hinimo ta didi sa Bulan, pareho san mga Graduation Exercises, Semana Santa, Pista sa Bulan, Pista sa Kabubudlan, Pista sa Gadan , nan ini na Kapaskuhan, na wara kita sin nabati na mga ananuman na mga ngaya daragko na krimen na nangyayari pareho sa iba na lugar.

 Kaya dapat ta ini ipagpasalamat

Tutoo, may mga nangyayari na mga paglabag sin mga batas nato, may mga kun minsan mga pasali sin mga pasaway, o problema ngaya sa sayo na lugar o pamilya, may mga aksidente sa tinampo, natural ini na mga police matters nan concerns, pero kun susugon ta an over-all na index sin katoningan nan kaayusan, an bungto nato matoninong na bungto nan komunidad.

Padagos an PNP nan mga Tanods nato sa pagdanon na mamantenir an sayo na matoninong na komunidad. Nan salamat sa mga volunteer groups na padagos na nakikooperar sa ato kapulisan. Tagan ta tabi rekognisyon an Kabalikat Civicom, Bulan Emergency Action Team (BEAT), BANWA, Uswag–Bulan, Solis Institute of Technology nan an kanira Police Interns, Bulan Filipino-Chinese Volunteers Fire Brigade, nan daghanun pa na mga grupo na sa kanira paagi nakadanun sa paz y orden.

Niyan man na taon, wara kita nairekord na insidente sin daragko na sunog. Salamat sa Mahal na Dios. Naging maikmat an mga kabungo ta na wara sunog sa Bulan dire pareho san sayo kataon.

Iba pa na Aktibidades san PNP:

 Daghanun pa man an mga inhimo san mga police authorities nato basi makadanun sa bungto ta, pareho baga san mas pinakusog nira na Information nan mga Education Campaigns sa radio; may mga dialogue o pulong-pulong sira; naglilibot sa mga escuelahan nan mga organisasyun basi maghatag mga symposium kontra sa illegal na droga; may milk-feeding program pa sa mga malnourished na mga bata nan kaupod sira sa mga community activities pareho san mga clean-up drives o mga mass mobilizations. Nakaupod man an mga police nato, BMPS nan 509th PPMG pati na an Philippine Army sa mga Rescue nan Evacuation Operations lalo na sadto na kasagsagan san baha na dara ni Storm Dante.

An Curfew Ordinance:

Inpatupad gihapon nato sin istrikto an Curfew Ordinance. Ini bilang kasimbagan sa agrangay san mga magurag na ibalik an Curfew Ordinace para sa mga menor de edad, 18 anyos pababa, basi maiharayo ta sa mga maraot na elemento nan peligro an ato mga kabatan-an.

An Bulan Transport Summit:

San nakaagi na Disyembre, inkondukta nato an tolo kaadlaw na Bulan Transport Summit sa Sabang Pavilion. Sabi ni Mr. Johny Bandola, an hepe san LTO E-Patrol sa Rehiyon Bikol, unique ini na patipon didi sa ato bungto. Wara pa sin irog sini sa bilog na rehiyon.

Dowang bagay tabi an katuyuhan sini na patipon para sa sector san transportasyon. Una an pagpamutang san pagbuhay (livelihood) san mga kabungto nato sa transportasyon. Ikaduwa, an traffic management nan discipline o kaayusan nan katrangkiluhan san ato mga nasa pagpasada, nan makaibitar sa peligro nan aksidente. Importante ini sa pagbuhay nira na maayos nan trangkilo an saato trapiko.

Matriunfo nan puno sin entusiasmo an mga nagpartisipar sa Summit. Ini na an pinakadako na tiripon sin mga nasa sector san transportasyon. An mga sector na nag-atender mao an mga paratraysikol, parapadyak, mga sa jeepney nan van, mga tagsadire sin pribado na motorsiklo nan mga tagsadire sin trak na pambiyahe isda. Bale 1,676 katawo an nag-atender. Dianison an kooperasyon san mga nag-aratender.

Sa kabilugan masasabi ko na matoninong nan trangkilo an bungto ta pag-abot sa paz y orden.


Ma report na man ako niyan sa Infrastructure Services nato o mga pinatrabaho san Municipio na mga imprastraktura.

Para sa administrasyon ko, mas importante an mga serbisyo sosyal kaysa imprastraktura. Pero siyempre dire puwede na dire nato himuon an mga kinakaipuhan na mga imprastraktura o pasilidad na kaipuhan san mga ciudadano ta.

Huyaa tabi an mga pinatrabaho nato sini na taon:

Sa Bulan Public Market:

1. Wet Market/Fish Section, Additional Work Order, 800,000 pesos

2. Slab Construction sa Relanse, 20,000 pesos

Sa Sabang Community Park:

1. Improvement san Pavilion, magayunon na niyan an Pavilion ta nan daghanun na an naggaramit sini, 1,500,000 pesos

2. Repair sa mga Cottages, 250,000 pesos

Mga Tinampo/Pathway/ Mga tulay:

1. Pasemento san J.P.Laurel Road, 600,000 pesos

2. Re-gravelling san Butag Road, 500,000 pesos

3. Pasemento sin porsyon san Calomagon-Somagongsong Road, 350,000 pesos

4. Slope Protection Riprapping sa Calomagon Road, 300,000 pesos

5. Concreting nan Riprappping san parte san Jamor-awon Road, 200,000 pesos

6. Pasemento san pasagka sa Daganas, 100,000 pesos

7. Pagpatulay sa Roxas, 90,000 pesos

8. Counterpart sa pasemento san porsyon san Magsaysay Road, 100 na bag sin semento

9. Sidewalk Improvement, Poblacion, 23,500 pesos

Mga Proyekto sa Barangay na Ambag san Municipio:

1. Construction san Barangay Hall sa Danao, 100,000 pesos

2. Improvement san barangay Hall sa Zone 1, 100,000 pesos

3. Construction san Barangay Hall sa Aguinaldo, 100,000 pesos

4. Additional Construction san Stage sa Laurel, 20,000 pesos

Bus Terminal:

1. Repair san Ceiling nan Gutter

2. Pahingayad sa dati na Jeepney Terminal sa may relanse, 66,000 pesos

New Municipal Building:

1. Improvement san mga pasilidad sa municipio, 700,000 pesos , on-going ini

Bulan Ecopark:

1. Improvement san mga Pasilidad sa Ecopark, 155,000 pesos

2. Installation sin mga booths nan tents nan signages, 6,000 pesos

Rural Health Unit:

1. Repair san Dental Clinic nan Laboratory, 85,000 pesos

Bulan Municipal Fishport

1. Repair san Pavement, 300,000 pesos

Christmas Decorations, importante man ini na mga gastus nato alang-alang sa pagselebrar ta san Pasko nan para sa kaogmahan san mga kabatan-an ta, nan para sa turismo ta. Maski baga may pagtios sa kapalibutan, importante gihapon na huyoon an diwa o ispirito san pasko nan bag-ong taon. Sa katunayan, na ipalabas sa GMA Channel 7 nan ABS-CBN Channel 2 an saato mga dekorasyon. An gasto ta sini entero, 370,000 pesos tabi.

May mga nagkapera pa kita na mga infrastructure activites sa bilog na bungto, pareho sin mga padiyo-diyo na request san mga barangay sa opisina ko.


I-report ko naman niyan an labi ka-importante na Disaster-Risk Reduction Program para sa panahon sin kalamidad.

An pinakamayad na pagsalbar buhay nan propriedad sa panahon sin kalamidad an dapat preparado nan andam permi kita, kun naabot ini na remalaso sa buhay ta. Dire ta mapepreventaran an kalamidad pero may paagi kita na maibitaran ini. Habo kita na mangyari sa ato an nangyari sa Metro Manila sadto na panahon san Ondoy nan Pepeng. Inagihan na kita sin dako na pagbaha san Mayo san uminagi si Storm Dante. Pero salamat sa Diyos kay wara sa ato nadiskuedo. Dire bale na an propriedades o mga kagamitan basta buhay an pamilya.

An Municipal Disaster Preparedness and Management Plan:

 Niyan tabi may-on na kita sin kumpleto na Municipal Disaster Preparedness Plan. Inhimo ini ni Administrator Luis de Castro sa danon san mga ahensiyas san Gobierno Lokal. Sa paagi sini na plano aram na nato lalo na san MDCC nan mga BDCC an mga dapat himuon kun panahon sin mga kalamidad kaupod na an Information System, Preparedness, Planning, Alarm, Evacuation, Rescue, Relief, Rehabilitation nan Reporting. Huyoon man sa plano an mga contingency na dapat himuon.

An MDCC Information Program:

 Oroadlaw, inmomonitor nato an kamutangan san panahon sa paagi sin Internet, nan ensigida, kun maraot an panahon na nagdadangadang, napaisi tolos kita sa MDCC nan mga BDCCs nato. Organisado na ini na Municipal Disaster Coordinating Council, nan an 63 na Barangay Disaster Coordinating Councils.

Nakadistribuer na man kita sin rinibo na mga MDCC information handouts sa mga barangay sini na nakaagi na mga bulan.

An Bulan Rescue Team:

Organisado na an ato Bulan Rescue Team, may opisina o action center na an MDCC. Nakastandby na an ato mga evacuation centers. San nagkaigua sin mga pagtiris o landslides sa Magallanes, nakadanun na ini na Rescue Team nato, pati yadto na pagkuwa mga bangkay san nalunod an Princess of the Stars. An mga miembro sini na Bulan Rescue team na inpapamunuan ni Administrator de Castro nan Kgd Simmy Gerona, nag-agi sin maninigo na training para sa pag-asikaso kun panahon sin kalamidad.

San nakaagi na Nobyembre, masuwerte kita na hinimo kita na model LGU san Sorsogon Provincial Government na inbisita nira Governor Father Among Ed Panlilio san Pampanga para sa kanira educational tour sa Sorsogon nan Albay basi adalan an ato mga disaster management plans.

Kanina baga tabi inreport ko na kun nano an mga hinimo nato basi madanunan an mga sinalanta san mga bagyo na nag-agi o nakaapekto didi sa bungto ta.

Salamat tabi sa entero na volunteer groups nan mga indibidwal na nagdaranun san mga nakakgi na kalamidad. Huyuon tabi an pagsaludar mi saiyo.


I-report ko tabi niyan an tungkol sa Bulan Integrated Terminal.

An Bulan Terminal an sayo na sa pinakaaktibo na pasilidad san Gobierno l

Local na naghahatag kumbeniensya, komportable, malinig nan trangkilo na serbisyo sa ato mga pasaheros didi sa Bulan. Batog san abrihan an Terminal sa publiko bilang service facility, nakarekord na tabi kita sin poco mas o menos 389,524 na pasaheros na nagsakay o nagbaba. Nakadispatsa na an terminal management sin poco mas o menos 10,604 na biyahe sin bus paManila. Nan dati an income sa sangtaon P2,433,448.00 pesos, niyan tabi naghalangkaw na an collection sa kantidad na P2,889,493.00 hasta niyan na Nobyembre, nan puwede pa umabot sin hasta 3 milyones pesos.

San nakaagi na taon, an reklamo na narecibe san terminal management tungkol sa mga abuso sin porters nan mga traysikol drivers nasa 19, niyan na taon, bigla ini buminaba naging dowa na lang, nan ini na dowa na reklamo inaktibaran tolos san management. Ensigida nato pinatawan sin penalidad an mga paratraysikol na nang-abuso.

Puwera pa suon, an terminal ta naging dako na danon sa mga stranded passengers kun panahon sin bagyo nan an mga pasagheros na taga Masbate dire nakabalyo dagat. Nakarekord kita sin 389 na stranded passengers nan ini inarasikaso nato kun kaya ngane dako na pasalamat sini na mga tawo. San panahon man sin mga bagyo nagamit an terminal na evacuation center sin mga taga-fabrica,

An solamente na kaso sin snatching sa terminal naaksyonan tolos kay nadakop an snatcher na sayo palan na dayo, nan siya inturn-over sa Bulan PNP. An mga pasaheros man na may diperensya sa pag-iisip naaasikaso sa terminal management, nai-turn over sa mga autroridad pareho san MSWDO para mapaisi an mga pamilya nira.

Daghanun na mga gamit an naibalik ta sa nawaraan na tagsadire dahilan na an mga empleyado nato sa terminal maaasahan nan aktibo. Salamat tabi sa mayad na pagmanehar ni Mr. Ruel Gimao nan an kaniya mga staff sa Bulan Terminal.

RORO Operation:

 San nakaagi na Mayo inbatugan na an operation san RORO didi sa Bulan nan Masbate Route. Ini na pag-abri san RORO naghatag oportunidad sa ato mga taga-Pier sa pagbuhay nira. Nakikoordinar kita sa PPA sa paagi ni Port Manager Gernale basi mapamutang nato an sistema san portering nan tricycle service doon sa Pier. Entero ini na bus na nagbibiyahe sa RORO may income na inbabayad sa municipio ta.

An mga isyu sin pakaraot san mga kalaban ko sa politika na maraot an epekto san Terminal sa Bulan napahimuwaan ta, nan napatunayan ta na sala palan sira.


Puwera san mga Frontline Services Department na naging kadanon sa pag-implementar san mga Programa san Administrasyon ko, gusto ko man banggiton an episyente nan epektibo na mga pagserbisyo sa komunidad san iba pa na mga opisina:

Local Civil Registrar: sa pamumuno ni Department Head Mrs. Irma Bellen Ong:

 Ini na departamento padagos an outreach program na karasalan sa barangay nan mga legitimation projects. Episyente an serbisyo nira lalo na sa mga civil registration activities.

An Municipal Planning and Development Office:

Sa pangunguna ni Ka Raul Borras dahil sa manlaen-laen na paghimo sin mga datos nan statistics activities na ingagamit nato na reference sa mga programa local. Sira an nagtrabaho san Community-based Monitoring System; Technical assistance san sa Comprehensive Land Use Plan; Annual Investment Plan, Annual Development Plan, nan ARC Documentation para sa Agrarian Reform programs sa Bulan nan an updating san Municipal Socio-economic Profiles.

An Engineering Office:

Sa pamumuno ni Engr. Speedy Gonzales para sa mga Engineering nan Infrastructure Services.

An Assessor’s Office:

 Sa pangunguna ni Oying Luzuriaga dahilan sa mayad na patakaran san Opisina basi mapakay-ad nato an Real Property tax-mappings nan mag-increase an real property tax payments para ma-dagdagan an Special Education Fund para sa mga escuelahan ta.

Si Accountant Rod Razo, Budget Officer Dennis Dino, nan Acting Treasurer Adelfa Gersalia, dahilan sa magayon na koordinasyon para sa fiscal management san municipio ta.

Kan GSO Head nan Market Administrator Carmencita Morata, Fishport Administrator Jose Zuniga nan Sabang Park Administrator Leny Tee-Magtangob dahil sa propesyunal, seryoso nan mayad na pag-asikaso nira san mga pasilidad san municipio ta.

Nan kan DILG Local Officer Rico Gaurino sa pambihira na koordinasyon san DILG sa ato gobierno local. Siya an nag-asiste sa ato sa manlaen-laen na program documentations kun kaya nakakuwa kita mga awards hale sa national government.


Banggiton ko man tabi didi, pasalamatan, nan hatagan rekognisyon an tolo na mga mahigos na empleyado na nagretire niyan na taon pakalihis sin halawig na panahon sin pagserbisyo: si Municipal Treasurer Sonia “Manay Soning” Revilla, si Amadeo Polo, si Roming Gloriane, an hepe san Motorpool, nan si Rogelio Grafilo san General Serices Office. Salamat tabi sa pambihira niyo na paglingkod sa bungto ta.

An LIGA ng mga Barangay:

 Magayunon an urupodan san Opisina ko nan san Liga ng mga Barangay. Daghanun man an nangyari na programa sini na organisasyun san mga Kapitanes. Naging ungod an partisipasyon san mga barangay official nato sa pag-paunhan san kanira mga skills nan kinaadman sa pagmanehar san mga barangay nira. Sa solod sini na taon nakaatender sira nan nakakondukta sin mga manlaen-laen na trainings nan seminars, naging kapartner an Opisina ko, nan may mga ayuda pinansiyal pa kita kun minsan sa kanira.

1. Pebrero, Seminar Workshop on Real Property Tax Administration

2. Marso, Skills Training on Geological Hazards and Disaster Preparedness nan an Liga Provincial Convention;

3. Abril, Seminar Workshop on Solid Waste Management

4. Agosto, Training Seminar on Barangay Human Rights Program

5. September, Seminar on Barangay Planning and Budgeting

An mga Barangay Officials ta niyan mga propersyunal manager-leaders na, nan kadanun nato sira sa haros entero na aktibidades san municipio.

Niyan na taon, hatagan ta man saludar nan rekognisyon an 20 na mga barangay officials na binawian sin buhay habang nasa serbisyo san barangay. Daghanun sa kanira an mga Tanod, Lupon Officials nan an iba Kagawad nan Secretary. Indanunan man san Liga na makuwa san pamilya an insurance claims maski diyo lang ini na kantidad. Nagkakantidad ini sin 153,500.00 pesos

An Sangguniang Bayan:

 An pinakadako na kapartner san Opisina ko basi maging matriunfo an mga programa san ako administrasyon. Pambihira an kolaborasyon , kooperasyon nan padamay-damay san Opisina san Mayor nan san Sangguniang Bayan sa pamumuno ni Vice-mayor Awel Goola. Naging magayunon man an trabaho san SB sa paagi ni Secretary Augustus Leo Asuncion nan an SB Staff. Sa katunayan tabi, sayo sa inhurandigan nan inasahan ko sin mayad na kadanun an SB. Niyan na taon, daghanun na importante na resolusyon nan mga ordinansa an inpasar san SB na nakadanon sa Executive programs. Nakapasar sira sin 72 na Municipal Council Resolutions nan siyam na Municipal Ordinances. Salamatunon tabi kan Vice Mayor Awel Gogola nan sa mga Kagawad nato na nakikooperar sa ako.


Daghanun pa kunta an gusto ko sabihon nan i-report sa iyo, alagad dire ko na ini kaya sayu-sayuon pa. Ini na mga inpaabot ko sa iyo mga mayor ini na programa na daghanun pa kunta an mga detalye. Pero naniwala kami na sa paagi san mga naisaysay ko, pakumbaba na naipaabot ko saiyo an mga nahimuan san municipio ta, sa pamumuno sini na saiyo lingkod.

Tinagan niyo ako oportunidad na maglider, magmanehar nan magserbi saiyo nan sa bungto ta. Nan ini inpanindugan ko nan san kaurupod ko sin husto. Dire kami nag-alang-alang, dire kami nagdulag o naglikay o nag-atras sa gahoy nan ngaran sin serbisyo publiko. An posisyon political an sayo sa pinakanoble na paagi basi makadara sin pagbabag-o sa komunidad, nan hinimo namo yuon, sa parte ko, sa solod sin haros onom na kataon.

Maabot na naman an eleksiyon, nan sa solod sin kun pira kabulan mapili na naman an taga-Bulan sin mga lideres na sa pagtubod nira karapatdapat na mao an mag-giya nan maggabay nan magrenda san gobierno sini na padaba ta na bungto. May mabutwa na naman na mga politico na dara an mga panuga sin pagbabag-o nan hihimuon nira an entero na klase sin tuga basi paniwalaan sira maski aram nira na dire nira ini kaya utubon, nan aram nira na dire ini kaya segun sa limitasyun sin paggogobierno. Dapat kita maging maikmat nan muklat sa mga bagay na ini.

Maabut na naman an eleksiyon nan segurado, mabutwa na naman an mga politico nan kandidato na wara na iba na hihimuon kundi an magpakaraot, maglibak, magtatsar, maghimo sin mga isyu na dire man tutuo, basi bation lang sira san mga kabungo ta. Kisyera ini na maabot na pirilian maging sayo na exercise in political maturity, na an mga ciudadano ta muklat sa mga isyus nan mga plataporma de gobierno nan dire dahil sa personalidad sin kandidato.

Namumundo ako na dahil nagdadangadang an eleksiyon, nagruruluwas na naman an mga pagpakaraot sa amo na dire man dapat. Himuon ta na maging malinig an saato mga lengguwahe sa tribuna, himuon ta na matured an pagtratar ta san mga issues nan mga plano para sa komunidad ta. Himuon ta ini na political contest para sa kaayadan san bungto ta dire kay sa ikararaot sin kun sino na tawo. Sa parte nato na mga nag-aaspirar sin poder sa komunidad ta, ituon ta an level san politika sa Bulan. Kame na nasa Administrasyon naniwala sa kakayahan nato na mga taga-Bulan sa sayo na pambihira, sagrado, tunay, matoninong , progresibo na ehersisyo sa eleksiyon.

An pagserbisyo sa komunidad dire masusukol sa kahalaba o kahalawig na sin panahon sa puwesto o sa posisyon, kundi sa kalidad, sa klase sin pagserbi. Sa irarom san amo administrasyon mas naging istable nan masarig an saato bungto, nan mas naasahan niyo an saamo pag-asikaso nan mas nahurandigan niyo an saamo liderato. An pagbabag-o na kaipuhan san bungto ta inhinguha san amo administrasyon na madara sa ato komunidad. Nan padagos kami na nagsusumpa saiyo na ipapadagos ta an pagbabag-o na binatugan nato entero. Lalo ta pasarigon an Gobierno Lokal, lalo ta pakay-adon an Serbisyo Publiko.

Kisyera ini na maabot na Bag-ong taon maging puno sin katoninongan nan paglaom sa kada sayo. Mahiringuha kirita entero na maabot ta an inpapangaturugan ta na bisyon para sa bungto. Salamat sa pambihira niyo na kooperasyon sa ako administrasyon, salamat sa pasensiyoso niyo na pag-bati sini na report , salamat sa pagrecibe niyo sa mo. Dire kami mapabaya para sa kaayadan san padaba ta na Bulan. Nan ultimo, salamat tabi sa Mahal na Dios na dire Niya kita inpabayaan niyan na taon, sa pagbantay nan paggiya Niya sa ato, hasta sa masurunod pa na mga taon.

Ini gihapon an saiyo mayor nan ina san bungto, Mayor Helen C. De Castro. Dios an mabalos sa iyo kaayadan tabi.  /





From: Tonyboy Gilana, Bulan PIO

Bulan, Sorsogon, December 11, 2009: We are here furnishing our internet readers, particularly Bulanenos and Sorsoguenos, of the complete list of provincial/congressional candidates who filed with the Provincial Comelec Office to run in the forthcoming May 10, 2010 National and Local Elections:


1. Amadeo “Ding” S. Brin, Philippines Green Republican Party;

2. Ramon “Monching” M. Gallinera, Aksyon Demokratiko/Liberal Party

3. Felizardo “Feliz” G. Garil, Alpha Omega 9K Party

4. Antonio “Tony” V. Imperial, Independent

5. Sally A. Lee, Lakas-Kampi CMD

6. Jose G. Solis, Kampi Party


1. Guillermo “Guiming” O. De Castro, Lakas-Kampi -CMD

2. Rosario “Cherry” D. Diaz, Kampi Party

3. Antonio “Kruni” H. Escudero, NPC/Liberal Party

4. Nida F. Gamos, Aksyon Demokratiko/Liberal Party

5. Mirafe D. Godisan, Alpha Omega 9K Party


1. Abitria, Edgar M, Independent

2. Amor, Owen B., Kampi Party

3. Anonuevo, Rolando, R, Lakas-Kampi CMD

4. Aquino, Rebecca DL. , Liberal Party

5. Borromeo , Nonito, Jr. , J, Kampi

6. De Hitta, Joseph G., Kampi

7. De Jesus, Gregorio M., NPC/ Liberal Party

8. Dioneda, Mark Eric, C., Liberal Party

9. Duran, Fernando David III, Lakas-Kampi CMD

10. Hitta, Marife L. Independent

11. Laguna, Ferdinand E. , Kampi Party

12. Lotino, Eddie O., KBL

13. Lucila, Raul M. PDP Laban

14. Marianito, Ramil A. Nacionalista Party

15. Merciales, Antonio R. NPC/Liberal Party

16. Perete, Arnulfo L., Liberal Party

17. Ravanilla, Franco Eric Ong, Liberal Party


1. Barrun, Rolando G., Independent

2. Camposano, Gina F, Kampi Party

3. Doma, Benito, L., Lakas-Kampi CMD

4. Escandor, Angel E., Lakas Kampi CMD

5. Flores, Mariam D. Kampi Party

6. Frivaldo, Francisco G., Lakas Kampi CMD

7. Frivaldo, Juanita T. AksyonDemokratiko/Liberal

8. Frivaldo, Vladimir Ramon B., Kampi Party

9. Fungo, Salvador G. Independent

10. Genova, Angelita A. Alpha Omega 9K Party

11. Gois, Joey L. , Liberal Party

12. Gonzales, Toby A. , Lakas Kampi CMD

13. Guban, Renato DV, Lakas Kampi CMD

14. Guyala, Albino G., Kampi Party

15. Laguna , Theophane, E., Independent

16. Lopez, Saturnino L. Independent

17. Reyes, Carlos M., Kampi Party

18. So, Gino G. , LP/NPC


1. Escudero, Salvador H. , NPC

2. Hamor, Edwin B., Nacionalista Party


1. De Guzman, Flocerfida A, Kampi Party

2. Escalante, Edmundo H., PMP

3. Gavanzo, Rosario G., Alpha Omega 9K Party

4. Glipo, Arze G. , Partido Demikratiko Pilipino Lakas ng Bayan

5. Golpeo, Ricardo G., NPC

6. Guysayko, Juan G., Nacionalista Party

7. Ong, Sappho Gillego, Independent

8. Ramos, Cyril E., Independent

9. Ramos, Deogracias, B., Liberal Party

Meanwhile, in Sorsogon City, it will be a fight between incumbent Mayor Leovic Dioneda (Liberal Party) and the incumbent Vice-Mayor Edmundo Atutubo(PMP) for the mayoralty, while the Governor’s son Bobet Lee (Lakas Kampi CMD) will slug it out against incumbent councilor Roel Sta. Ana (Independent).

There are three councilorial districts in Sorsogon City, East, West and Bacon District. A total of 56 candidates will vie for the councilorial positions.

In Barcelona Town, Second District, Incumbent Mayor Salvador Estuye (Kampi) will try for a second term on an one-on -one battle against Provincial Administrator Manuel “Wowo” Fortes ( Nacionalista Party). There are four vice-mayoralty candidates and 21 candidates for councilor.

In Donsol Town, home of the world-famous Butandings or whale-sharks. Incumbent Mayor Jerome Alcantara (Liberal Party) will fight against three other mayoralty candidates: former Mayor Salve Ocaya (Lakas Kampi CMD), Incumbent Vice-Mayor Cleofe Migdonio (Aksyon Demokratiko/Liberal Party) and Pancho Abitria of Kampi Party. There are three vice-mayoralty candidates and 31 candidates for the municipal council.

Other Sorsogon towns will follow in our next PIO news release. /



Submitted on 2009/12/02 at 4:10am


Bulan, Sorsogon, December 2, 2009: The filing of the certificates of candidacy for the national and local elections in the May 10, 2010 automated election officially closed at 12:00 midnight of December 1, 2009.

Bulan Comelec Officer Ma. Claire Salut-Laceda furnished the Municipal Information Office the list of those who filed their certificates of candidacy for the various local positions.

Here’s a summary of the list of the local candidates:

Lakas-Kampi-CMD Party:

Mayor: Helen C. De Castro (incumbent)

Vice-Mayor: Manuel D. Gogola (incumbent)


De Castro, Guillermo, Jr. C. (incumbent)

Dellomas, Jolife L. (incumbent)

Delmonte, Luis C. (Zone 4 capitan)

Gerona, Simplicio U. (incumbent)

Engr. Gigantone, Ronnie L.

Guran, Patricia L. (incumbent)

Hao, Bernard H. (incumbent Board Member)

Tan, Jose G. (former councilor)

Aksyon Demokratiko/Liberal Party

Mayor: Cesar O. Gogola

Vice-Mayor: Crisostomo G. Gotladera


Alcantara, Noli G. (former councilor)

Asuncion Angelito Xavier L.

Diesta, Arque DV

Evasco, Permo E. (San Isidro capitan)

Porras, Andres G. (former Liga President)

Kampi Party

Mayor : Redentor G. Guyala

Vice-Mayor: Oscar G. Deri (former Board Member)


Bautista, Ernesto D.

Boncan, Antonio B. (Gate capitan, incumbent)

Cano, Vicente A.

Golloso, Alvin G.

Grafil, Jose Gunao

Guray, Gerry G.

Oseo, Gilbert C.

Valeriano, Recto G.

Nacionalista Party:

Councilor: Que, Roberto, Jr. M. (incumbent)



Burias, Elmer C. (incumbent councilor)

Dellomas-Fundano, Joy L. (former Board Member)

Robles, Marnellie B.


Gernale, Arturo G.

Gocoyo, Ronaldo M. (former councilor, Lakas-Kampi, De Castro wing)

Grafil, Jose Golloso

Uy, Louie S.

Meanwhile, the Municipal Information Officer was able to obtain a partial list of candidates in the Provincial and District Levels.


1. Incumbent Governor Sally A. Lee (of Sorsogon City) Lakas-Kampi-CMD

2. Incumbent II District Congressman Jose G. Solis(of Bulan), Kampi Party

3. Ramon Gallinera (of Bulusan)


1. Former Mayor Guillermo O. De Castro, Sr. (of Bulan), Lakas-Kampi-CMD

2. Board Member Rosario Diaz (of Sorsogon City), Kampi Party

3. Former Vice Gov. Antonio Escudero (of Casiguran), Nationalist People’s Coalition

4. Former Mayor Nida Gamos (of Sta. Magdalena)


1. Incumbent Salvador Escudero (of Sorsogon City), Nationalist People’s Coalition

2. Former Casiguran Mayor Edwin Hamor (of Casiguran), Nacionalista Party

FOR CONGRESSMAN, Second District:

1. Flor Solis (of Bulan), Kampi Party

2. Former PCSO Gen Mgr. Ricardo G. Golpeo (of Bulan), NPC

3. Dr. Sappho Gillego-Ong (of Bulan), Independent

4. Cyril Ramos (of Gubat)

5. Mayor Deogracias Ramos (of Gubat)

6. Judge Escalante (of Gubat)

7. Incumbent Board Member Arze Glipo (Irosin)

8. Bulusan Mayor Juan Guysayko

Certificates of candidacy have also been filed with the Provincial COMELEC for the Provincial Board positions.

In Bulan, the three independent candidates for Vice-Mayor, Elmer Burias, Joy Dellomas-Fundano and Marnellie Ballesteros-Robles have all decided to adopt incumbent mayor Helen De Castro as his/her mayoralty candidate.

A total of  46,125 voters  have been registered by Bulan COMELEC. There are 265 precincts which shall be clustered to 83 polling precincts during the May 2010 elections.


– A Fundraising Campaign For Filipinos Affected By Typhoons “Ketsana”, “Parma” and “Ramil”-


Mila Asuncion and Franklin Patricio 



An Evening With A Filipino Artist


Piano Concert




Aries Caces



(click photo for music)


December 10, 2009


 7:00 pm

Gemeindesaal Zollikon

Rotfluhstrasse 96

8702 Zollikon- Zürich


Tickets: SFR 45.00


In cooperation with:

Swiss-Asia Chamber of Commerce- Taskforce Asia, Glückskette(Swiss Solidarity)

Filipino Nurses Hirslanden Klinik




Sponsorship Souvenir Program


Sponsorship 1

Full-Page Ad in the Program

SFR 1,000.00


Sponsorship 2

Half-Page Ad in the Program

SFR 500.00


Sponsorship 3

1/4 -Page in the Program

SFR 300.00



For Inquiries:

Mila Asuncion  SO  Hirslanden Klinik     Tel. 044 382 21 04

Franklin Patricio SO Hirslanden Klinik


Tel: 043 495 63 81


The True Identity Of Dora The Mouse

by jun asuncion

Here’s a motivating,  inspiring comment from Dora The Mouse:

To Jun and Tonyboy Gilana

“I love the exchange of comments! It is so honest, democratic, educational, open minded and frank. This is the way it should be. I give you my respect for the honesty and sincerety of your individual statements, concerns and opinions.

This is what I admire about Bulan Observer. We can express our opinions, thoughts and concerns. Through exchange of views and concerns, we are continously learning new things either in politics, science, philosophy or even witty jokes from Atty Benjie. I am interested to buy the book History of Bulan when it is ready.

Bulan Observer is the place for everybody to have the chance for young taga-Bulans to contribute their talents and fresh ideas and for older people to share their wisdom and life experiences so that other people will learn from them. It is a great place to give and to share ideas and sometimes take those ideas and apply them to your daily life.

Thank you Bulan Observer for the many fine articles you shared with us readers.”

Dora the Mouse


Angelita De Guzman Kowalewsky  aka Dora The Mouse

Dora The Mouse has decided to get out of the hole  where she used to live (or hide) and is now sharing us her true identity after she had read my post The Town Of Bulan Is Different where I touched on the issue of Anonymity. Her true name is Angelita De Guzman Kowalewsky. She authored for us articles like Poignant Memories  Of The Past, Money Is Not Everything, etc. She is also  the founder of St. Remedios Charity Medical  Clinic. We thank her for all her charity works!

Thanks Dora, I mean Angelita, for your true concerns for our town Bulan!

jun asuncion

Bulan Observer



by Tonyboy-PIO

September 1, 2009 at 10:22 am

Bulan, Sorsogon – In what appears to be the biggest gathering of participants thus far, the Local Government Unit, through the Office of the Mayor and the Municipal Environment and Natural Resources Office (MENRO) are now preparing for the forthcoming Pista sa Kabubudlan 2009 to be held at the Bulan Ecological Park (Ecopark) on the first Friday and Saturday of October.

Several thousands of participants from all walks of life, especially from the youth sector, the schools, the barangays and from different organizations and sectors, will once more troop to Barangay Calomagon where the Ecopark is located to participate in different ecological activites, to be highlighted by a massive tree planting event in the 14.5 hectare-area.

This will be the fifth consecutive time this event is held since it was first launched in 2005 by the incumbent Mayor Helen C. De Castro, one of whose programs was on Environment Preservation and Protection.

The event will feature several festive activities which include environment film-showings, ecology seminars on recycling and re-use, concerts, disco-dancing, overnight camping, a Holy Mass and other religious activities, a Mutya ng Kalikasan Search, Laro ng Lahi, games and funfare, and the Tree-planting activity.

This year, several government agencies outside of Bulan, including Mayors from other towns will come to observe the Pista.

The Pista sa Kabubudlan and the Ecopark are part of the Mayor’s Environment Programs. The Ecopark was once a garbage site and the mayor was responsible for converting it to an Ecopark. Now it is part of the DILG Replication Program or GO-FAR Program for other LGUs to follow.

Bulan Town has been a consistent recipient of many awards and recognitions for its novel and trailblazing environment programs, among them the Gawad Pangulo sa Kapaligiran, as National Finalist from 1996-1999, Saringgaya Awards in 2007, Outstanding LGU for Solid Waste Mangement Program in 2008 and as GO-FAR Model LGU in 2008.

The MENRO is responsible for preparing all the activities for this year’s Pista. (PIO-Bulan)


Bulan, Sorsogon, May 8, 2009-

As a show of solidarity with the People of Magallanes Town, Bulan Town Mayor dispatched on May 6 & 7, the Bulan Rescue Team headed by Councilor Simmy Gerona to assist the residents of the landslide-ravaged barangays of Magallanes Town.

The team headed by Councilor Gerona also included Team Members Darius Razo & Antonio Amilano. They stayed in Magallanes where they helped and assisted in the transfer, by the use of the Bulan MDCC Rubberboat, of relief goods and people to areas which are in accessible by land transportation.

Magallanes Mayor Abelardo Arambulo immediately conveyed his gratitude to the people of Bulan, through Mayor De Castro’s office.

It can be recalled that the People of Bulan also pooled in their assistance to the People of Albay during the typhoon Reming and Mayon Volcano landslides where thousand were killed years back. Mayor De Castro sent a rescue and retrieval team to the devastated area. Several truckloads of relief goods and clean water were also dispatched by LGU-Bulan with the help of various volunteer groups and the whole community.

Meanwhile, Municipal Administrator Luis G. De Catsro, Jr., PIO Antonio G. Gilana and Ryan Cantre attended in Sorsogon City on May 6-7, a seminar workshop on Disaster Management and Risk Reduction sponsored by the Provincial Government, World Vision and Green Valley Development Foundation. They also trained on Rain Recording as part of the Disaster Preparedness Program of the Municipality.



( LGU-PIO ) Bulan, Sorsogon, May 4, 2009 –

 Once more, the spirit of Bayanihan and volunteerism was displayed by many Bulanenos at the height of the massive rains and flooding brought about by Typhoon Dante on May 1-2, 2009. The Municipal Disaster Coordinating Council headed by Mayor Helen De Castro and Municipal Administrator Luis De Castro, provided the impetus in inspiring various groups to volunteer in evacuating families , saving lives and providing for relief operations at the height of one of the worst floods ever to hit Bulan Town in decades.

 Based on partial reports from 26 out of 63 barangays, 2,065 families comprising 10,233 persons were displaced by the floods. 85 houses were partially destroyed, 63 were totally damaged. The Rural Health Unit in Barangay Obrero was partially damaged, together with several schools reporting to be underwater causing destruction to various school facilities and documents. Damage to agriculture, livestock and fisheries was estimated to be around 13 million pesos. Infrastructure was severely affected amounting to 38 million pesos, mostly farm-to-market roads.

 The estimates can go higher with the reports coming in. Fortunately, due to the timely warning system of the Bulan Municipal Government, through the MDCC, majority of the Bulanenos were able to prepare. No casualty was recorded. It can be noted that Bulan people are very much aware of these alarm systems due to the consistent disaster management program of the Local Government Unit.

 The volunteerism of the Bulan organizations were once more brought to the fore with the participation of several responders like the PNP Municipal Station and 509th PPMG, The Philippine Army Scout Rangers based in San Isidro, Kabalikat Civicom 426, USWAG Bulan, TOFY, a youth group, DepED, and the various BDCCs of almost all barangays in Bulan. During the the height of the floods, barangay officials were busy, together with civic-hearted residents in evacuating and helping their community-members. Various areas of the National Highway all the way from Sta. Teresita to Zone 8 were submerged under water preventing all forms of land transportation. The floods started around 3 o’clock in the morning of May 2 and did not easily recede until around 5o’clock in the afternoon. Some areas in Bulan experienced up to 10 feet of floodwater.

 ( Bulan PIO ) PIO-LGU-Bulan 1


Bulan PIO-LGU-Bulan 1

Bulan, Sorsogon, May 5, 2009 —

Four fishermen from Barangay Zone 7, Bulan, Sorsogon were rescued by the Bulan Rescue Team headed by Municipal Councilor Simmy Gerona on May 3, a day after Typhoon Dante hit the Bicol Region. These four fishermen, in an attempt to provide for their livelihood, braved the rough waters but unluckily their boat capsized off the Bulan shorelines. Fortunately, it was very timely that the Bulan Rescue Team was immediately informed of the incident and they responded to save the fishermen’s lives. The Bulan Rescue Team was organized by Mayor Helen C. De Castro in 2006 as a component of the Municipal Disaster Coordinating Council to respond to evacuation and rescue efforts during calamities and emergencies. It is headed by Administrator Luis De Castro and SB Member Simmy Gerona. Its members include Ryan Cantre, Antonio”Daday Amilano, and Victor Gubat, who were all involved in the rescue. The Bulan Rescue Team was also involved in the retrieval operations of several corpses involved in the Sulpicio Lines Princess of the Stars accident sometime last year. A day before, at the height of the massive flooding brought about by Typhoon Dante on May 1 and 2, the Bulan Rescue Team has its hands full in providing evacuation efforts to the residents of Barangays San Isidro and San Ramon.



Bulan, Sorsogon, April 23, 2009.

A big new development in the maritime transportation between Bulan Town and the mainland of Masbate Province was announced today by Sta. Clara Shipping Lines, thru its General Manager Antonio Sugahid, that it will start operations of their roll on roll off ferry on May 1.

In a courtesy audience with Mayor Helen De Castro, Municipal Administrator Luis G. De Castro and PIO Antonio G. Gilana, Mr. Sugahid said that that one ferry boat will ply the Masbate-Bulan route. It will have a two-hundred passenger capacity and can accommodate about nine buses. Departure time from Bulan Pier will be at 8:00 in the morning, arrival at Masbate port around 11:30 AM. Then it will depart Masbate at around 1:30 and arrive in Bulan by 5:30 in the afternoon.

Mayor De Castro welcomed this development as will be another added investment in the municipality and can help boost the economic sector especially among those living in the Port Area of Bulan. She added that Bulan is an investor-friendly municipality, and thanked the shipping line executive for the trust given the municipal government.

It can be remembered that on April 28, 2008, President Gloria Macapagal Arroyo launched part of the Philippine Central Nautical Highway here in Bulan. This forms part of her economic agenda of linking the whole country through the nautical highways.

Historically, passengers from Masbate Island used to make Bulan as a connecting point for their travel to Manila and other Bicol Cities, but with the opening of the Pilar Port in Pilar Town, Sorsogon, many of the passengers were diverted to that area. Only those coming from the Dimasalang, Masbate area came to Bulan for their trips to Manila. But the M/V Kathleen sea tragedy in November last year and the closure by the DOTC of the Dimasalang Port once more prevented Dimasalang passengers from coming to and from Bulan.

With the start of the roro operations, it is projected that there will be a resurgence of maritime trips between Bulan and Masbate, since it will be more convenient on the part of the passengers plying the Masbate-Manila trips to utilize Bulan as connecting area.

In the meanwhile, at the Bulan Integrated Terminal there will be no change in the volume of transaction since most of the clientele served by it comes from Ticao Island towns and Bulan. It is even expected to increase services in view of the increase in the number of public convenience vehicles and private vehicles which will be coming in and out of Bulan.. (PIO-LGU-Bulan)

Please Release Mary Jean, Andreas And Eugenio

After turning off the lights during the Earth Day, Bulan Observer will now turn on additional lights to signal our solidarity with and help save the lives of  the kidnapped  International Committee on the Red Cross (ICRC) workers in Jolo, one of them being threatened to be beheaded on the 31th of March should the government forces do not pull out : They are the Filipina Mary Jean Lacaba, Swiss national Andreas Notter, and Eugenio Vagni, an Italian.

We appeal to the Abbu Sayyaf  group to show their side with Kabutihang Loob (good naturedness) to the World Community and release these humanitarian workers whose main purpose is to help the needy without regards to race, color, religion and political affiliations. Kami po ay nakikingutang ng loob na  pakawalan nyo po sila at huwag po silang sasaktan.


moon2We choose the moon which is maybe the last  neutral thing we could use to remind us all of the beauty when the day is over and darkness begins to fall and how it provides us with light and  payapang kalooban (inner peace). The moon is also called Bulan among our Muslim brothers in Mindanao, Indonesia and Malaysia. Let Bulan connect us altogether to the kagandahang loob (noble mindedness and generosity) that is in each one of us.

                                        We all would be happy to welcome back   Mary Jean, Andreas and Eugenio so that they could resume helping our people in need. Please help them and release them.sunrise And this will be daylight again!


jun asuncion

Bulan Observer


My warmest greetings to all of you!

jun2I have decided to join the views and concerns and visions of the children above and this I can do only by showing my face with them. Like them I’m mighty proud of our town Bulan and its town people and we will keep on working together for a much more brighter future of Bulan. There is no reason to be incognito to our visitors for we mean it good for our town people. Democracy is not about hiding but of being able to stand for what you say, and the first step to that is to show your face. This is transparency and accountability, things that we’ve been demanding from our leaders about which we also fall short. Now, I ask all our people to unite together in the face of the economic crisis and recession that loom in many countries today, rich or poor countries, no exception. Bulan will survive this crisis for sure as it had survived almost everything before. We just have to forget things that are not necessary for survival like politics and hatred but instead help one another creatively master this economic crisis for we are one people, we love peace and we all want a good life for everyone in Bulan. This is not the right time now to oppose just to obstruct but we should rather  think of ways to help.

I ask Mayor Helen de Castro to be with our people in this difficult time  and I wish her and her team the energy and the wisdom they need as they carry on with their task of helping our people.

Thank you and my warmest greetings to all of you!

  jun asuncion

 Bulan Observer

Rose Of The Week To LGU-Bulan

Quick Pressbaccara_rose  Bulan Observer                                                                 

For the efficient response  of the LGU-Bulan under  Mayor Helen De Castro to the floodings that hit Bulan leading to evacuation of a number of families  last Sunday, Bulan Observer presents the Rose Of The Week to Mayor De Castro together with the Public Information Office under Tony Boy Gilana and the Municipal Social Welfare And Development Office and Bulan Municipal Administrator Luis De Castro.

For their prompt help in forms of emergency shelter, clothings, food supplies, etc., given to our affected people, our officials receive our recognition for doing their duties and for preventing damage to life to occur in such a record flood in Bulan. Accept our Rose Of The Week!

                                                                                            -Bulan Observer-


Submitted on 2008/12/30 at 5:09am
We are here posting the 2008 Year-end Report of Mayor Helen C. De Castro to the People of Bulan. Merry Christmas and a Happy New Year to all! – From LGU- Bulan PIO…

Mayor Helen C. De Castro
Bulan, Sorsogon



Sa Entero na mga Taga-Bulan,
Sa Pinapadaba Ko na mga Kabungto:

Ini tabi an saiyo Mayor nan Ina san Bungto, si Helen “Baby” De Castro.

Ihahatod ko tabi sa iyo niyan an taunan na report san ato Gobierno Lokal, sa paagi san ako Opisina. Ini tabi an 2008 Year-end Report to the People of Bulan.

Naging tradisyon na san Administrasyon De Castro an magreport saiyo taun-taon tungkol sa mga accomplishments, mga proyekto, mga programa nan mga puwede pa o dapat himuon basi mapakay-d lalo nato an komunidad Bulaneno.

Ini tabi sayo na obligasyon na inhihimo ta sa ngaran sin transparencia nan accountability sa mga taga-Bulan. Didi sa Probinsiya san Sorsogon, solamente an Bulan lang an may irog sini na pag-impormar sa tawo.

Pilosopiya political san ako administrasyon na dapat aram san tawo kun nano an inhihimo o mga nahimuan namo na mga lideres na inhatagan tiwala nan mandato na mao an magkaput nan magmanehar san komunidad, Dire tabi nawawara sa amo isip na kaya kami hinatagan kumpiansa kay basi magiyahan an komunidad sa inlalaoman na kaayadan, pag-unhan, prosperidad sa butnga sin sayo na matuninong nan trangkilo na kapalibutan. Education and Information empowers the people. Empowerment of our constituents help promote and build a participatory governance.

Daghanun na an narecibe ko na mga positibo na feedback nan komentaryo tungkol sini na Annual Report. Nan aram ko na mayoriya san ato mga ciudadano naghuhulat nan nag-aapresyar sini na annual report.


Ini na Report mapaisi gihapon san mga accomplishments nato sa HELEN Program. An HELEN Program mao baga tabi an manungod sa H para sa Health o Salud, E para sa Education, L o Livelihood o Pagbuhay-buhay, E for Environment o an Kapalibutan, nan an N para sa Nutrition. Programa nato ini para sa kaayadan san komunidad ta.

Sa sulod sin lima na kataun, padagus nato na indadagdagan an mga maitindog ta na na pundasyon nan mga accomplishments. Organizado ta na an kada opisina na maasikaso sa pagdeliber sini na mga mayor na serbisyo nan programa.


Unahon ta na muna an programa sa Health o Salud.

San Disyembre 12, inresibe ko an award para sa mga taga-Bulan hale sa Provincial Government komo sayo kita sa mga bungto na inrecognisar sa Sulong Salud Sorsoganon Annual Recognition of Best Health Practices. Patutuo ini na an saato Rural Health Unit ungod nan dedikado sa paghatag serbisyo sa ato mga kabungto.

Sa Maternal and Child Health Program, o programa para sa mga ina nan mga kabatan-an, huyaa an mga nahimo san RHU ta: An para sa mga Ina nan Burod mao an mga minasunod, para sa entero na 63 na barangay:

1. Poco mas o menos 1,700 na burod an inasikaso san mga midwife nan mga nurse ta;
2. Sa mga burod na ini, depende sa situasyon san pagburod nira, nakarecibe sin atensiyon medical nan hinatagan sin bulong na TT1, TT2, TT3, TT4, TT5, TTL, TT2+. May nakarecibe man sa kanira sin partial iron o complete iron supplement para sa pagburod;
3. An mga midwives nan nurses nato sa RHU nakapagpaanak sin 1,743 na burod sa bilog na Bulan. An 178 sini nakadeliber sa RHU Center sa Obrero, nan an 47, sa Otavi Barangay Health Center;
4. Pakapanganak sini na mga burod, kada saro sa kanira nakarecibe sin at least sayo na post partum care-visit san mga midwife, nan naayudahan sira para sa breastfeeding o pagpadudo san ina. Entero man ini na mga nanganak na ina nakarecibe sin Iron nan Vitamin A Supplementation.
5. Importante lang na impormado an mga ina nan mga burod ta san iskedyul san mga centers nira sa kada barangay.

An para naman san mga Bata o Kabatan-an mao ini an mga nahimo para sa kanira san Municipio , sa paagi san Rural Health Unit:

1. Sa Expanded Program of Immunization o pagbakuna, poco mas o menos 1,900 na kabatan-an o mga baby edad 0-11 months old an hinatagan libre bakuna san ato mga health workers sa entero na 63 na barangay. Ini na mga baby, depende sa kanira edad o bulan, nakarecibe libre bakuna sa BCG, Anti-Dipthteria 1, DPT2, DPT3 , Kontra Polio OPV1, OPV2, OPV3, Kontra Tigdas o measles, Kontra Hepatitis B1, Hepatitis B2, Hepatitis B3, nan Vitamin A supplementation;
2. Sa Programang Garantisadong Pambata 2008, nakahatag an RHU sin Vitamin A Supplementation para sa 1,466 na babies an edad 6-11 months; 11,442 na mga bata na an edad 1 hasta 5 anyos; 2,765 na bata na an edad 5 hasta 7 anyos;
3. Sa Deworming o paghimulate san mga bata: 2,910 na mga bata an edad 1 hasta 2 anyos an nahimulatehan, nan 10,020 na mga bata edad 2 hasta 7 anyos an nahimulatehan;

Sa household Salt Testing, basi maggamit sin iodized salt, 1,627 na kabalayan an salt tested san RHU.

Sa Sight Saving program san Municipio, 16 na pasyente na may katarata an in-eksamin ta, nan 6 sa kanira an napa-operahan ta.

Sa sexually transmissible disease, 21 na pasyente an in-aasikaso san municipio sa mga hapdos na ini.

Sa National Tuberculosis Program, o may mga TB, 623 na pasyente an indanunan san municipio. Manlaenlaen na proceso sin pagbulong an inhimo san RHU basi madanunan ini na mga pasyente.

Sa Rabies, 19 na pasyente an dinara sa mga health centers ta nan ini inasikaso man. Sa Filariasis Program, 83, 692 katawo sa bilog na Bulan an pinahatodan ta sin tomada na bulong kontra sa Filariasis o tibak o hapdos na dara san kagat san namok

Sa Diarrheal Disease Control Program o pag-asikaso san mga bata na suka basyada, 461 na bata edad 1 hasta 14 anyos an binulong nato. Puwera suon, 1788 pa na mga bata an nagkaigua kita sa RHU sin Under Five Clinic.

Sa RHU man nan mga Barangay Health Stations ta, nakapakonsulta sa ato an 7,534 na pasyente; nakahatag kita laboratoryo o laboratory Examination para sa 4,647 na pasyentena nagpa-urinalysis, fecalysis, Hemoglobin test, Blood typing, Platelet Count, FBS, nan Sputum examination; 244 sa mga pag-asikaso sa mga samad; Nan 101 na medico-legal cases an inatenderan san ato RHU doctors. Puwera pa tabi sini na laboratory tests san RHU, an ako opisina nag-ayuda sa 174 na mga tawo para makabayad sa mga pagpa-ultrasound nan iba na klase sin laboratoryo sa pribado na clinic.

Sa Dental Program nato, batog na preschoolers hasta daragko na, 2,404 na pasyente an nahatagan sin dental preventive nan curative treatment.

Sa Family Planning Program, 5,425 na inasawhan an presente indadanunan san RHU sa kanira pagplano san pamilya sa mga metodo sin pagpamilya. Puwera pa ini sin pagkondukta sin mga Responsible Parenting Movement Activities na may tig-narapulo na mag-arasawa sa mga barangay san San Franciso, Palale, Cadandanan, JP Laurel, San Juan Bago, Calomagon, Sta Remedios, Fabrica, San Vicente nan Zone 2.

An RHU nagkondukta man sin Environmental Sanitation Program. Invuelto didi an inspeksiyon sin mga water facilities nan mga Food Establishments, pati na an mga sanitary practices san mga punerarya. Nan padagus man an Information, Education, communication campaign nato kontra sa Dengue. Komprehensibo man an monitor nato sa Dengue Watch basi maibitaran ta ini na peligroso na hapdos.

Huyaa pa an mga iba na aktibidades san RHU:

1. Enero hasta Pebrero: IEC tungkol sa Philhealth Card Usage; Filariasis Elimination campaign; Operation Timbang; Implementation of Private-public MIXS DOTS System Health Ptogram Implementation Review; Blood letting and Bloodtyping sa SSC; nan IEC tungkol sa sexually transmitted diseases;
2. Marso-Abril::Buntis Class para sa mga burod na ina; bloodletting activites; Pap smearing test ; RHU Lakbay aral sa mga lugar na may best practices;
3. May: Medical-dental mission sa Bulan South na in-sponsor san LGU, PNP nan Bantay Bayan;
4. Filariasis Test sa 83 na barangay san Bulan;
5. September: Provincial Congress para sa Buntis Congress
6. October: Medical Dental mission para sa mga senior citizens;

Gusto ko man po gihapon ipadumdom na an ato RHU may on na sin duwa na doctor, si Dra. Payoyo nan si Dra. Kates Rebustillo kay talagang kulang na kita mga medical professionals sa mga public health centers ta. Pinasiguro ko na mabudgetan ini na position sin additional doctor sa RHU.

Puwera suon, an Pawa hospital dire na pareho san dati na kulang sa doctor. Niyan, mayon kita inhuron na duwa Visiting Doctors, si Dr. James Apin nan Dr. San Jose, na maalalay kan Dra. Palad lalu na kun Sabado nan Domingo na napahuway man an ato Resident Doctor. Aram man baga nato na ini na Pawa Hospital dire man ini sakop san municipio ta kundi san Gobierno Probinsiyal sa irarum san Gobernador. Pero, ako na mismu an naghimo paagi basi mapagaan ta an situasyon san mga kabungto ta, lalo na an mga pobre na ciudadano na dire makabayad sa mga pribado na hospital o clinic. Nan sayo sa positibo na resulta dahilan san mas naatenderan san mga doctor ta an mga narani sa Pawa, an record na mas daghan na niyan na tawo an nagrarani sa Pawa Hospital kesan sadto na nakaagi na mga panahun na kulang kita sa doktor. Sadto grabe an reklamo sa media tungkol sa maluya na serbisyo san Pawa Hospital, dire na tabi niyan. Kun may-on man, ipaabut po niyo sa ako opisina kay ako mismo an mapaabot kan Gobernadora Sally Lee.

Padagus man an continuing training san ato mga BHWs sa kada barangay kay sira an mga nasa frontlines san health care. Bilog an suporta ko sa budget nan professional development para sa mga BHW.

An ambulancia san municipio nakabiyahe sin 84 beses para sa mga emergency na pasyente puwera lang kun may diperensya ini na sakayan, pero an ako opisina dire nagpapahuway sa pagdanun na makadisponer an ato mga pamilya san pasyente kun emergencia. Nan wara kita sin mga disease outbreaks o epidemics kay ensigida na aktibar an ato RHU nan mga public health service providers sa ananuman na mga problema pangkalusugan.


An masunod na programa mao tabi an Education.

Aram man nato na an pag-asikaso sa edukasyon nasa sayo na nasyonal na ahensiya, an Department of Education o DepEd. Pero dire ini nagangahulugan na dire nagrereparo an gobierno local sa mga puwede himuon basi makasuporta nan makapaunhan sa mga aspeto sin pag-adal san ato mga kabungto na nangaipo sini, lalo na an mga kawaraon nato na ciudadano. Kaya ngane, maski kulang an pundo o budget san municipio padagus kami naghihimu sin mga programa o proyekto na makasuporta sa edukasyon.

Batug pa san mag-asumir si Guiming nan ako bilang Mayor, sayo na ini na sector sa inpokusan namo. Sa katunayan sa panahun ni Ex-Mayor Guiming, pito na barangay public high schools an naitindog nan na-establisar, sa Beguin, San Juan Bag-o, Gate, Butag, Otavi, Cadandanan, nan JP Laurel. An nagkapera sa mga escuelahan na ini mga national high schools na sa paagi sin congressional legislations. Sa turno ko niyan, batog san 2004, insusuportahan san municipio an honorarium san mga volunteer teachers sa mga high schools na ini. Nan daghanun na na infrastructure improvement nan development an indagdag san gobierno local. Testigos sini an mga residente suon na mga barangay.

Puwera suon, intindog ta an Heavy Equipment nan Roadbuilding Program kay basi maabrihan, mahingayad, marehabilitar, mamantenir an entero nato na mga tinampo. Sa paagi sini na mga infrastructure programs nan projects, naging masayon o facil an pagbiyahe san mga maestro/maestro nato nan madali na an transportation services para sa mga escuela ta. Dako ini na katipiran sa ato mga magurang, nan deri na delikado an pagbiyahe san mga nasa sector san edukasyon.

Insaysay ko gihapun ini kay konektado ini sa entero na improvements nan mga educational promotion nato sa presente na panahun. Mayad na mapadumdum ta gihapon an ato komunidad sa bagay na ini.

Niyan na taon 2008, daghanun man na mga accomplishments an gusto ko tabi ireport saiyo tungkol sa suporta nato sa Education Program.

San Mayo, iuntindog ko an The Mayor Helen Scholarship Grant na an katuyuhan himuon na iskolar san municipio an entero na high school valedictorian hale sa mga barangay high schools. Sa niyan onom (6) na iskolars an suportado san municipio. Nasa second semester na sira, an lima(5) nag-eescuela sa Sorsogon State College sin BS Accountancy, an sayo(1) sustentado ta sa Technological University of the Philippines sa Manila, BS Accountancy man an inkukuwa na kurso. Entero ini na mga kabatan-an kaya mag-adal pero kawaraon. Kaya an municipio an nagbalukat sa kanira pag-adal.

Dies y siyete (17) na high school graduates an pinaescuela san municipio sa TESDA-sponsored technical-vocational course sa Bulusan National Vocational and Technical School. An gobierno local an nag-tuition sa kanira sa sulod sin sangtaon, may diyo man sira na allowance. Nakatapos na an dies y sais (16) sa kanira. Opat na sa niyan an nasa On-the job Training sa Manila. An iba sa kanira inhuhulat na ma-iskedyul.

Sa Scholarship Facilitation Program, inasistehan san municipio ta an pagkuwa scholarship exams san mga high school graduates nato. 78 an nakapasar nan sa niyan, sa paagi san TESDA, nag-eerescuela na sira sa AG Villaroya, Solis Institute, ACSAT nan sa Bicol Mechant Marine College sa Sorsogon. Sa Ladderized Education Program, inasistehan ta an duwa na graduate na maka-scholarship sa Sorsogon State College sa Sorsogon City.
San Mayo, bilang danun san municipio sa mga estudyante, sitenta (70) na mga estudyante an kinuwa nato para sa Special Program for the Employment of Students o SPES na kapartner an Department of Labor and Employment o DOLE. An sisenta porsyento san suweldo nira kargo san budget san municipio, nan kuwarenta porsyento an sa DOLE. An nakuwa nira na suweldo mao man an inpang-tuition nira san nakaagi na semester.

San school vacation san Abril nan Mayo, inlunsar nato an Career Explorer and Counseling para sa 488 na mga estudyante basi makapili sira sin tama na kurso sa college para sa school opening niyan na First Semester 2008.

Sayo sa mga programa sa edukasyon na insusuportahan san ako Opisina mao ini na Alternative Learning System o ALS, sayo na non-formal education scheme san DepEd para sa mga kabungto ta na dire nagpakatuntong pag-eskuela o kaya dire nakatapos sin elementary o high school. Sa sulod sin pera na semana na pag-eskuela surosabado san mga naka-enroll sa klase na ini, hahatagan sira examinasyon, nan kun makapasar sira san test, tatagan sira sin sayo na completion certificate na katumbas sin pag-adal sa elementary o high school na magagamit nira bilang education credentials. May mga ALS schools kita na in-organizar sa Zone 2, Fabrica, San Francisco nan an mga escuelahan na invuelto mao an Bulan South District nan Saint Louise de Marillac School o dating CIC.

Sa sulod man sini na taon 2008, Siyento Sisenta y nuwebe (169) na mga estudyante hale sa manlaen-laen na escuelahan nan mga barangay an intagan ta sin Educational Assistance. An kantidad san naihatag ta na assistance bale P354,268.10. Entero ini mga pobre na escuela. May sistema man kita sin pagpili o pag- screen sini na mga estudyante.

Sayo sa pinakadako na kadanun san ako opisina sa pagpatupad sin irog sini na social service program mao an Municipal Social Welfare and Development Office o MSWDO, sa pamumuno ni Mrs. Adelfa Espenocilla nan an kaniya mga kaurupod, na mga mayad nan maasahan na mga professional social workers.

Importante sa mga programa na ini an Child and Youth Welfare Program. Kaakibat naman sini an mga programa para sa womens’ welfare nan para sa mga differently abled.

Sa lado san mga kabatan-an: Establisado nan mantenido nato an Day-Care Service Program na saro na mandato san gobierno nasyonal. Sa tutuo, maski may-on sin mga national programs na inpapatupad sa mga lower local governments, madepende man gihapon ini sa mga lideres local na maimplementar suon na program. Maski nanu kamayad na programa nasyonal kun dire ipautob sa local, wara suon mangyayari. Pero dire kita irog suon didi sa Bulan. Deteminado kita na maimplementar ini na mga programa nan puwera suon may mga innovations o improvements pa kita na indadagdag basi lalo maging episyente an programa.

Isaysay ko na niyan an mga programa serbisyo sosyal na nakatakod sa programang pan-edukasyon san ako administrasyon:

1. Day-Care Service Program: Programa ini para sa mga bata edad 3 hasta 6 anyos lalo na sa mga barangay, kun haen kadamay an gobierno sa pag-asikaso san pundasyon sa edukasyon san mga bata na inbibilin san mga magurang sa centers. Programa ini para sa bilog na taun. Integrated ta man sa programa na ini an Early Childhood Care and Development o ECCD, na programang pangnasyonal nan pinakusog ni Governor Lee. May counterpart kita didi na 200,000 pesos;

Sa niyan may-on kita sin 67 na Day Care Centers sa 58 na barangays, nan ini nag-aatender sa 1,050 na mga pres-schoolers. Nan makusug an suporta san municipal government sa pagtrain nan pagdevelop san ato mga Day Care Workers. Maski baga subsidia ini san mga barangay budgets, dako na porsiyento sa training nan capability building sini na mga volunteers an kargo san municipio. May-on kita sin 12 na bag-o na day care workers hale sa Montecalvario, G. Del Pilar, Sta.Teresita, Magsaysay, Pawa, Lahong, Zone 7, Namo, Bical, Osmena, Quezon, San Jose, Calomagon, nan Somagongsong.

Gusto ta man pasalamatan si Gobernadora Sally Lee sa paghatag sin mga uniporme para sa mga Day Care workers nato sa Bulan. Niyan na Disyembre, pinaogma ta man ini na mga mahigos nato na mga day care workers sa paagi sin sayo na Christmas Party.

2. Sa sector san mga Working Children: In-organisar ta an 18 na mga taga-San
Vicente na kabatan-an nan inhatagan ta sira sin psychological and educational intervention kaupod na an mga sessions para sa group work, value formation and self-enhancement. Ini man na mga bata benepisyario san ato Back-to-School Program nan kaupod didi an paghatag sa kanira sin mga kagamitan sa escuelahan basi maka-erescuela guihapon. Tinipon ta man an mga magurang sini na mga bata nan inturukduan san MSWDO sin mga self-enhancement activites nan an tungkol sa derecho sini na mga kabtan-an. An tutuo, dire ta intotolerar ini na mga working children kay bawal ini sa batas, kaya an inhihimo ta sa niyan na matukduan an magurang sa direcho san mga bata nira na dire dapat nag-tatrabaho kundi nasa escuelahan. ;

3. Unlad Kabataan Program o An programa sa Out-of-School Youth o
OSY: Sa taon na ini, may-on kita sin 124 na mga kabatan-an na dire na nag-eerescuela an inasikaso san municipio sa paagi san MSWDO. Hale sira sa San Isidro, Libertad, Laurel, Inararan, Fabrica, San Ramon, Zone 7, Lahong, San Francisco, Aquino, San Vicente, Obrero, Dolos. Sa paagi sini na Unlad Kabataan Program, nakapartisipar sira sa sayo na Orientation Training san Marso 8-9 sa Irosin , Sorsogon. Kaupod man sa mga training o edukasyon nira an team building activities manungod sa self-development, positive values and team work. Intukduan ta sira sin manera sin mga business ventures o pagnegosyo pareho san t-shirt printing. Pasalamat kita sa mga SK Councils san Laurel, Aquino, San Francisco, Libertad, Lahong, Inararan nan San Vicente sa incontribuer nira na pondo basi maging pasil ini na mga programa.

4. Importante man na parte san education program nato an manungod sa pamilya. Kaya mahigos kita sa mga Pre-marital counseling activities san MSWDO. Sa taon na ini, nakaserbi kita sin 210 na pades sin maarasawa bilang preparasyon sa pagpamilya.

5. Mantenido nan insususteneran ta man an ERPAT Program o Empowerment
and Reaffirmation of Paternal Abilities para sa mga padre de pamilya. Nag-pakondukta kita sin sayo na educational orientation san Oktubre 6-7 sa irarom san Gender and Development Program. 23 na mga ama ng tahanan hale sa Zone 7, Aquino, Zone 8, Laurel nan Santa Remedios an nag-atender. In eenganyar ko entero an mga padre de pamilya o mga ama didi sa Bulan na mag-entra sini na ERPATS program san municipio. Kontakon lang tabi an ato MSWDO. Daghanun na positibo na bagay an maaraman ta didi.

6. Sayo tabi sa mga programa na harani sa puso ko mao ini na SpEd o Special Education para sa mga bata na buta, ngula, bungol (mga deaf-mute), o mga bata na may kapansanan, na programa san Department of Education o DepEd na nasa Bulan South District. 16 na bata an naka-enroll sa klase na ini. Puro ini mga pobrehon na bata na in-aasikaso sin sayo na mahigus na Special Education Teacher na si Mr. Edmund Morata. May mga kaurupod man siya na mga paratukdo, pero ini si Edmund sayo na bayani sa pag-asikaso sini na mga may kapansanan. Sayo man sa mga kadanun pa niya an saato Municipal Administrator Luis De Castro na matukdo sin computer for the Blind. Dahil ngane sa malumoy man an puso san pamilya ko sa mga irog sini, bulan-bulan, personal na nag-aayuda ako nan an mga bata ko na si Konsehal Dondon nan si Dr. Marlon De Castro na nasa Amerika sin 5,000 pesos para sa kanira pamasahe nan allowance. Nag sponsor man si Konsehal Joey Guban sin sayo na bata na buta na taga-Polot.

Kun sin-o man tabi sa iyo an may mga mayad na buot lalo na an mga nasa abroad, mahuron tabi kami na makadonar kamo sin mga Braille storybooks para sa mga bata nato na may kapansanan.

Sa hanay san ato Sangguniang Bayan, sa pamumuno ni Vice Mayor Awel Gogola, permi man sira naaktibar sa mga barangay na nangaipo sin ayuda sa paagi sin lehislasyon para mapasarig nan mapaunhan ta an sector sa edukasyon didi sa Bulan.

Niyan na taun, maski baga kapus nan kulang an saato mga pundo pero inhinguha san ako opisina, nan sa suporta san Sangguniang Bayan, na makadanun sa mga pangangaipo infrastraktura san nagkapera na barangay didi sa Bulan. Halimbawa, sa Bulan North District Central School -A, in pa-improve nato an School Clinic sa kantidad na 10,000 pesos; in danunan ta an Barangay Otavi na mahingayad an kanira Day Care Center sa kantidad na 32,000 pesos; repair nan rehabilitasyon san classroom sa Calomagon, 150,000 pesos an hinatag san municipio; nagpatindog kita classroom extension sa Fabrica, kantidad 100,000 pesos. Nan yuon tabi na tinampo pasulod sa Bulan National High School, parte suon an patrabaho tabi san municipio, san ako opisina.

Daghanun pa na mga solicitations nan request san mga escuelahan ta, sa elementary, high school o colehiyo man, publiko o pribado, kaupod na an mga teachers groups o student organizations an inhinguha nato tabi na maaktibaran. Dire ko naman kaipuhan isaysay didi an mga padiyo-diyo na mga ayuda o aktibidades pangedukasyon na pag tiniripon ta tabi nakadanun sa ato academic sector. Kaupod na didi an mga sa scouting activites, sports non athletic meets, school trainings, mga pacontest san Deped sa luwas san Bulan, mga extracurricular activites, mga school pageant and cultural presentations nan manlaen-laen pa. Ini tabi sakop san ato paghinguha na maonra ta ini na programa para sa ikaayad san ato komunidad. Nan sayo sa ugali ko na kun kaya man lang san ako iskedyul, nahinguha talaga ako na mabisita an mga escuelahan lalo na kun may mga imbitasyon sira sa mga programa o aktibidades nira.

San Disyembre 12, Biyernes, hinimo ta didi sa Bulan an ikalimang taun na selebrasyon san Bulan Teachers’ Day. Ini na Teachers’ Day sayo na aktibidad na inbatugan ko sa bungto ta san 2004 bilang paghatag onra nan recognisyon sa propesyon nan bokasyon san ato mga paratukdo o edukadores sa Bulan. Maogmahun nan puno sin kahulugan an adlaw san Teachers’ Day didi sa Bulan. Nagtiripon an entero na mga paratukdo sa Bulan, publiko o pribado man, formal o non-formal education man, nan kaupod na an mga retirees nato sa mga naimbitaran. An program na panggabi san Teachers’ Day an sayo sa pinakamakolor nato na aktibidad didi sa Bulan niyan na taun.

Ionabi ko ngay-an tabi na san 2005, nakarecibe ako sin Presidential Plaque of Recognition hale kan Presidente GMA dahilan sa pag-organize ta sini na Teachers’Day.


Pakatapus san Health nan Education Programs, makadto naman kita sa report ko para sa Livelihood component o programang kabuhayan san HELEN Program.
Unahon ta muna an naging mga aktibidades san PESO o Public Employment Service Office san municipio. Ini inkakaputan ni Mrs. Anilin Diaz.

Sayo sa problema nato dire lang didi sa Bulan, kundi sa bilog na Pilipinas, an pagtrabaho o employment. Kaya ngane, naghihinguha an gobierno local ta na maki-tie up sa mga employment agencies basi mahatagan ta oportunidad an mga kabungto ta na naghahanap sin masuludan na trabaho. In-establisar ta an Employment Facilitation Services.

Para sa local na employment, nakitie-up kita sa nagkapera na ahensiyas para sa placement sin mga trabahador. Nagkanhi sa ato an Taytay sa Kauswagan, Inc., Gervasio Security and Investigation Agency, nan an Jolibee Bulan. Sa 388 na aplikante, may nakapasar na 139 na aplikantes, nan niyan may trabaho na.

Para sa trabaho sa abroad, naki-tie up kita na ma-facilitate an pag-apply nan processing san mga aplikante sa tulo na placement agencies pareho san Zontar Manpower Services, Inc., Novation Resources Philippines, Inc., AU Management Services, Inc., na puro accredited san POEA. 150 na aplikante an nakuwa na nan an mga ini nasa proceso na sin final interview nan training. Puwera suon, inaayuan ta sin deployment report ini na mga ahensiyas kay basi masubaybayan ta an mga kababayan na matrabaho abroad.

Para sa Self-employment Program, an KALIPI o Kalipunan ng Liping Pilipina, sayo na grupo sin 50 na mga kababayehan sa Bulan, indanunan man san municipio na mafacilitar an financial grant para sa kanira na kantidad 98,000 mil pesos hale sa DOLE para sa kanira livelihood program para sa paghimo sin sabon. Parte man san Women Welfare Program para sa mga kababayehan hale Aquino, Zone 7, nan Laurel an pagkondukta sin Basic Business Management Training san DSWD, nan an flower arrangement training san Provincial Agriculture Office. Inupod ta na sa training na ini an Persons with Disability o may mga kapansanan.

An PESO man tabi nakaigua sin Career Guidance Services o Career Explorer/ Employment Counselling para sa 538 na mga tawo na naghahanap sin trabaho. Sa paagi sini na-igigiya sira kun diin nababagay na trabaho.

Inimbitaran ta man san Septyembre an Department of Foreign Affairs-Regional Office na magkanhi sa Bulan para sa kanira mobile passport processing. Durante san pagkanhi nira, nakaparelease na an DFA sin Machine Readable Passport para sa 65 na mga aplikantes.

Basi man madanunan ta an nasa sector san Transportasyon o pagpasada na makatipidtipid man san kanira mga bayadan sa Land Transportation Office, naki-tie-up kita sa Land Transportation Office o LTO na magkanhi sa Bulan para sa kanira E-Patrol Mobile Registration batug na Agosto 4-hasta Septymebre 15. Maski ngane baga may oru-aberiya san telecommunication lines nira, alagad daghan na mga drivers nato nakakuwa sin mga rehistro, lisensiya nan iba pa na mga papeles sa LTO sa mas barato na kantidad dahil dire na nagkadto pa sa Sorsogon City. Pasalamat tabi kita kan LTO Regional Director Atty Ramon S. Roco, Mr. Juan Bandola nan Mr. Francis Nelmida nan an bilog na staff san LTO Region V sa serbisyo na in extender nira sa ato. An sabi sa LTO, otro taun mabalik guihapon sira didi kay dako na bungto an Bulan para sa vehicle registration.

An agricultura an pinakadako na sector na inhahalean san pagbuhay nan pagkaon san mga tawo didi sa Bulan. Kaya ngane, sa paagi san Municipal Agriculture Office, inhinguha san municipio na makapaabut sa mga paraoma nan paraisda sin mga ayuda sa kagahuman nato nan sa paagi sin mga pakikoordinar nan koneksiyon sa mga ahensiyas na makadanun sa ato.
Sa sulod sini na 2008, ini an mga nahimuan ta sa lado san Agrikultura:

1. Distribusyon sin 35 na orig para sa 35 na paraoma
2. Paghatag sin onum(6) na karabaw sa onum na paraoma
3. San panahun san Krisis sa Presyo san Bugas san Agosto, pagtanum maritatas an pinokusan ta, kaya nagdistribuer kita mga pisog nan itaranum sa 1,700 na kabalayan nan 77 na escuelahan;
4. Nakaayo kita 350 kilos na hybrid yellow corn sa opisina ni Congressman Escudero, pinanghatag ta ini sa 295 na paraoma;
5. Hale sa Department of Agriculture, Gahi sin paray an indistribuer ta libre , 1,683 na sako an inpanghatag ta sa 1,462 na paraoma basi makatanum sa 1683 na hektarya sin pasakay;
6. Nanghatag an municipio sin 100 na pakete sin Zinc Phosphate kontra sa peste na iraga;
7. 57 na paraoma sa kalubihan an nahatagan ta sin agricultural salt fertilizer;
8. Nakikoordinar kita sa Department of Agriculture para sa discount sin abuno sa paray, sa kada bag sin abuno may diskuento na 250 pesos. 1,129 na paraoma an nakinabang sa 2,254 sako sin fertilizer;
9. Naghatag man kita sin 2,000 na pakete sin Bio-N Seed Innoculant sa 500 na paraoma;
10. Naghatag an municipio sin sayo na hand tractor, mechanical Thresher nan Blower sa sayo na kooperatiba sin mga paraoma sa Antipolo, Nasuje, Namo, Inararan nan Calomagon
11. Inayuan ta man sa sayo na Spanish NGO Accion del Hambre an Gate Irrigators Association, kompuesto sin 25 na paraoma, sin sayo na hand tractor;
12. Nagpaloan kita sin 30 sakos na gahi sa 30 man na hybrid rice users;
13. Nagkondukta an MAO sin 3 na Farmer Field Schools sa mga barangay san San Francisco, Lahong, nan Gate para sa 106 na paraoma nan paratanum gulay. 16 na semana ini inkondukta;
14. Nakakuwa man tabi kita sin flatbed mechanical dryer para sa Lafapara cooperative , o mga paraoma san Fabrica, Lahong, Pawa, San Rafael;
15. Sayo na grupo hale sa University of the Philippines an inasistehan ta sa
Pagkondukta/ pag-adal sin pili resin for commercial production;
15. Nakikoordinar man kita sa Provincial Veterinarian para sa condukta sin
pahimulate sa 79 na mga hayup, karabaw, baka, nan inupod ta man an
bakuna kontra rabies para sa 752 na mga kaayaman.
16. Nakadistribuer man kita sin 200 na pidaso sin mga educational materials nan mga basahun para sa mga paraoma nato.

Sa lado naman sin Fisheries o pangisda, na mao an sayo sa mayor na pagbuhay san mga taga-Bulan, ini an mga inhinguha tabi san municipio ta:

1. Nagdistribuer kita sin 13 na bottom set gill nets o hikot para sa pili na mga
paraisda hale sa coastal barangay;
2. Nagpalit -hikot man kita sin legal na hikot didto sa 15 na paraisda na illegal na hikot an ingagamit;
3. Naghatag man kita sin nets nan crablets sa grupo sin Butag Aquasilviculture Fishermen Group. 15 na parakasag an nakinabang sini;
4. Hale man sa Department of Agriculture nakaayo kita sin 11,000 na fingerlings o piyak sin isda, nan ini inbuhian ta sa mga salog, dam nan open water sa 11 na barangay didi sa Bulan;
5. Sa sayo na demo farm sa San Rafael, nagkondukta kita sin semi-intensive milkfish culture training;
6. Padagus an implementasyon ta san Fishery Laws mala ngane kay 20 na paraisda an nadakop ta na nan duwa sini sinang-atan ta na kaso sa korte, dahil sa paggamit dinamita; Sini lang na nakaagi na Disyembre 22, kinumpiskar nato sa relanse an dininamitahan na sobra 80 kilos na sibubog.
7. Sige man nato an monitor san Red Tide na niyan apektado an Sorsogon waters; Sa katunayan nagkumpiskar an ato Market administration sin mga baduy na hale sa Sorsogon Bay na dire dapat ipabakal sa relanse;
8. Hinatagan ta man insentibo an 10 na paraisda na nagsalbar sin pawikan nan mga dolphins didi sa kadagatan san Bulan;
9. Pormal nato na in-organisar san Oktubre, sa danun san Municipal FARMC, Maritime Police, PNP, Market Administration, MAO, an Bantay Dagat Task Force, na kompuesto sin 75 na miembros san mga coastal barangays para magdanun sa municipio sa pag-priber sin illegal na pangisda.
10. Dahil sa Fish Scare na nangyari o nagkaharaduk an mga tawo na magkaraon isda dahil sa balita na an mga isda possible nahiluan sin endosulfan hale sa lumubog na barko Princess of the Stars san Hunyo, naapekataran an pagbuhay san mga paraisda ta nan an mga paratinda sa relanse. Kaya an hinimo ta, kaupod an taga- Provincial Agriculture Office nan MAO, nanguna ako sa Fish-eating Demonstration sa may relanse nan ipaimud sa tawo na dire man kita apektado. Bilang lider dapat ako manguna sa mga bagay na ini na dire mawaraan pag-asa an mga kabungto ta dahil pagbuhay nira an nakataya.

Sa lado sin Kooperatibismo, o an programa para sa mga Kooperatiba, pormal na inluchar san ako Opisina an Municipal Cooperative Development Program nan an pag reorganisar san Municipal Cooperative Development Council san nakaagi na Hulyo 17. An in-appoint ko na consultant sini na programa mao tabi si dating Board Member Joy Dellomas, na labi kaaktibo sa cooperative movement. Siya an magiging kadanun ko basi lalo nato mapakusog ini na programa kun haen daghan an makinabang. Sa katunayan, nakiistorya an cooperative council sa Land Bank of the Philippines basi madanunan an mga grupo na ini na mapaunhan an kanira mga negosyo nan madanunan an mga miembro san kada grupo. Sa paagi san MCDC may-on na kita sin sayo na coordinating agency .

Sa presente tabi, padagus an konstruksiyoin nato san bag-o na Wet Market para sa mga paratinda isda nan karne, nan pag nahuman ta na ini na Wet Section duon ta ibalyo ini na mga paratinda nan yadto na mga dry goods traders didi sa may pader ni Mr. Benjamin Yu sa Padre Diaz Street sa sulod san relanse basi mapaayos ta man an sector san transportasyon sa luwas. An kantidad sini na wet market labi un milyon de pesos.

San Enero, inbatugan ta na tabi an operasyon san Municipal Slaugherhouse didto sa Barangay Zone 7. Didi na tabi an pagbuno nato sin mga orig nan mas malinig,dianis na lugar ini kumparar sadto na luma na carneceria didto sa barangay Obrero. Nan sa paagi sini na karnecieria, mas nakaseguro kita sin mas malinig nan mayad na karne na nag-aagi sin inspeksiyon san ato meat inspector.

Sayo sa inmamalaki nato na programa ini na Tinampo-para-sa-Progreso Program. Dapat marealizar san ato mga nagkapera na kabubungto na dako-dako an impact o epekto san programa patinampo sa pag-unhan san kamonidad. Kun mayad an tinampo, madali an komersiyo, madali an pagbiyahe san tawo, madali an progreso. Kaya ngani mantenido tabi nato an Heavy Equipment Program. Maski luma na an mga kagamitan nato na naipundar pa san gobierno local san panahun ni Ex Mayor Guiming, padagus ini sa pag-asikaso nan pagmantenir san ato mga tinampo sa barangay farm-to-market roads. Idagdag pa nato didi an padiyo diyo na mga pasemento nan imprastraktura na kaya pondohan san municipio. An mga tinampo padagus nato inmantener sini na taon maski ngane kada y vez, nararaot san mga maraot na panahun. Pero dahilan sa padagus an ato programa, maski puropano, an Bulan an bungto didi sa Sorsogon na may mga mayad na barangay road:

1. Kun matatandaan nato, daku-dako na baha, sayo sa pinakadako sa kasaysayan san Bulan nan Sorsogon an nag-agi sa ato san nakaagi na Pebrero 21-22. Naraot an 80 porsyento san mga tinampo ta. Pero dahil san ato Heavy Equipment Program padagus nato na narehabilitar, in-improve, inmantenir, inrepair, in regravelling: Lahong to Beguin Road, Pawa to Lahong Road, Fabrica to San Rafael Road, Abad Santos to San Juan Daan Road, San Juan Bag-o to Abad Santos Road, Fabrica Crossing to Otavi Road, San Ramon Crossing to Butag, Beguin to Jamorawon Road, Jamor-awon to Liman Road., Liman to San Francisco Road, Jp Laurel NIA Road, Hiway Crossing to Somagongsong Road, Hiway to BLISS Road, Buntay to Calomagon Road, Calomagon to Antipolo Road, Barangay Taromata Road, Busay to Calpi Road. Aram ko daghanun pa an mga bisayon ta na tinampo pareho san Calpi-Bical to Dolos Road, nan Padre Diaz Road pero dire kita nagpapahuway sa pag-asikaso san Farm-to-Market Roads na mao an pinakabuhay san ato mga barangay.

2. May mga padiyo diyo man kita na mga Infrastructure projects na importante man sa pagbuhay san tawo sa barangay; pareho san mga minasunod: Jamora-awon construction of riprap, Dolos road concreting, Zone 4 road concreting, Marinab road concreting, San Rafael construction of footbridge, Magsaysay repair of bridge abutment, Concreting of Fabrica-San Rafael Approach, Marinab Approach concreting, Pawa Approach concreting Calpi construction of river control/ slope, Inararan repair of spillway nan construction of flood control.

San Abril 28, 2008, onra san mga taga-Bulan na bisitahon kita ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo sa pagluchar niya san Central Philippine Nautical Highway para sa RORO. Kaupod ni President GMA si DOTC Secretary Leandro Mendoza nan mga haralangkaw na opisyales san Bicol Region. Kun madagos ini na RORO, dako an magiging kaambagan sini na programa para sa ekonomiya san ato bungto.


San Octobre 3, inrecibe san bungto san Bulan hale kan DILG Secretary Ronaldo Puno an National Level Award bilang Model Town on Good Practice in Local Governance-Facility for Adaptation and Replication (GO-FAR) Program.

San November 20, inrecibe ko man tabi hale kan Vice-President Noli De Castro an Punong Payan Award of Excellence for Solid Waste Management Category- National Award san League of Municipalities in the Philippines.

San sayo kataon, kita tabi an Regional Saringgaya Awardee for the Ecology.
Entero ini na mga premyo o award na narecibe ko o san bungto ta alay nato sa kada taga-Bulan.

Dahilan san nakikilala na an bungto ta sa Ecological Protection nan Solid Waste Management Program, indadayo na kita san mga hale sa iba na lugar basi adalan lang an programa ta o imudon an lugar ta lalo na an Ecopark. Yaa tabi an listahan san mga grupo sin tawo o LGUs na nagbiista sa ato para sa kanira mga educational tours on Solid Waste Management:

1. Agosto, mga taga-Cataingan , Masbate an nagbisita;
2. September 19-20, mga estudyante hale sa U.P. National College of Public Administration and Governance, Diliman Campus;
3. Octobre 28, mga estudyante hale sa bilog na division san Sorsogon para sa kanira Youth for Environment in Schools o YES-O;
4. November 20-21, 20 na buses sin mga estudyante hale sa Sorsogon National High Scool;
5. December 15, Study Tour san Liga ng mga Barangay hale sa Tigaon , Camarines Sur;
6. December 22, Learning Journey san mga Barangay Officials hale sa Poblacion, Sta. Elena, Camarines Norte.

Niyan na Enero nan Pebrero, inaasahan ta na maarabut an nagkapera pa na mga LGU’s basi mag-adal san Good Practices nato sa Solid Waste Mangement. An Magarao, Camarines Sur, Bato, Catanduanes, nan Paracale , Camarines Norte, nan iba pa para sa kanira Inception Workshop na kita na mga taga-Biulan an matukdo sa kanira.

An programa ta sa kapalibutan mao niyan an sayo na modelo sa bilog na Pilipinas kun kaya ngane, indadayo na kita nan nakikilala na an Bulan. Dire ini mangyayari kun dire tabi sa kooperasyon nan partisipasyon niyo.

Sa sulod sini na taon, san March 24, pinal na nato in-implemetar an Waste Segregation policy nan an “no- segregation , no- collection policy” san basura. Nan dahil may mga programa kita sa recycling and re-use, an dati na 20 metric tons per day na basura na nakukuwa san mga truck ta, niyan nabawasan na, naging 15 metric tons na lang per day.

Daghanun an mga aktibidades nato sa bilog na taun 2008. Huyaa tabi an mga minasunod:

1. San Marso, inkondukta nato an “Bayabay sa Tinampo” o Information, edication campaign tungkol sa environment programs nato;
2. Pebrero hasta Marso, in-implementar nato an Mayor Helen Poblacion Improvement Program; paayus, palimpiya san mga kanal sa poblacion, pagayun san mga parking areas , pagpintura san mga gutters nan mga poste san ilaw;
3. Inluchar ta man san Marso an Search for the Cleanest, Greenest and Model Poblacion Barangays on Solid Waste Management . Katuyuhan sini na ma-enganyar ta an mga barangay sa poblacion na maghiringuha sa pagpakay-ad man san kanira mag lugar bilang parte san kabilugan na paghinguha nato entero sa municipio. Huyaa tabi an resulta kada bulan batug san iluchar nato ini na pakontest:
Marso: Zone 8, First Place; Zone 1, second; Zone 5, third
Abril: First Place an Zone 8, Zone 4, second; Zone 1, third
Mayo:Zone 8 an First Place; Obrero, second, Zone 5, third
Junio: Zone 8, first; Obrero, second, Zone 4, third

San Hulyo, inbarahin ta ini na mga barangay sa duwa na kategoriya, nan an pag-evaluar, naging quarterly o kada tulo kabulan na.. Category A an entero na Zona san Poblacion; nan Category B an entero na Adjacent Barangays. Kaya mao ini an minasunod na mga resulta:

July, August, September Quarterly evaluation:
Category A: Zone 8 first, Zone 4 second, Zone 5 third;
CategoryB: Obrero first; Sta Remedios second; Managa-naga, third

An para sa 4th Quarter evaluation tabi, October, November nan December,
sa Barangay Night 2009 na nato i-anunsiyo.

4. San Agosto hasta Septyembre, inkondukta nato an duwa ka bulan na Symposium/Infromation drive tungkol sa solid waste management nan global warming and climate change sa mga escuelahan san pobalcion nan roadside barangays

5. San Septyembre, inkondukta san DILG Regional Office an Capability
Building Activity for Bulan Good Practice Project Team sa irarum san DILG GO-FAR Program. Intukduan na an project team ta kun pan-o i-handle san municipio an mga maarabut na bisita sa Bulan.

6. San Octubre 3-4, inkondukta nato an ika-opat na Annual Fiesta sa
Kabubudlan 2008 didto sa Calomagon Ecopark. Labi 5,000 na mga tawo, hale sa mnalaen-laen na lugar sa Bulan an nag-entra sa mga aktibidades nato lalo na an tree-planting activites ta . Nagkaigua man kita sin Laro ng Lahi, Environmental Film showing, overnight camp-out, pa disco nan banal na misa.

Gusto ko tabi pasalamatan an entero na barangay, escuelahan, mga organisasyon nan mga fraternity sa padagus niyo na pakisumayo sa ato programa pangkapalibutan. Nan gusto ko man tabi hatagan onra nan pagpasalamat an Technical Working Group sa pamumuno ni Ms. Kelly Tan kay sira an dako ko na kadanun basi maisulong ko ini na bisyon para sa Bulan.

An goal o katuyuhan nato tabi sini na environment program mao an ” Building a small space of hope in the big wide face of Mother Earth.”


An programa nato sa nutrisyon o pagpakay-ad sa salud san ato mga kabatan-an nakasulod man tabi sa mga departamento san Rural Health Unit, Municipal Social Welfare and Development Office, Municipal Agriculture Office nan koordinado man ini sa Department of Education.

In-appoint ko tabi sa Municipal Nutrition Committee bilang Action Officer mao si Annie Lolos. Siya an nagsusubaybay san entero na aktibidades sini na comitiba.

Sa sulod sini na taun, pareho man san sayo kataon, in monitor san ato Nutrition Committee an status san nutrition san ato mga kabatana-n batug sa pre-school hasta sa elementary level. Kumpleto an mga datos nato hale sa DepEd, MSWDO, RHU nan ini in-eebalwar nato bulan-bulan basi masubaybayan nato an kamutangan san mga bata.

May-on kita na-monitor na 598 pre-schoolers nan 195 na elementary-level pupils na undernourished hale sa 13 na barangay san Bulan.

Batug na Oktubre hasta niyan na Disyembre, nagkondukta kita sin supplemental feeding tolo kabeses an semana para mapakay-ad nato an nutrition status sini na mga bata, nan ini na aktibidad inhihimo nato didto sa Alberto De Castro Elementary School sa Sabang, Zone 2. Naniwala kita na kaipuhan consistent an feeding program para maka-cope up ini na mga bata. May sistema kita sin pagmonitor kun na-attain na nato an obheto.

An municipio san Bulan ungod sa pagpatupad san Over-all Implementation san Philippine Plan of Action for Nutrition. Sa katunayan sayo kita sa mga bungto san probinsiya na positibo an ebalwasyon sa pagpatupad sini. Nan sayo kita sa pinakadiyo an prevalence of malnutrition.

Sayo na grupo na kadanun ta sa comprehensibo na implementasyon san programa mao an BNS o Barangay Nutrition Scholars. May-on kita sin 72 enrolled BNS sa 57 na barangay. Onum na barangay an wara pa BNS. Maski baga nasa subsidiya san barangay ini na mga BNS, alagad, nag-aasiste pa gihapon an municipio sa kanira.

San nakaagi na Disyembre 18, nagkondukta kita sin sayo na feeding program para sa 1,500 na kabatan-an sa Plaza Rizal. Inpapasalamatan ta man tabi an nagkapera na mga kabungto ta na personal nan pribado na nag-pi-feeding sa mga lugar nira. Salamat po sa bulawan niyo na mga boot na madanunan ini na mga undernourished na mga bata. Ingagahuyan ta man an mga kabungto nato, lalu na an mga fraternities nan civic groups o an mga nasa abroad na kabungto na gusto magdanun, open po an municipio sa magiging pagdanun niyo. Ikoordinar lang po nato sa Municipal Nutrition Committee.

San nakaagi na Disyembre 28, binisita kita sin sayo na grupo sin mga Canadian nan Australian Nationals na nagdonar sin weighing scales o timbangan san mga bata. Ini na pakikoordinar sa paagi san kagahuman san Municipal Nutrition Committee.


Sini na taun 2008, inagihan man kita sin mga kalamidad na nangaipo sin aksyon san ato gobierno local, lalo na san Municipal Disaster Coordinating Council o MDCC. San Pebrero , sobra sayo kasemana kita inuran sin makusugon nan naranasan ta an sayo sa pinakadako nan pinakahararum na baha didi sa bungto ta san Pebrero 20 hasta 22. Ini an ikaduwa sa daragkuon na baha na tuminama sa ato sa sulod sin duwa kataun. An sayo nangyari san Mayo 2007.

An kaayadan lang sa naging paghanda nato kay Pebrero 15 pa lang naghinguha na kita makikoordinar sa Provincial Disaster Council nan Pebrero 18, inaktibar ko na an MDCC nan an mga BDCCs. Naging ungod an pabayabay nato sa radio, mobile patrols, BDCCs, nan entero na klase na alarm system inhimu ta.

Dahilan sini, wara kita sin nai-rehistro na namatay dahil sadto na baha. Pero dire nato naibitaran an destroso sa mga pananum, mga negosyo, fishponds, nan mga imprastraktura. Nadanyos an agrikultura nato sa kantidad na 11 milyones pesos, nan sa imprastraktura umabot sa 30 milliones pesos. Daghanun na pamilya an in-ebakwar ta nan inayudahan san MSWD nan MDCC sa mga evacuation centers. Entero an 63 na barangay puro may mga evacues na nairekord. Alagad naging preparado kita sa sitwasyon na ini.

San Hunyo 20-22 uminagi an Bagyong Frank nan san Septyembre an Bagyong Pablo, alagad sa entero na mga maraot na panahun na ini, permi naging preparado an MDCC. Wara sin buhay na nabutang sa peligro dahil sa kahandaan san mga taga-Bulan.

San Nobyembre 14, nasunog an sayo na block kun haen daghan na negosyo an nakatindog. Pasalamat kita sa mga nagresponde na bumbero hale sa iba na bungto, nan lalo na an Bulan Fire Protection Unit nan Bulan Filipino Chinese Chamber of Commerce Fire Brigade nan an manlaen laen na organisasyon na nag-akuder basi dire na ini magkalat sa iba na lugar sa Sona 6.

Sayo sa inhimo nato dahilan sini na paghampang nato san mga kalamidad mao an pag-organisar nato san Bulan Rescue Team na pinamumunuan ni Konsehal Simmy Gerona. Ini na action team kompuesto sin lima katawo na magagahuyan maski nanu na oras kaipuhan lalo na kun panahun sin kalamidad o emerhensiya Ini na grupo may pormal nan propesyonal na training sa disaster situations.. Nan sa koordinasyon sa Pulis, Kabalikat, BEAT, nan MDCC, epektibo ini na grupo na makaayuda kun kaipuhan. Pasalamatan ta man tabi an National Office of Civil Defence dahil sa an Bulan tinagan nira sin duwa na lifeboat na magagamit sa mga emergencia.

An Bulan Rescue Team nakaayuda man sa pag retrieve sadto na unom na bangkay na napadpad didi sa kadagatan san Bulan hale sa Romblon sa lumubog na Princess of the Stars san Sulpicio Lines dahil sa Bagyong Frank.

Sa niyan tabi, lalu nato inpapakusog an koordinasayon nato sa RDCC nan Provincial Disaster Coordinating Council, lalo na ini na in organizar ni Gobernadora Sally Lee na Provincial Public Safety Office.

Sa lado tabi san transportasyon. An Bulan sa niyan may-on na sin dako na volume sin public transport vehicles lalo na sa poblacion. Nakarehistro na kita sin sobra sangribo na pedicabs, 1400 na motorized tricycles, 40 na public utility jeepneys na miembro san asosasyon didi sa Bulan, 12 na minibuses, 10 na aircon vans, nan poco mas o menus, 30 na manila bound buses, Idagdag pa didi an ginatos na mga single motorbikes, mga bisikleta nan mga private vehicles nan trucks. May-on man mga kolorum na mga sakayan na ingagahuyan nato na magparehistro na san kanira mga sakayan. San 2005, nakarekord kita sin 199 na aksidente, nan san 2006, 225 na aksidente sa tinampo , kadaghanan sa single na motor nan tricycle. Nan kada taun nagdadagdag ini na statistika sin aksidente.

Sa niyan, mahigpit kita sa pag-implemntar san Annual Orientation Seminar para sa mga nagkukuwa sin MTOP o MPOP. Dire ta in tatagan prangkisa an mga nasa tricycle o padyak na wara sini na seminar. Kaya kun wara sin permit an sakayan san mga nagpapasada puwede ini masita dahil sa pagiging kolorum. Ikatolong taun na ini na inhihimo ta.
Sayo pa sa katuyuhan sini na seminar an basi makaaram an mga drivers ta sin traffic rules and regulations nan makaibitar sa aksidente.

San Disyembre 2-5, nagpakondukta ako sin opat kaadlaw na seminar training workshop para sa treinta na tanods san poblacion, onum na traffic officers, mga pulis na naka-assign sa traffic section nan mga empleyado san municipio. An nagtukdo sa kanira sayo na eksperto hale sa LTO. Sa Enero niyan na masunod na taun, pormal na matrabaho na tabi an traffic management team nato sa poblacion, basi tabi maging trangkilo nan disiplinado an saato trapiko.

Gusto ko man tabi ireport sa iyo na ini baga na paradahan san mga traysikol ta sa hampang san Botika Mayralda, hampang san Diamond Bakery, hampang san Plaza Rizal nan sa may kara Dopols, inpaayus man tabi nato yuon bilang parte san ato programa sa mas bisay na pagparada. Kun mahuman na tabi an wet market section, ibabalyo ko na tabi entero ini na mga paratinda didi sa almacen ni Mr Bina Yu, nan ipapahingayad ko man nan pagayunon an mga paradahan san mga paratraysikol duon. Pati na tabi yadto na sa may Zone 6 area. Sayo man ini sa mga magayun na plano na naisip ni Konsehal Dondon De Castro bilang Chairman san Committee on Public Utilities., nan gusto ko maimplementar nato ini sa 2009. Sa otro taun, magiging magayun na yuon na lugar sa may paradahan san relanse apesar na mas dire na peligroso sa mga pedestrians nan motorista nato.


Madagdag pa ako sin report tungkol sa mga Social Services Program, puwera san mga namensiyonar ko na kanina.
Kun iisipon baga tabi, entero ini na mga programa nato puro social services, o mga programa para sa tawo, particular para sa mga taga-Bulan.

Pilosopiya political san ako Administrasyon na , “Man is the center of all development”. Kaya ngane tabi, sa abut san kakayahan san municipio, entero an programa nato puro para sa kaayadan san mga taga-Bulan.

1. Sa paagi san Department of Environment and Natural Resources, nan sa ayuda sa pagproceso san ato Tasador Municipal o Assessor’s Office, narealizar nato an pagdistribuer sa programang “Handog Titulo Program” sin 600 hektaryas na ingod sa Barangay Sagrada nan Quezon para sa 275 na recipients;
2. Inasistehan san municipio an mga residentes san Barangay Somagungsong para sa kanira socialized resettlement site para sa 210 na lote;
3. Sa lado san social care san MSWDO, may nai-rekord sa municipio na 18 na kaso sin Children in Conflict with the Law o mga bata na delinquente, inasikaso ini san mga personnel ta basi madanunan an mga bata na ini segun sa Child and Youth Welfare Code.
4. Sa lado san Women Welfare Program, may naireklamo sa municipio na 31 na kaso sin pang-abuso sa kababayehan, 19 an physically battered women., 7 na kaso sin economic abuse, 5 na kaso sin emotional and psychological abuse. Tolo na sini an nasang-atan ta sin kaso dahil sa pagmaltrato sin babaye. Inpapatanidan ta an sin-o man na ugali an mag-pakulog babaye o asawa o bata na dire maalang-alang an gobierno local na idemanda an sino man na naglalabag san batas sa pagprotehir san kababayehan.
5. Sa problema sin pang-abuso sa mga kabatan-an , nakarecibe kita sin 34 na kaso sin pang-aabuso sa mga bata; 13 na kaso sin rape, 8 an insang-atan na kaso, 5 an nasa imbestigasyon; sa kaso sin acts of lasciviousness o pangbastos sin bata , may 6 na recorded, nagsang-at na kita sin sayo na kaso, 5 an nasa proceso; sa kaso sin pagpakulog bata, 9 an naireklamo, 1 an may kaso; sa kaso sin trafficking, 6 na hale sa Matnog an inbalik ta sa Matnog for referral sa kanira MSWDO. In papadumdum nato an sino man na tawo na mang-abuso bata, lalo na kun kapamilya, na dire kami mapahunod sa iyo kun an kaayadan san bata an nakataya.
6. Sa lado man sin paghatag mga ayuda pinansiyal sa mga nangaipo: 1,173 katawo an nagrani sa ako opisina para ma-ayo sin mga ayuda medical, pangpalubong, nan iba pa na asistensiya na nagkakantidad sin 1,485,245 pesos; Para sa Assistance to Individuals in Crisis Situation o AICS, nakahatag kita para sa 230 katawo sin 77,675 pesos;
7. Sa serbisyo san truck sa mga burial services, nakapahudam kita san sakayan sin 135 na beses;
8. Sa lado san Senior Citizens, padagus an saato pagimplementar san Senior Citizens Act, kun haen nag-iisyu kita sin Senior Citizens Discount Booklet nan IDs para sa mga benepisyo san mga kagurangan ta. Sa niyan naka-isyu na kita suon na mga papeles para sa 3,185 katawo . Organizado ta naman an harus entero na mga senior citizens sa kada barangay. Si dati Konsehal Joe Tan an in-appoint ko na OSCA chairman o Office of the Senior Citizens Affairs.


An opisina san Civil Registrar may-on man mga programa basi mapakay-ad nato an civil registration san mga taga-Bulan. Batug na Enero hasta Disyembre 2 sini na taon, nakaisyu an opisina sin sertipiko para sa 2,095 na mga bag-ong panganak na babies, 228 na kinasal, nan 478 an binawian sin buhay sa mga taga-Bulan. An presente ta na populasyon nasa poco mas o menos 95,000 katawo na.

Nagkondukta man sin mga Mobile Activities an LCR basi makakadto an opisina sa mga barangay nan makadanun sa civil registration. An mga lugar na nabisita san LCR mao an mga Barangay san Obrero, Namo, Calomagon, Zone 4, Zone 6, Padre Diaz, Managanaga, Zone 2, Beguin, San Isidro, Nasuje. Nagpa-Mass Wedding kita sa Calomagon san Mayo.


An Sangguniang Bayan sayo sa dako na kadanun san ako Opisisna nan san mga departamento sa paghimo sin mga programa san Gobierno Lokal sa paagi sin mga kaipuhan na lehislasyones o mga batas-lokal. Ini sa pamumuno san ato Vice-Mayor na si Honorable Manuel Gogola.

Sa sulod sini na taun, nakahimu nan nakapasar an Sangguniang Bayan sin 68 na mga resolusyunes nan 9 na ordinansa. Presente man sira naghihimu sin mga pag-adal para sa pag rebisa san Municipal Revenue Code nan Comprehensive Land Use Plan.

Basi mapakay-ad lalo an kanira mga pagtrabaho sa sulod san Konseho, ini na mga miembros san Sangguniang Bayan nagpakondukta para sa kanira kaayadan sa trabaho sin sayo na Training -Workshop on Parliamentary Procedures and Administrative Investigation san nakaagi na Oktubre 20-21. Ini inasistehan san ato DILG Office.


San Disyembre 17, eksakto sangtaon na san abrihan nan mag-operate na an Bulan Integrated Terminal.

Ini na terminal sin mga bus, sayo baga na plano segun sa Urban Expansion Program san Municipio , sa dahilan na nag-dadako an bungto ta nan kaipuhan ta na i-plano an paghiwas nan pagdako san poblacion. Sa sulod sin 10 o 20 anyos batug niyan, ini na presente na poblacion maiswag na an development paluwas san Banuang Daan River . Sayo pa, maski diin kita na ciudad o bungto magkadto, kadaghanan san kanira terminal yadto na sa luwas san boundary san poblacion o sentro, Sayo ini na long term-planning na nangaipo sin pagsabut san ato mga kabungto.

Batug na iplano nan intindog hasta na mag-operate na ini, naging kontrobersiyal ini na proyekto. Sa katunayan, an mga tawo na dire naruyag sini lalo na an mga nasa lado san opsisyon sa politika local nagsang-at sin kaso o reklamo kontra sa ako bilang mayor.

San Oktubre 2007, san sayo kataun, kinasuhan ako san mga nagpetisyon, sa pamumuno ni Atty Redentor Guyala nan Albino Guyala, kaupod an siyam na iba pa sin kaso sibil na mandamus, temporary restraining order nan writ of preliminary injunction sa Regional Trial Court Branch 65. Alagad san Enero 10, 2008, binasura san Korte ini na kaso nira kontra sa ako. An hinimo nira nagsang-at gihapon sin Motion for Reconsideration. San Abril 10, 2008, In orderan ako san Korte na maghatag sin sinumpaan na kasuratan na entero an papeles san Terminal in sumiter ko na sa COA o Commision on Audit. In himo ko tabi ini.

Pakatapus sini na order san Korte, nagsang-at gihapon ini na mga kalaban mi sin panibag-o na Motion to Suspend Operation of Bulan Central Bus Terminal sadto mismo na Abril niyan na taon. Dinagdagan pa nira ini sin sayo na klase sin supplemental petition para sa COA. Alagad san Oktubre 20 niyan na taon, binasura na naman san Korte an kanira Motion to Suspend Operation san Terminal, pero tinugutan sira na marekesa an mga papeles sa COA tungkol sa Terminal. Komo wara man kami intatago, kumporme ako sini na desisyon.

Pero dire pa sira nakuntento san desisyon san Korte san Oktubre 20, nagsang-at gihapon ini na mga nagpetisyon sin sayo na Motion for Partial Reconsideration. Alagad, san nakaagi na Disyembre 12, binasura na naman san Korte an kanira petisyon.

Dire ko aram kun san-o man lang ini maurudong na mga tawo, an imud ko ngane dire ini maurudong. kaya ako man preparado sa paghampang sa kanira. Aram ko na an permi motibo sini politika . Kunsabagay sayo kita na demokratiko na nasyon, nan may derecho man sira maghaput maski hanggang sa Korte Suprema. Alagad, naoogma ako na maski porupano maaram an Korte ta maghatag sin desisyon nan hustisya nan ini na mga petisyon nira ibarasura san Korte.

Sa niyan tabi, fully operational na an Terminal ta. Otsenta porsyento san mga nag-aagi didi mga hale sa Isla san Ticao nan Masbate Mainland. Nan daghanun na na positibo na karanasan o pangyayari an ato nairekord. Mas organizado, mas trangkilo, mas malinig, mas kumbeniente, mas disiplinado an transport system nato dahil sa terminal. Tutuo na may mga nai-encuentro pa kita na mga problema o may narerecibe pa kita na mga reklamo, pero insigida nato ini inaaktibaran, lalo na san Terminal Management nan kapulisan ta. Sangtaun pa lang tabi ini nan kun baga sa tawo, bataonun pa, pero, maski ngane sa niyan pa lang in-place na an entero ta na kaipuhan para sa kaayadan san mga nagbibiyahe nato na mga kabungto nan kapuwa kataraning na bungto. Maabut an oras na lalo nato ma-iimprove an sistema nato sa Terminal. Mismo an mga tag-ibang lugar na apresyar sa ato dahilan sa inhihimo ta sa terminal. Dire ko na tabi isaysay pa an mga positive records nato kay halabaon ini.

Batug san itindog an terminal, nakarehistro na kita sin poco mas o menus 300,000 mil katawo na naggamit paluwas nan pasulod san terminal. Nakapadispatsa na kita sin poco mas o menos 8,500 na biyahe paManila puwera pa san biyahe hale Manila, nan nakalikom na kita sin gross income na 2.6 milyon pesos. Maabut an panahun na marerealizar nato na mayad an foresight o pananaw sa puturo san ato mga lideres sini na bungto.


Daghanun pa tabi an gusto ko ipaabut na accomplishments san Administrasyon ko, pero insumada ko lang an mga sa paniwala ko mga importante na puntos na dapat maaraman tabi niyo sa paagi sini na Report.

Bilang lider, ina nan mayor san padaba ta na komunidad, pagsadire niyo ako. Nan ini inpanuga ko sa iyo sa kampanya, nan oro-adlaw ko indudumdum. Nan ini inpapanindugan ko. May mga panahun na sa katrangkiluhan san ako pagturog kun katutnga may napukaw sa ako sa balay kay may nangaipo san desisyon ko o aksyon ko bilang lider. May mga panahun na nadesisyon ako na aram ko may makukulugan sin buot lalo na kun kaapin sa politika o parientes, alagad inpipiyongan ko ini kun kaayadan san kadaghanan o san bungto an nakataya. May mga panahun na habu na magkiwa san lawas ko kay pagal na ako maghapun sa opisina pero napirit ako na himuon yuon na trabaho dahil obligasyon ko bilang lider nan mayor. Wara man tabi sin Mayor na otso oras lang an adlaw para sa trabaho pareho san ordinaryo na empleyado.. Magurang ako san bungto ta nan an sayo na magurang dapat aligmata sa pangaipo san kaniya pamilya.

Kaya ngane, nahiyom na lang ako , kun may mga tawo, na dahil sa politika, an paghuna mo sira lang an maaram magmakulog sa komunidad . As if patriotism and love for community is exclusive!. Didi ko naimud nan nareparo an ati san politika na may mga nagkapira na tawo na dahil gusto man magpakila na padaba nira an komunidad hihimuon an entero na ratakon, dustaon nan pakaraoton ka. PERO, didi ko man naimud nan namatean an rinibo na mga taga-Bulan, bata nan gurang, pobre nan mayaman, na silensyo na nagpapadaba sini na bungto nato sa paagi sin pagpartisipar sa mga programa nan mga aktibidades san komunidad.

Dire tabi ako nagrereklamo o nag-aagrangay sa gub-at san responsibilidad nan obligasyon san katungdan na intiwala, inkumpiar nan inhunod niyo sa ako. Gusto ko ipaliwanag na kun may mga kakulangan man kami na opisyales niyo, o ako bilang mayor niyo, an saiyo pagsabut nan pagpasensiya o dispensa an inaayo namo. Abierto tabi an saako opisisna sa mga agrangay man niyo tungkol sa amo kakulangan. Naniwala ako na mas may bunga na dianis an dialogo kaysa komprontasyon nan pakihiran o pakaraot..

Naging tradisyon na didi sa bungto ta, batug san mag-ingkod mayor si Guiming nan magsalida man ako, an municipio nato an sponsor san New Year’s Eve Mass sa simbahan. Sa atubangan san Altar nan sa hampang niyo entero, nagpapakumbaba kami sa mga kakulangan , kaluyahan, mga imperfeksiyon namo bilang lider sin sayo na komunidad. Nan permi kami naayo pangadye hale sa iyo na gabayan kami sin sayo na solomonic wisdom para sa Bulan.

Sa solod sin 12 y media kataon, batug san 1995, intugutan niyo kami sin pambihira na tiwala sa pagrenda san komunidad ta. Inpapaisi tabi namo kamu na dire namo yuon insasayang na tiwala niyo. Gusto namo makabilin sin sayo na legasiya sin liderato na may onra nan integridad lalo na para sa mga kabatan-an nato didi sa Bulan.

Bag-o tabi ako magtapos sini na Report, imbitaran ko tabi kamo sa tradisyonal na New Year’s Eve Fireworks Display pakatapos san New Year’s Mass na i-sponsoran san Gobierno Lokal. Makadto tabi kirita pakatapos san Misa sa may Pier 2, dire na sa Plaza, kay basi maibitaran ta an aksidente o sunog. Puwede man kita mag-imud sa may Pier Uno. Matatan-aw man ini na fireworks display hale sa baybayon san Zona 2 pakadto sa may Zona 7.

Asahan po niyo na padagus an pagpadaba namo sa komunidad ta. Wara madanun sa bungto ta kundi kirita.

Sa ngaran san ako Pamilya, ini an saiyo mayor, HELEN DE CASTRO, nagpapakumbaba tabi sa iyo. Inpapaabut ko tabi an sayo na Maogmang Pasko nan pangadye ta an Progresibong Bag-ong Taon 2009!